12 Komutlarla sorun giderme

Ağ sorunlarında çok sayıda araç bilmekten daha değerli olan beceri, hangi komutun hangi soruyu cevapladığını bilmektir. ping çalıştırıp çıktıya bakmadan bir sonraki komuta geçmek kanıt toplamak değildir. İyi sorun giderme; belirtiyi netleştirme, kapsamı belirleme, uygun testi seçme, sonucu yorumlama ve yapılan değişikliği doğrulama döngüsüdür.

Bu dersin ayrı laboratuvar saati olmadığı için Wireshark, Nmap, ss/netstat ve benzeri araçlar çekirdek haftadan çıkarılmıştır. Sınıfta öğrencinin kendi bilgisayarında kolayca deneyebileceği temel komutlara odaklanacağız ve kalan yaklaşık 20 dakikayı subnetting tekrarına ayıracağız.

NoteBu haftanın kapsamı

Derste işlenecek: şikâyeti teknik soruya çevirme, kapsam belirleme, fiziksel→IP→gateway→uzak IP→DNS→uygulama kanıt sırası, ipconfig / ip addr, ipconfig /release, /renew, /flushdns, ping karşılaştırması, tracert/traceroute’u sınırlı kullanma, nslookup, arp -a / ip neigh, curl, teknik ticket yazımı ve 20 dakikalık subnetting tekrarı.

Kendiniz okuyun: dig komutunu nslookup alternatifi olarak tanıma; macOS komut çıktı farklılıkları.

Sınav dışı / bilgi amaçlı: Wireshark paket yakalama, Nmap, ss/netstat, tcpdump ve ayrıntılı port tarama/packet analysis.

12.1 Bu bölümün sonunda

  • “İnternet yok” gibi bir şikâyeti test edilebilir teknik sorulara dönüştürebilecek,
  • Temel IP yapılandırmasını Windows ve Linux’ta görüntüleyebilecek,
  • DHCP lease yenileme ve DNS cache temizleme komutlarının amacını açıklayabilecek,
  • Gateway IP, uzak IP ve alan adı testlerini birbirinden ayırabilecek,
  • nslookup, arp -a / ip neigh ve curl çıktılarının hangi soruya cevap verdiğini açıklayabilecek,
  • Kısa ve kanıta dayalı teknik ticket yazabilecek,
  • /25–/28 subnetting hesaplarını yeniden uygulayabileceksiniz.

13 1. Şikâyeti teknik soruya çevirin

Kullanıcı şöyle diyebilir:

“İnternet yok.”

Bu ifade doğrudan çözüm üretmek için yeterli değildir. Önce kapsamı netleştirin:

  • Tek cihaz mı etkileniyor, herkes mi?
  • Wi-Fi bağlantısı var mı?
  • Yerel yazıcı/gateway erişiliyor mu?
  • IP adresi geçerli mi?
  • Uzak IP’ye erişiliyor mu?
  • Alan adı çözümleniyor mu?
  • Yalnız tek uygulama mı sorunlu?

Böylece şikâyet şu tür teknik ifadeye dönüşür:

“Laptop Wi-Fi’a bağlı ve 192.168.20.45/24 adresi var. Gateway 192.168.20.1 yanıtlıyor. 1.1.1.1 ping yanıtlıyor ancak nslookup example.com zaman aşımına uğruyor.”

Bu kayıt artık DNS yönünde güçlü kanıt taşır.

14 2. Kanıt sırası

Her sorunda birebir aynı sıra zorunlu değildir; fakat başlangıç için şu akış çok kullanışlıdır:

Fiziksel/Wi-Fi bağlantısı
        ↓
IP + prefix + gateway var mı?
        ↓
Gateway erişiliyor mu?
        ↓
Uzak IP erişiliyor mu?
        ↓
DNS çözülüyor mu?
        ↓
Uygulama/hizmet yanıtlıyor mu?

Bu akış, daha alt düzeyde kanıt yokken üst düzey ayarlarla rastgele oynamayı önler.

15 3. IP yapılandırmasını görüntülemek

15.1 Windows: ipconfig

ipconfig

Daha ayrıntılı görünüm:

ipconfig /all

Örnek alanlar:

IPv4 Address . . . . . . . : 192.168.20.45
Subnet Mask  . . . . . . . : 255.255.255.0
Default Gateway . . . . .  : 192.168.20.1
DNS Servers . . . . . . .  : 192.168.20.1

Burada ilk bakılacaklar IP, maske/prefix, gateway ve DNS bilgisidir.

15.2 Linux: ip addr

ip addr

Örnek:

2: enp0s31f6: <UP,LOWER_UP> ...
    inet 192.168.20.45/24 brd 192.168.20.255 scope global enp0s31f6

Default route için:

ip route

Basit çıktı:

default via 192.168.20.1 dev enp0s31f6
192.168.20.0/24 dev enp0s31f6 proto kernel scope link src 192.168.20.45
  1. haftadaki “kendi ağım + default rota” fikrini burada gerçek komutla görürüz.

15.3 macOS

macOS’ta arayüz ve route bilgileri farklı araçlarla görülebilir. Giriş düzeyinde aşağıdaki komutlar yeterli örneklerdir:

ifconfig
route -n get default

İşletim sistemi sürümüne göre çıktı biçimi değişebilir; ezberlenecek olan satır biçimi değil, IP/prefix/gateway bilgisini bulma amacıdır.

16 4. DHCP yapılandırmasını yenilemek

Windows’ta DHCP sorununu test ederken üç komut özellikle yararlıdır:

ipconfig /release
ipconfig /renew
ipconfig /flushdns
  • ipconfig /release: mevcut DHCP IPv4 kiralamasını bırakır.
  • ipconfig /renew: DHCP’den yeni/yenilenmiş yapılandırma ister.
  • ipconfig /flushdns: Windows DNS resolver cache’ini temizler.
WarningKomutu amaçsız çalıştırmayın

/release komutu aktif IP yapılandırmasını bırakacağı için bağlantıyı geçici olarak keser. “Belki düzelir” diye rastgele çalıştırmak yerine neyi test ettiğinizi bilin ve ardından /renew sonucunu kontrol edin.

17 5. Ping’i üç farklı soruda kullanmak

ping tek bir test değildir; hedefi değiştirince sorduğunuz soru da değişir.

17.1 A. Gateway’i ping

ping 192.168.20.1

Soru: Yerel ağ üzerinden gateway’e ulaşabiliyor muyum?

Yanıt yoksa kablo/Wi-Fi, IP/prefix, gateway yapılandırması veya yerel ağ tarafı araştırılır.

17.2 B. Uzak IP’yi ping

ping 1.1.1.1

Soru: DNS kullanmadan uzak IP erişimi var mı?

Gateway çalışıyor fakat uzak IP çalışmıyorsa ISP/yönlendirme/dış erişim tarafı araştırılır.

17.3 C. Alan adını ping

ping example.com

Burada önce DNS çözümü gerekir. Uzak IP ping çalışıyor fakat alan adı çözülemiyorsa DNS şüphesi güçlenir.

NotePing yanıtı yok = hedef kesin kapalı değildir

Firewall veya uzak sunucu ICMP Echo yanıtını engelleyebilir. Bu nedenle ping tek başına tüm hizmetlerin çalışıp çalışmadığını kanıtlamaz.

18 6. tracert / traceroute

Windows:

tracert example.com

Linux/macOS (araç yüklüyse):

traceroute example.com

Bu komutlar IP TTL/hop limit davranışını kullanarak ara router’ları görünür kılmaya çalışır. 10. haftadaki uyarıyı unutmayın: tek bir ara hop’un * * * göstermesi veya yüksek gecikme vermesi, sonraki hop’lar normalse kesin arıza kanıtı değildir.

Bu ders için traceroute’un mekanizmasını ayrıntılı ezberlemeyin; erişim yolunun nerede değiştiğine dair yardımcı kanıt olarak kullanın.

19 7. DNS: nslookup

nslookup example.com

Örnek çıktı biçimi:

Server:  192.168.20.1
Address: 192.168.20.1

Name:    example.com
Addresses: <güncel sonuç ortamınıza göre değişebilir>

Canlı DNS sonuçlarının sabit olmadığını özellikle unutmayın. Buradaki amaç belirli bir IP ezberlemek değil, şu soruları cevaplamaktır:

  • Hangi DNS sunucusuna sordum?
  • Sorgu yanıt verdi mi?
  • Ad için adres kaydı döndü mü?

Linux/macOS’ta dig de yaygın bir alternatiftir; ayrıntılı dig çıktı alanları sınav dışıdır.

20 8. Komşu/MAC tablosu: Windows arp -a

Windows’ta:

arp -a

Örnek Windows biçimi:

Interface: 192.168.20.45 --- 0x7
  Internet Address      Physical Address      Type
  192.168.20.1          aa-bb-cc-dd-ee-ff     dynamic
  192.168.20.10         10-20-30-40-50-60     dynamic

Bu çıktı IPv4 adresleriyle yerel MAC adresleri arasındaki cache eşleşmelerini gösterir.

20.1 Linux: ip neigh

Linux’ta yaygın komut:

ip neigh

Örnek Linux biçimi:

192.168.20.1 dev enp0s31f6 lladdr aa:bb:cc:dd:ee:ff REACHABLE
192.168.20.10 dev enp0s31f6 lladdr 10:20:30:40:50:60 STALE

20.2 macOS: arp -a

macOS’ta da arp -a kullanılabilir; çıktı biçimi Windows’tan farklıdır:

? (192.168.20.1) at aa:bb:cc:dd:ee:ff on en0 ifscope [ethernet]
ImportantÇıktı biçimini işletim sistemiyle eşleştirin

Windows arp -a, Linux ip neigh ve macOS arp -a aynı kavrama yakın bilgi verse de çıktıları aynı görünmez. Sınavda amaç satırları ezberlemek değil, IP ↔︎ MAC komşu eşleşmesini tanımaktır.

21 9. Uygulama düzeyi test: curl

Bir web hizmetinin HTTP düzeyindeki yanıtını test etmek için:

curl -I https://example.com

Olası sonuç türleri farklı sorulara işaret eder:

Could not resolve host

→ DNS çözümleme sorunu olabilir.

Failed to connect ... port 443

→ Hedef/port/route/firewall/hizmet tarafı araştırılır.

HTTP/2 200

veya başka HTTP durum kodu

→ DNS ve taşıma bağlantısının belirli aşamaları geçmiş, sunucudan HTTP yanıtı alınmıştır.

curl hatasını yalnız “internet yok” diye okumak yerine mesajın hangi aşamayı gösterdiğine bakın.

22 10. Kanıt tablosu

Test Sonuç Yorum
Link/Wi-Fi bağlı fiziksel erişim var gibi
IP 192.168.20.45/24 geçerli yerel yapılandırma
Gateway ping başarılı yerel ağ/gateway yolu çalışıyor
1.1.1.1 ping başarılı uzak IP erişimi var
nslookup example.com başarısız DNS güçlü şüphe
curl https://example.com resolve hatası DNS bulgusunu destekliyor

Sorun giderme notu böyle yazıldığında başka bir teknisyen süreci tekrar edebilir.

23 11. Teknik ticket nasıl yazılır?

Kısa bir ticket şu beş öğeyi içersin:

  1. Belirti: Kullanıcı ne yaşıyor?
  2. Kapsam: Kaç cihaz/alan etkileniyor?
  3. Kanıt: Hangi komut/test ne gösterdi?
  4. İşlem: Ne değiştirildi veya ne denenmedi?
  5. Sonuç: Sorun çözüldü mü, sıradaki adım ne?

Örnek:

Belirti: Lab-PC12 alan adlarıyla web'e erişemiyor.
Kapsam: Aynı switch'teki diğer cihazlar normal.
Kanıt: IP 192.168.20.52/24, gateway ping OK, 1.1.1.1 ping OK,
       nslookup timeout.
İşlem: DHCP renew yapıldı; DNS adresi yeniden alındı.
Sonuç: nslookup ve curl başarılı; sorun kapatıldı.

Bu kayıt “DNS’i düzeltip oldu” cümlesinden çok daha değerlidir.

24 12. 20 dakikalık subnetting tekrarı

Wireshark yerine kazanılan süreyi 8. haftanın en kritik becerisine ayırıyoruz.

24.1 Hızlı tablo

Prefix Maske Blok Host
/25 255.255.255.128 128 126
/26 255.255.255.192 64 62
/27 255.255.255.224 32 30
/28 255.255.255.240 16 14

24.2 Tekrar 1 — 192.168.40.173/27

Önce kendiniz çözün.

/27 → blok 32. Bloklar 0,32,64,96,128,160,192,224.

173 → 160–191.

Ağ        : 192.168.40.160
Broadcast : 192.168.40.191
Hostlar   : 192.168.40.161–192.168.40.190
Host sayısı: 30

24.3 Tekrar 2 — 10.5.8.90 / 255.255.255.240

255.255.255.240 = /28 → blok 16.

90 → 80–95.

Ağ        : 10.5.8.80
Broadcast : 10.5.8.95
Hostlar   : 10.5.8.81–10.5.8.94
Host sayısı: 14

24.4 Tekrar 3 — aynı subnet mi?

İki cihaz:

A: 192.168.12.70/26
B: 192.168.12.120/26

Aynı subnet’teler mi?

/26 → blok 64. Hem 70 hem 120, 64–127 bloğundadır. İkisi de 192.168.12.64/26 subnet’indedir; evet.

25 Çekirdek kapsamdan çıkarılan araçlar

Ayrı laboratuvar saati bulunmadığı için aşağıdaki konular bu bölümde anlatılmaz ve sınav kapsamına alınmaz:

  • Wireshark kurulumu, arayüz seçimi, capture/display filter ve paket çözümleme,
  • Nmap ile tarama,
  • ss / netstat ayrıntıları,
  • tcpdump paket yakalama.

Bu araçlar ileride laboratuvarlı veya ileri ağ dersinde çok değerlidir. Bu derste öncelik, temel komutlarla kanıt zinciri kurmak ve subnetting’i pekiştirmektir.

25.1 Kendinizi kontrol edin

  1. Geçerli IP var, gateway ping başarılı, 1.1.1.1 başarılı, nslookup başarısız: en güçlü şüphe nedir?
  2. ipconfig /renew ne yapar?
  3. Windows arp -a ile Linux ip neigh aynı çıktı biçimine mi sahiptir?
  4. curl “Could not resolve host” diyorsa hangi aşama öncelikle araştırılır?
  5. /26 için blok büyüklüğü ve klasik host sayısı nedir?
  1. DNS.
  2. DHCP’den yapılandırmayı yenilemeyi/yeni lease istemeyi dener.
  3. Hayır. Benzer IP–MAC komşu bilgisi verirler fakat biçimleri işletim sistemine göre farklıdır.
  4. DNS çözümleme.
  5. Blok 64, kullanılabilir host 62.

25.2 Bölüm özeti

  • İyi sorun giderme komut listesi değil, kanıt sırasıdır.
  • Önce kapsamı belirleyin; sonra fiziksel→IP→gateway→uzak IP→DNS→uygulama zincirinde uygun testi seçin.
  • ipconfig /release, /renew ve /flushdns DHCP/DNS vakalarında öğrencinin kendi bilgisayarında deneyebileceği yararlı araçlardır.
  • Windows arp -a, Linux ip neigh ve macOS arp -a çıktıları farklı görünür.
  • Canlı nslookup example.com sonucu zamanla değişebilir; sabit IP ezberlenmez.
  • curl hata mesajı sorunun hangi aşamada olabileceğine dair kanıt sağlar.
  • Wireshark/Nmap/ss/netstat çekirdek kapsamdan çıkarılmış, yaklaşık 20 dakika subnetting tekrarına aktarılmıştır.
Back to top