12 Komutlarla sorun giderme

Çok komut ezberlemek yetmez; hangi komutun hangi soruyu cevapladığını bilmen gerekir. ping çalıştırıp çıktıya bakmadan sonraki komuta geçersen kanıt toplamış olmazsın. Bu hafta bir şikâyeti teknik soruya çevirmeyi, uygun testi seçmeyi ve sonucu kayda geçirmeyi çalışacağız.

Bu bölümün kanıt sırası: her adımın sorusu, kullanılan komutlar ve sonucun neyi daralttığı.

Bu bölümün kanıt sırası: her adımın sorusu, kullanılan komutlar ve sonucun neyi daralttığı.
NotBu haftanın kapsamı

Sınavda sorulur: şikâyeti teknik soruya çevirme ve kapsam belirleme; fiziksel → IP → gateway → uzak IP → DNS → uygulama kanıt sırası; ipconfig / ip addr / ip route; ipconfig /release, /renew, /flushdns; ping’in üç farklı hedefle üç farklı soru sorması; nslookup; arp -a / ip neigh; curl hata mesajlarının hangi aşamayı gösterdiği; kanıta dayalı teknik kayıt yazma.

Sınav dışı (bilgi amaçlı): Wireshark paket yakalama, Nmap, ss/netstat, tcpdump, dig çıktı alanlarının ayrıntısı, işletim sistemine özgü çıktı biçimlerini ezberlemek.

12.1 Komutlar ve cevapladıkları sorular

Soru Komut Cevap neyi daraltır
Arayüz bağlı mı? ipconfig / ip addr Fiziksel katman
Geçerli adresim var mı? ipconfig / ip addr DHCP, adres, prefix
Çıkış kapım nerede? ipconfig / ip route Gateway yapılandırması
Gateway’e ulaşıyor muyum? ping <gateway> Yerel ağ + prefix
Dışarı çıkabiliyor muyum? ping 1.1.1.1 Yönlendirme, ISP
İsim çözülüyor mu? nslookup <ad> DNS
Hizmet yanıtlıyor mu? curl -I <url> Port, uygulama
Yerel komşuyu tanıyor muyum? arp -a / ip neigh Katman 2 teslimi

Bu hafta bu tabloyla çalışacağız. Satırların sırası da rastgele değil: tabloda yukarıdan aşağı indikçe alt katmandan üst katmana çıkıyorsun.

12.2 Kanıt sırası

Fiziksel / Wi-Fi bağlantısı
        ↓
IP + prefix + gateway var mı?
        ↓
Gateway erişiliyor mu?
        ↓
Uzak IP erişiliyor mu?
        ↓
DNS çözülüyor mu?
        ↓
Uygulama/hizmet yanıtlıyor mu?

Bu sıranın gerekçesini 4. haftada görmüştük: alt katman bozukken üst katman testi yanıltır. Kablo takılı değilken nslookup da başarısız olur ve bu başarısızlık sana DNS hakkında hiçbir şey söylemez.

12.3 Vaka 1: Şikâyeti teknik soruya çevirmek

Kullanıcı diyor ki:

“İnternet yok.”

Bu cümleyle bir yere varamazsın. Önce kapsamı netleştir:

  • Tek cihaz mı etkileniyor, herkes mi?
  • Bağlantı (kablo/Wi-Fi) var mı?
  • Yerel yazıcıya/gateway’e erişiliyor mu?
  • IP adresi geçerli mi?
  • Uzak IP’ye erişiliyor mu?
  • Alan adı çözülüyor mu?
  • Yalnız tek uygulama mı sorunlu?

Birkaç dakikalık test sonunda aynı şikâyet şuna dönüşür:

“Laptop Wi-Fi’a bağlı, 192.168.20.45/24 adresi var. Gateway 192.168.20.1 yanıtlıyor. 1.1.1.1 ping’e yanıt veriyor, ancak nslookup example.com zaman aşımına uğruyor.”

İkinci ifade açıkça DNS’e işaret ediyor; ilki ise hiçbir yön göstermiyordu. Sorun gidermek, büyük ölçüde şikâyeti böyle bir ifadeye çevirmektir.

12.4 Vaka 2: Dört bilgiyi ekranda bulmak

Komut çıktısında arayacağın dört bilgi şunlar: IP adresi, prefix, gateway ve DNS sunucusu.

12.4.1 Windows

ipconfig
IPv4 Address . . . . . . . : 192.168.20.45      ← adres
Subnet Mask  . . . . . . . : 255.255.255.0      ← prefix
Default Gateway . . . . .  : 192.168.20.1       ← çıkış kapısı

DNS ve DHCP bilgisini görmek için ayrıntılı çıktıyı iste:

ipconfig /all
DNS Servers . . . . . . .  : 192.168.20.1       ← isim çözücü
DHCP Enabled. . . . . . .  : Yes
Lease Obtained. . . . . .  : 9 Eylül 2026 09:14

12.4.2 Linux

ip addr
2: enp0s31f6: <UP,LOWER_UP> ...
    inet 192.168.20.45/24 brd 192.168.20.255 scope global enp0s31f6
ip route
default via 192.168.20.1 dev enp0s31f6            ← "prefix'imin dışı buraya"
192.168.20.0/24 dev enp0s31f6 src 192.168.20.45   ← "bu aralık benim ağım"

7. ve 9. haftalarda gördüğümüz “hedef benim prefix’imde mi?” kararı, komut çıktısında bu iki satır olarak görünür.

12.4.3 macOS

ifconfig
route -n get default
NotEzberlenecek olan satır biçimi değil, amaçtır

Windows, Linux ve macOS aynı bilgiyi farklı biçimlerde gösterir; sürümden sürüme de değişir. Sınavda beklenen, çıktıyı harfi harfine hatırlaman değil, hangi satırın dört bilgiden hangisi olduğunu tanıyabilmen.

12.4.4 DHCP ve DNS’i yenilemek

ipconfig /release     # mevcut DHCP kiralamasını bırakır
ipconfig /renew       # DHCP'den yeni yapılandırma ister
ipconfig /flushdns    # DNS resolver önbelleğini temizler
UyarıKomutu “belki düzelir” diye çalıştırma

/release aktif yapılandırmayı bırakır ve bağlantıyı geçici olarak keser. Neyi test ettiğini bilerek çalıştır ve ardından /renew sonucunu kontrol et. Rastgele çalıştırılan komut sana kanıt vermez, yalnız durumu değiştirir, üstelik geri dönüşü olmayan biçimde.

12.5 Vaka 3: Aynı komut, üç farklı soru

ping tek bir test değildir. Hedefi değiştirdiğinde sorduğun soru değişir.

ping 192.168.20.1        # A: gateway'e ulaşıyor muyum?
ping 1.1.1.1             # B: DNS kullanmadan dışarı çıkabiliyor muyum?
ping example.com         # C: isim çözme + dışarı çıkış birlikte
Test Başarılı Başarısız
A gateway Yerel ağ, adres ve prefix sağlam Kablo/Wi-Fi, IP, prefix veya gateway yapılandırması
B uzak IP Yönlendirme ve dış erişim çalışıyor ISP, yönlendirme, dış erişim
C alan adı Her şey çalışıyor A ve B çalışıyorsa: DNS

Üç testi birlikte çalıştırınca şunu görürsün: A ve B başarılı, C başarısızsa geriye tek hipotez kalır.

NotYanıt gelmemesi hedefin kapalı olduğunu göstermez

Firewall veya uzak sunucu ICMP Echo yanıtını engelleyebilir. 10. haftadaki uyarı burada da geçerlidir: ping hedefe ulaşılıp ulaşılmadığını gösterir, hizmetin çalıştığını kanıtlamaz.

12.6 Vaka 4: İsim çözme ve komşuluk

12.6.1 nslookup

> nslookup example.com

Server:  192.168.20.1          ← kime sordum?
Address: 192.168.20.1

Name:    example.com
Addresses: <sonuç ortama göre değişir>   ← yanıt geldi mi?

Üç soruya cevap arıyorsun: hangi DNS sunucusuna sordum, sorguya yanıt geldi mi, ad için adres döndü mü. Dönen IP’yi ezberlemenin bir anlamı yok; büyük siteler konuma ve zamana göre farklı adresler döndürür.

Linux ve macOS’ta dig de yaygın olarak kullanılır; çıktısının ayrıntıları sınavda sorulmaz.

12.6.2 arp -a / ip neigh

Yerel ağdaki IP ↔︎ MAC eşleşmelerini gösterir.

Windows:
  192.168.20.1     aa-bb-cc-dd-ee-ff   dynamic

Linux (ip neigh):
  192.168.20.1 dev enp0s31f6 lladdr aa:bb:cc:dd:ee:ff REACHABLE

macOS:
  ? (192.168.20.1) at aa:bb:cc:dd:ee:ff on en0 ifscope [ethernet]

Üç çıktı da aynı bilgiyi gösterir ama her biri farklı görünür. 9. haftadan hatırla: bir IP adresine ping attıktan sonra bile adres listede MAC adresiyle görünmüyorsa o IP’nin MAC adresi öğrenilememiştir. Linux’ta ip neigh bu durumu FAILED, macOS’ta arp -a ise incomplete diye yazar.

12.6.3 curl: hata mesajı hangi aşamayı gösterir?

curl -I https://example.com
Sonuç Hangi aşama
Could not resolve host DNS: isim çözülemedi
Failed to connect ... port 443 Taşıma: port, route, firewall veya hizmet
HTTP/2 200 veya başka bir kod Uygulama: bağlantı kuruldu, sunucu yanıt verdi

curl hatasını “internet yok” diye okursan elindeki kanıtı çöpe atmış olursun. Mesaj, bağlantının hangi adımda takıldığını söylüyor.

12.7 Kanıt tablosu ve teknik kayıt

Topladığın kanıtları tablo hâlinde yazarsan başka biri de aynı adımları tekrarlayabilir:

Test Sonuç Yorum
Link/Wi-Fi bağlı fiziksel erişim var
IP 192.168.20.45/24 geçerli yerel yapılandırma
Gateway ping başarılı yerel ağ ve gateway yolu çalışıyor
1.1.1.1 ping başarılı uzak IP erişimi var
nslookup example.com başarısız büyük olasılıkla DNS
curl https://example.com isim çözülemedi DNS bulgusunu destekliyor

12.7.1 Beş satırlık teknik kayıt

Belirti: Lab-PC12 alan adlarıyla web'e erişemiyor.
Kapsam : Aynı switch'teki diğer cihazlar normal.
Kanıt  : IP 192.168.20.52/24, gateway ping OK, 1.1.1.1 ping OK,
         nslookup timeout.
İşlem  : DHCP renew yapıldı; DNS adresi yeniden alındı.
Sonuç  : nslookup ve curl başarılı; sorun kapatıldı.

Bu kayıt, “DNS’i düzelttim, oldu” demekten çok daha fazlasını anlatır: kapsamı, kanıtı, yapılan işlemi ve doğrulamayı içerir.

12.8 Kısa subnetting tekrarı

Prefix Maske Blok Host
/25 255.255.255.128 128 126
/26 255.255.255.192 64 62
/27 255.255.255.224 32 30
/28 255.255.255.240 16 14

Tekrar 1: 192.168.40.173/27

Blok 32. Bloklar 0, 32, 64, 96, 128, 160, 192, 224. 173 → 160–191.

Ağ        : 192.168.40.160
Broadcast : 192.168.40.191
Hostlar   : 192.168.40.161–192.168.40.190   (30 host)

Tekrar 2: 10.5.8.90 / 255.255.255.240

255.255.255.240 = /28 → blok 16. 90 → 80–95.

Ağ        : 10.5.8.80
Broadcast : 10.5.8.95
Hostlar   : 10.5.8.81–10.5.8.94              (14 host)

Tekrar 3: 192.168.12.70/26 ile 192.168.12.120/26 aynı subnette mi?

Blok 64. Hem 70 hem 120, 64–127 bloğunda. İkisi de 192.168.12.64/26 subnetinde, yani evet, doğrudan iletişim kurabilirler.

12.9 Sınav provası

Önce kendi cevabını seç; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu oku. Sınav soruları bu mantıkla yazılır.

1. Sorun giderirken kanıt toplamaya neden en alt katmandan başlanır?

  • A. Üst katman testleri teknik olarak çalıştırılamaz
  • B. Alt katman bozuksa üst katman testleri yanıltır
  • C. Üst katman komutları daha uzun sürede sonuç verir
  • D. Alt katman arızaları daha sık görülür
  • E. Alt katman onarımı daha ucuzdur

2. ipconfig /renew ne yapar?

  • A. Ağ kartını kapatıp yeniden açar
  • B. DNS önbelleğini temizler
  • C. Ağ geçidinin MAC adresini yeniden öğrenir
  • D. DHCP’den yapılandırmayı yeniden ister
  • E. Yönlendirme tablosunu siler

3. ipconfig /release komutunu amaçsız çalıştırmak neden sakıncalıdır?

  • A. Ağ kartını devre dışı bırakır
  • B. Cihazı kablosuz ağdan çıkarır
  • C. Cihaz IP adresini bırakır, bağlantı kesilir
  • D. Bağlı switch’in MAC tablosunu temizler
  • E. DNS önbelleğini temizler

4. Gateway’i 192.168.20.1 olan bir cihazda ping 192.168.20.1 ile ping 1.1.1.1 hangi farklı soruları sorar?

  • A. İlki dış ağa, ikincisi gateway’e erişimi sınar
  • B. İlki taşıma katmanını, ikincisi uygulama katmanını sınar
  • C. İkisi de aynı soruyu sorar, biri yedektir
  • D. İlki gateway’e, ikincisi dış ağa erişimi sınar
  • E. İlki DNS’i, ikincisi gateway’i sınar

5. Windows arp -a ile Linux ip neigh çıktıları aynı biçimde midir?

  • A. Evet; ikisi de aynı standart çıktıyı verir
  • B. Hayır; ip neigh IPv4 komşularını göstermez
  • C. Hayır; arp -a Windows dışında bulunmaz
  • D. Evet; sütun adları dışında aynıdır
  • E. Hayır; aynı bilgiyi farklı biçimde gösterirler

6. Kanıta dayalı bir teknik kayıtta aşağıdakilerden hangisi bulunmalıdır?

  • A. Belirti, kapsam, kanıt, yapılan işlem ve doğrulama
  • B. Kullanıcının adı, oda numarası ve yapılan işlem
  • C. Kullanılan komutlar ve her birinin sürüm bilgisi
  • D. Yapılan işlem, harcanan süre ve kullanıcının memnuniyeti
  • E. Şikâyet, tahmin edilen neden ve önerilen çözüm

1. Doğru: B. Alt katman bozukken üst katman testleri de başarısız olur. Kablo takılı değilken nslookup da başarısız olur; bu başarısızlık DNS hakkında hiçbir şey söylemez.

  • A yanlış: Alt katman bozukken üst katman testleri sonuç vermediği için hiç çalışmıyor sanılır. Oysa çalıştırılabilirler; yalnız güvenilir biçimde yorumlanamazlar.
  • C yanlış: Zaman aşımına düşen bir curl uzun sürdüğü için bu düşünce akla gelir. Ama süre değil, sonucun yorumlanabilirliği belirleyicidir.
  • D yanlış: Gevşek kablo gibi arızalar gerçekten sık görüldüğü için akla yatkın gelir. Ama sıklık gerekçe değildir; sorun kanıtın yorumlanabilirliğidir.
  • E yanlış: Kablo değiştirmek çoğu zaman ucuz bir iş olduğu için makul görünür. Ama maliyet sıralamayı belirlemez.

2. Doğru: D. /renew DHCP sunucusuna istek gönderir. Sunucu yanıt verirse adres, maske, gateway ve DNS bilgisi yeniden gelir.

  • A yanlış: Komuttan sonra bağlantı bir an gidip geldiği için kart yeniden başlıyor sanılabilir. Ama kart açık kalır; komut yalnız DHCP isteği gönderir.
  • B yanlış: Aynı ipconfig ailesinden olduğu için karışır. Ama bunu yapan komut /flushdns’tir.
  • C yanlış: Adresle ilgili bir yenileme olduğu için MAC eşlemesini de kapsadığı sanılabilir. Ama MAC adresini ARP öğrenir; /renew IP yapılandırmasını DHCP’den ister.
  • E yanlış: Yeni yapılandırmayla varsayılan rota da yenilendiği için böyle sanılabilir. Ama /renew tabloyu silmez; DHCP’den gelen gateway bilgisini günceller.

3. Doğru: C. Komut aktif IP yapılandırmasını bırakır. Bağlantı /renew başarılı olana kadar kesilir; uzaktan çalışılıyorsa erişim de biter.

  • A yanlış: Komuttan sonra bağlantı kesildiği için kart kapanmış gibi görünür. Ama ağ kartı devre dışı kalmaz; yalnız IP yapılandırması bırakılır.
  • B yanlış: Komuttan sonra internet gittiği için Wi-Fi bağlantısı da kopmuş sanılabilir. Ama cihaz kablosuz ağa bağlı kalır; yalnız IP yapılandırması bırakılır.
  • D yanlış: Komut ağ bağlantısını etkilediği için ağ cihazlarına da dokunduğu sanılabilir. Ama istemcide çalışan komut switch’in tablosunu değiştiremez.
  • E yanlış: Aynı ipconfig ailesinden olduğu için karışır. Ama önbelleği /flushdns temizler; /release adresi bırakır.

4. Doğru: D. Hedefi değiştirmek sorulan soruyu değiştirir. İkinci test isim kullanmadığı için dış erişimi DNS’ten bağımsız sınar.

  • A yanlış: Özel adres ile genel adres kolayca karışır. Ama 192.168.20.1 cihazın kendi gateway’idir; dış ağdaki hedef 1.1.1.1’dir.
  • B yanlış: İkisi de Katman 3 erişilebilirliğini ölçer.
  • C yanlış: Farklı hipotezleri elerler.
  • E yanlış: 1.1.1.1 bir DNS sunucusunun adresi olduğu için testlerden birinin DNS’le ilgili olduğu sanılabilir. Ama ikisi de isim kullanmaz, dolayısıyla DNS’i sınamaz.

5. Doğru: E. İkisi de IP–MAC komşu bilgisini verir. Ama ortak bir çıktı standardı yoktur; satır düzeni ve alanlar farklıdır.

  • A yanlış: İki komut aynı bilgiyi verdiği için çıktılarının da aynı olduğu sanılır. Böyle bir standart yoktur.
  • B yanlış: “Neighbor” terimi IPv6’nın komşu keşfinde geçtiği için böyle sanılabilir. Ama ip neigh IPv4 komşularını da gösterir.
  • C yanlış: arp -a Windows örnekleriyle öğrenildiği için ona özgü sanılabilir. Ama macOS’ta da arp -a kullanılır; biçimi farklıdır.
  • D yanlış: İki çıktıda da IP ve MAC adresi yan yana durduğu için fark küçük görünür. Ama satır düzeni ve alanlar da farklıdır.

6. Doğru: A. Bu beş öğe sayesinde başka biri kaydı okuyup aynı adımları tekrarlayabilir.

  • B yanlış: Kimin ve nerenin etkilendiğini yazmak yararlı olabilir. Ama kanıt ve doğrulama olmadan işlemin neden yapıldığı ve işe yarayıp yaramadığı görünmez.
  • C yanlış: Teknik ayrıntı kaydı titiz gösterir. Ama komut listesi neyin kanıtlandığını ve doğrulandığını göstermez; sürüm bilgisi de çoğu vakada gereksizdir.
  • D yanlış: İş takibinde bu alanlar sık istendiği için akla gelir. Ama kayıt kanıtı ve doğrulamayı içermezse başka biri aynı adımları tekrarlayamaz.
  • E yanlış: Sorunu baştan sona anlattığı için eksiksiz görünür. Ama neden kanıtla değil tahminle yazılmış, çözümün işe yarayıp yaramadığı da doğrulanmamış.

12.10 Tek sayfa özet

  • İyi sorun giderme bir komut listesi değil, bir kanıt sırasıdır.
  • Önce kapsam: tek cihaz mı, herkes mi?
  • Sıra: fiziksel → IP/prefix → gateway → uzak IP → DNS → uygulama.
  • Dört bilgiyi (adres, prefix, gateway, DNS) Windows’ta ipconfig /all gösterir. Sade ipconfig DNS’i göstermez. Linux’ta adres ve prefix ip addr, gateway ip route ile görülür.
  • /release, /renew, /flushdns: amacını bilerek çalıştır.
  • ping hedefi değişince soru değişir: gateway → yerel ağ; 1.1.1.1 → dış erişim; alan adı → DNS dâhil.
  • nslookup üç şeyi söyler: kime sordum, yanıt geldi mi, adres döndü mü.
  • arp -a / ip neigh yerel IP↔︎MAC eşleşmesini gösterir; biçim işletim sistemine göre değişir.
  • curl hata mesajı, bağlantının hangi aşamada takıldığını söyler; okumadan geçme.
  • Teknik kayıt: belirti, kapsam, kanıt, işlem, doğrulama.

12.11 Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

  • Kanıt sırasını uygular ve neden alttan başlandığını açıklar.
  • Adres, prefix, gateway ve DNS bilgisini komut çıktısında bulur.
  • DHCP/DNS yenileme komutlarının amacını ve riskini açıklar.
  • ping hedefini değiştirerek farklı hipotezleri eler.
  • nslookup ve arp -a / ip neigh çıktılarını yorumlar.
  • curl hata mesajını doğru aşamaya bağlar.
  • Kanıta dayalı teknik kayıt yazar.
Başa dön