11 Küçük bir ağın planlanması

Bir ağın kurulduğu gün çalışması yetmez. Yeni cihaz eklendiğinde büyüyebilmeli, bir port arızalandığında hangi kablonun nereye gittiği anlaşılabilmeli, iki yıl sonra işi devralan biri de planı okuyabilmeli. Bu hafta planlamayı plan hatalarına ve yol açtıkları sorunlara bakarak öğreneceğiz.

Küçük ağ planlama: ofis/lab topolojisi, planlama adımları, IP planı ve fiziksel/mantıksal plan.

Küçük ağ planlama: ofis/lab topolojisi, planlama adımları, IP planı ve fiziksel/mantıksal plan.
NotBu haftanın kapsamı

Sınavda sorulur: port ihtiyacı hesabı (uç cihazlar + uplink + büyüme payı); PoE’de port sayısı ile toplam güç bütçesinin ayrı kısıtlar olması; kapsama ile kapasite farkı ve AP yerleşimi; basit IPv4 planı; fiziksel ve mantıksal şemanın farklı sorulara cevap vermesi; etiketlemenin sorun gidermedeki değeri; tek büyük switch ile birden çok küçük switch karşılaştırması.

Sınav dışı (bilgi amaçlı): VLAN tasarımı ve yapılandırması, kurumsal yedeklilik protokolleri, marka/model seçimi, ayrıntılı kablolama standardı, rack ve patch panel ayrıntıları.

11.1 Vaka 1: Altı ay sonra boş port kalmadı

Bir laboratuvar için sayım yapıldı:

34 masaüstü + 2 yazıcı + 4 AP + 4 kamera = 44 cihaz
Alınan switch: 48 port  →  "4 port bile artar"

Altı ay sonra tek boş port yok.

11.1.1 Kanıt ne söylüyor

Sayımda uç cihazlar hesaba katılmış ama iki şey atlanmış.

Birincisi uplink. Switch’i router’a ya da başka bir switch’e bağlayan bağlantıya uplink denir ve o da bir port tüketir. Başka switch’ler, sunucular veya ağ bölümleri varsa onlar da port tüketir. Yani uç cihaz sayısı, gereken port sayısına eşit değildir.

İkincisi büyüme payı. Yeni bir öğretim elemanı, ek bir yazıcı, geçici bir cihaz: hepsi port ister. Payı baştan bırakmazsan sonradan ekleyemezsin, çünkü switch dolmuştur. Küçük bir ağda cihaz sayısının yaklaşık %20’si kadar pay bırakmak iyi bir başlangıçtır.

Doğru hesap:

34 PC
+ 2 yazıcı
+ 4 AP
+ 4 kamera
+ 1 uplink          ← unutulan
+ 9 büyüme payı     ← unutulan (44 cihazın yaklaşık %20'si)
= 54 port

54 port tek bir 48 portlu switch’e sığmaz. Alınan switch sayım yapılırken bile sınırdaydı. Uplink ve büyüme payı hesaba katılsaydı bu daha satın almadan önce görülürdü. Çözüm iki switch kullanmak olabilir: örneğin bir 48’lik ile bir 24’lük switch. İki switch’i birbirine bağlayan uplink de iki port daha tüketir, yine de 70 port kalır.

11.1.3 Tek 48 port mu, iki 24 port mu?

Avantaj Risk
Tek 48 port Daha az cihaz, basit yönetim, daha az uplink Tek arıza daha çok kullanıcıyı etkiler; kablo mesafeleri uzayabilir
İki 24 port Farklı alanlara dağıtılabilir; her biri router’a ayrı bağlanırsa arıza etkisi sınırlanır Fazladan uplink gerekir; maliyet ve yönetim artar

Her zaman 48 port seçilir diye bir kural yok. Karar verirken 2. haftadaki arıza etki alanı fikrine ve cihazların binadaki yerleşimine birlikte bakılır.

11.2 Vaka 2: Portlar yetti, güç yetmedi

Alınan switch : 8 PoE portu, toplam PoE bütçesi 90 W
Bağlanacak    : 4 AP × 18 W + 4 kamera × 12 W

Kurulumdan sonra kameralar dönüşümlü olarak düşüyor.

11.2.1 Kanıt ne söylüyor

4 × 18 W = 72 W
4 × 12 W = 48 W
Toplam   = 120 W gerekli   vs   90 W mevcut

Port sayısı tam yetiyor (8 port, 8 cihaz) ama güç bütçesi yetmiyor. 3. haftadan hatırla: PoE planlamasında iki ayrı kontrol vardır.

  1. Yeterli sayıda PoE portu var mı?
  2. Toplam güç bütçesi yeterli mi?
ÖnemliStandart port başına gücü söyler, toplamı değil

802.3af/at/bt standardı, gücü veren cihazın (PSE, burada switch) port başına verebileceği güç sınıfını belirtir:

Standart Yaklaşık PSE üst gücü
802.3af 15 W
802.3at 30 W
802.3bt Type 3 60 W
802.3bt Type 4 90 W

Ama switch’in toplam bütçesi ayrı bir sayıdır ve tüm portlar için ortaktır. Gerçek planlamada üreticinin AP ya da kamera için verdiği en yüksek güç tüketimi ile switch’in toplam bütçesi birlikte kontrol edilir.

11.3 Vaka 3: “Her yerde çekiyor” ama ders başlayınca yavaşlıyor

Bir koridora tek AP kondu. Ölçümde koridorun her noktasında sinyal iyi çıktı. Ders başlayıp 60 öğrenci bağlanınca herkes yavaşlıyor.

11.3.1 Kanıt ne söylüyor

Ölçüm kapsamayı doğruladı, kapasiteyi değil. Bunlar farklı şeyler:

  • Kapsama: sinyal oraya ulaşıyor mu?
  • Kapasite: oradaki kullanıcı sayısını taşıyabiliyor mu?

5. haftada gördüğümüz ortak hava süresi (aynı kanaldaki cihazların havayı sırayla kullanması) burada tasarımı kısıtlar: tek AP tüm koridorda “çekebilir” ama 60 aktif kullanıcıyı verimli taşıyamaz.

AP’leri yerleştirirken şunları birlikte düşün: kullanıcı yoğunluğu, duvar ve metal engeller, bantların farklı davranışı (2,4/5/6 GHz), komşu AP kanalları (1-6-11), AP’nin kablolu uplink’i, PoE erişimi ve gelecekteki kullanıcı artışı.

11.4 Vaka 4: Arızalı kablo iki saatte bulundu

Bir port çalışmıyor. Teknisyen hangi duvar prizinin hangi switch portuna gittiğini bilmiyor. Kabloları tek tek deneyerek iki saat harcıyor.

11.4.1 Kanıt ne söylüyor

İki saati harcatan şey kablonun kendisi değil, dokümantasyon eksikliği. Basit ve tutarlı etiketler bu iki saati birkaç dakikaya indirir. Aşağıdaki örnekte PP patch panel’i (duvar prizlerinden gelen kabloların toplandığı panel), SW1-Gi0/7 ise 1. switch’in 7. portunu gösterir:

LAB-A-PRIZ-07 ↔ PP-07 ↔ SW1-Gi0/7
AP-KORIDOR-1  ↔ PP-18 ↔ SW1-Gi0/18

Etiketleme şeması kurumdan kuruma değişir. Önemli olan, şemanın tutarlı ve iki uçtan izlenebilir olması.

11.4.2 İki şema, iki farklı soru

Fiziksel şema gerçek bağlantıları gösterir:

Duvar prizi → patch panel → switch port 12
AP-2 → switch port 18
Router LAN → switch port 24

Mantıksal şema trafiğin hangi IP ağından ve hangi gateway’den geçtiğini gösterir:

İstemciler → LAN 192.168.20.0/24 → Gateway 192.168.20.1 → ISP

Kablo ararken fiziksel şema, IP/gateway sorunu ararken mantıksal şema işe yarar. Biri diğerinin yerine geçmez.

11.5 Basit bir IPv4 planı

Küçük bir ağın planında en azından şunlar yazılı olmalı:

Ağ            : 192.168.20.0/24
Gateway       : 192.168.20.1
Yazıcılar     : 192.168.20.10–19    (ayrılmış)
AP yönetimi   : 192.168.20.20–29    (ayrılmış)
DHCP havuzu   : 192.168.20.50–200

Plan iki soruyu cevaplamalı: hangi cihaz hangi adresi kullanıyor ve çakışma riski var mı. Sabit adres aralıkları bu yüzden DHCP havuzuyla kesişmemeli.

8. haftadaki subnetting bilgisi burada işe yarar: gateway’in host aralığında olduğunu ve ayrılan blokların ağ sınırlarını aşmadığını doğrulayabilirsin.

NotVLAN: aynı switch’te ayrı ağlar

Daha büyük ya da güvenlik gereksinimi yüksek ağlarda, aynı fiziksel switch’e takılı cihazlar ayrı ağlardaymış gibi mantıksal olarak ayrılabilir. Bu yönteme VLAN (sanal yerel ağ) denir. Küçük bir ofiste tek düz LAN çoğu zaman yeter. Ağ büyüyünce, örneğin kameraları ya da misafir cihazlarını ayırmak için VLAN kullanılır.

11.6 Planlama kontrol listesi

  1. Kullanıcı ve cihaz sayısını çıkar.
  2. Kablolu / kablosuz / PoE gereksinimini ayır.
  3. Port hesabına uplink ve büyüme payını ekle.
  4. PoE toplam watt ihtiyacını hesapla ve switch bütçesiyle karşılaştır.
  5. AP’leri kapsama ve kapasite açısından yerleştir.
  6. IP / gateway / DHCP aralığını planla, çakışmayı kontrol et.
  7. Fiziksel ve mantıksal şemayı ayrı ayrı çıkar.
  8. Portları, prizleri ve ağ cihazlarını etiketle.
  9. Planı başka birinin okuyup anlayabildiğini kontrol et.

11.7 Ekranda ne gördük

Planın tutup tutmadığını da kanıtla doğrularsın:

> ipconfig
   IPv4 Address. . . : 192.168.20.55       ← DHCP havuzu (50–200) içinde ✓
   Subnet Mask . . . : 255.255.255.0
   Default Gateway . : 192.168.20.1        ← plandaki gateway ✓

> ping 192.168.20.10                        ← plana göre yazıcı olmalı
   Reply from 192.168.20.10: time=1ms      ← plan gerçekle uyuşuyor ✓

Gerçek ağla karşılaştırılamayan bir plan, dosyada duran bir belgeden öteye geçmez.

11.8 Sınav provası

Önce kendi cevabını seç; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu oku. Sınav soruları bu mantıkla yazılır.

1. 36 uç cihaz, 2 access point, 1 router uplink ve 5 büyüme portu için en az kaç switch portu gerekir?

  • A. 43
  • B. 44
  • C. 41
  • D. 38
  • E. 39

2. Bir switch’in 8 PoE portu ve 60 W toplam bütçesi var. Bağlanacak cihazlar: 3 AP × 15 W ve 2 kamera × 10 W. Sonuç ne olur?

  • A. Toplam 65 W gerekir; bütçe yetmez, bazı cihazlar çalışmaz
  • B. Toplam 65 W gerekir; ama 8 port olduğu için hepsi çalışır
  • C. Switch her porta eşit 7,5 W dağıtır ve hepsi çalışır
  • D. Toplam 55 W gerekir; bütçe yeterlidir
  • E. Toplam 25 W gerekir; bütçe rahatça yeter

3. AP yerleşiminde yalnız sinyal ölçümüne bakmak neden yetersizdir?

  • A. Ölçüm, AP’lerin farklı markalardan olmasını hesaba katmaz
  • B. Telefonla yapılan sinyal ölçümü güvenilmezdir
  • C. Kalabalık binada sinyal ölçülemez
  • D. Kullanıcı yoğunluğu kapasiteyi sınırlayabilir
  • E. Sinyal ölçümü 5 GHz bandını göstermez

4. Fiziksel şema ile mantıksal şema hangi farklı sorulara cevap verir?

  • A. Fiziksel şema güncel, mantıksal şema geçmiş durumu gösterir
  • B. Fiziksel şema IP planını, mantıksal şema kabloları gösterir
  • C. Fiziksel şema kabloları, mantıksal şema IP ağlarını gösterir
  • D. Fiziksel şema kablosuz ağlar için çizilir
  • E. İkisi aynı bilgiyi farklı renklerle gösterir

5. Bir IP planında DHCP havuzu 192.168.20.50–200, yazıcılar ise 192.168.20.10–19 olarak ayrılmış. Bu ayrımın amacı nedir?

  • A. Yazıcıların internete çıkmasını engellemek
  • B. Gateway adresini istemcilerden gizleyip korumak
  • C. Ağı iki ayrı subnete bölmek
  • D. Yazıcıların daha hızlı çalışmasını sağlamak
  • E. Sabit adreslerin DHCP ile çakışmasını önlemek

6. İki adet 24 portlu switch’in her biri router’a ayrı bir uplink’le bağlanacak. Tek bir 48 portlu switch yerine bu düzenin temel avantajı nedir?

  • A. Yönetilecek cihaz sayısı azalır
  • B. Cihazlar kendiliğinden iki ayrı subnete ayrılır
  • C. Toplam satın alma maliyeti düşer
  • D. Router’a giden uplink sayısı azalır
  • E. Bir switch’in arızası daha az cihazı etkiler

7. Ağ etiketlemesinin sorun gidermedeki temel değeri nedir?

  • A. Arızalı kabloyu kendisi gösterir
  • B. Hangi prizin hangi porta gittiğini gösterir
  • C. IP çakışmalarını otomatik olarak engeller
  • D. Ayrıca bir ağ şeması çizmeyi gereksiz kılar
  • E. Kablolamayı standarda uygun hâle getirir

1. Doğru: B. 36 + 2 + 1 + 5 = 44.

  • A yanlış: Toplama hatası; bir port eksik.
  • C yanlış: Uplink veya büyüme payının bir kısmı atlanmış; doğru toplam 44’tür.
  • D yanlış: Yalnız uç cihazlar ve AP’ler sayılmış; uplink ve büyüme payı atlanmış.
  • E yanlış: Büyüme payı unutulmuş.

2. Doğru: A. 3 × 15 = 45 ve 2 × 10 = 20; toplam 65 W > 60 W. Bütçe dolunca switch kalan cihazlara güç veremez.

  • B yanlış: Beş cihaz sekiz porta rahatça sığdığı için sorun yokmuş gibi görünür. Ama port sayısı yeterli, güç değil; iki kısıt karıştırılmış.
  • C yanlış: 60 ÷ 8 = 7,5 hesabı bütçeyi adil paylaştırıyor gibi görünür. Ama ihtiyacından az güç alan cihaz çalışmaz.
  • D yanlış: 3 × 15 + 10 = 55 hesabında kameralardan biri unutulmuş. İki kamerayla toplam 65 W’tır.
  • E yanlış: 15 + 10 = 25 hesabında cihaz sayıları atlanmış. Üç AP ve iki kamera için toplam 65 W gerekir.

3. Doğru: D. Kapsama sağlansa bile kullanıcılar ortak hava süresini paylaşır. Tek AP bütün koridorda çekebilir ama 60 aktif kullanıcıyı verimli taşıyamaz.

  • A yanlış: Aynı marka cihazlar birlikte daha uyumlu çalışır gibi görünür. Ama marka birliği kapasite sorununu çözmez.
  • B yanlış: Telefon profesyonel bir ölçüm aracı olmadığı için sonuca güvenilmeyebilir. Ama ölçüm geçerlidir; yalnız tek başına yetersizdir.
  • C yanlış: Kalabalığın ölçümü etkilediği bilgisi böyle bir kural varmış gibi gösterir. Ama sinyal her zaman ölçülebilir; sorun sinyalin kapasiteyi göstermemesidir.
  • E yanlış: Bazı basit uygulamalar bantları ayrı göstermediği için böyle sanılabilir. Ama sinyal her iki bantta da ölçülür; sorun ölçümün kullanıcı yoğunluğunu göstermemesidir.

4. Doğru: C. Fiziksel şema kablo ve port bağlantılarını, mantıksal şema IP ağlarını ve işlevsel iletişim yolunu gösterir. Kablo ararken fiziksel, IP ya da gateway sorunu ararken mantıksal şema işe yarar.

  • A yanlış: Şemalar farklı zamanlarda çizildiği için biri eskimiş sanılabilir. Ama ikisi de güncel olmalıdır; fark gösterdikleri bilgidedir.
  • B yanlış: İki şema hep birlikte anıldığı için tanımlar kolayca yer değiştirir. Burada ters çevrilmişler.
  • D yanlış: AP yerleşimi kat planında çizildiği için fiziksel şema kablosuza özgü sanılabilir. Oysa fiziksel şema özellikle kablolu altyapıyı gösterir.
  • E yanlış: İki şemada da aynı cihazlar göründüğü için aynı bilgiyi taşıdıkları sanılır. Ama biri bağlantıyı, öteki adreslemeyi gösterir.

5. Doğru: E. Yazıcıların sabit adresleri DHCP’nin dağıttığı aralığın dışında tutulur. Aralıklar kesişirse aynı adres iki cihaza gidebilir.

  • A yanlış: Yazıcıların ayrı tutulması bir güvenlik önlemi gibi görünür. Ama adres aralığı tek başına erişim kuralı koymaz; yazıcılar aynı gateway’i kullanabilir.
  • B yanlış: Gateway ilk adreslerde durduğu için ayrımın onu korumak için yapıldığı sanılabilir. Ama gateway gizlenmez, planda açıkça belirtilir.
  • C yanlış: İki ayrı aralık görmek, iki ayrı ağ varmış gibi düşündürür. Ama ağ tek bir /24; aralıklar aynı subnet içindedir.
  • D yanlış: Yazıcılara ayrı bir yer ayrılması onlara öncelik verildiği izlenimi yaratır. Ama adres aralığı hızı etkilemez.

6. Doğru: E. Her switch router’a ayrı bağlı olduğu için biri bozulunca yalnız ona bağlı cihazlar etkilenir. İkinci switch birincinin üzerinden bağlansaydı, birincinin arızası ikisinin dış erişimini de keserdi.

  • A yanlış: Küçük cihazların daha basit olduğu düşünülebilir. Ama cihaz sayısı arttığı için yönetim genelde zorlaşır.
  • B yanlış: İki switch iki ayrı ağ gibi görünebilir. Ama adresleme switch sayısından bağımsızdır; subnet ayrımını IP planı belirler.
  • C yanlış: Küçük switch’ler tek tek ucuz olduğu için toplamın da düşeceği sanılır. Ama iki cihazın toplam maliyeti genellikle tek büyük switch’ten yüksektir.
  • D yanlış: Küçük switch’lerin daha az bağlantı isteyeceği düşünülebilir. Tam tersine, iki switch iki uplink ister; router tarafında da iki port gerekir.

7. Doğru: B. Etiket, bir kablonun ya da prizin hangi switch portuna gittiğini aramadan bulmayı sağlar. Arıza anında kablo izleme süresini dakikalara indirir.

  • A yanlış: Etiket arıza aramayı kısalttığı için arızayı da gösterdiği sanılır. Ama etiket yalnız kablonun nereye gittiğini söyler; kablonun sağlam olup olmadığını link ışığı ya da kablo test cihazı gösterir.
  • C yanlış: Etiketleme ve adres planı ikisi de dokümantasyon işi olduğu için karışır. IP çakışmasını önleyen şey adres planıdır.
  • D yanlış: İkisi de “neyin nereye bağlı olduğunu” anlattığı için biri yeter sanılır. Ama etiket ve şema birbirini tamamlar; biri ötekinin yerine geçmez.
  • E yanlış: Düzenli etiketlenmiş bir kabin standarda uygun görünür. Ama etiket kablonun kategorisini ya da uzunluğunu değiştirmez; yalnız neyin nereye bağlı olduğunu kaydeder.

11.9 Tek sayfa özet

  • Planlama ürün seçimiyle değil gereksinimle başlar.
  • Port hesabı = uç cihazlar + uplink + büyüme payı (cihaz sayısının yaklaşık %20’si).
  • Uplink aynı zamanda bir darboğazdır; hızı da düşünülmelidir.
  • PoE’de iki ayrı kısıt vardır: port sayısı ve toplam güç bütçesi. Standart port başına gücü söyler, toplam bütçe ayrı bir sayıdır.
  • Sinyalin her yere ulaşması (kapsama), herkesi taşıyabildiğini (kapasite) göstermez.
  • IP planı sabit adres alanlarını DHCP havuzundan ayırmalıdır.
  • Fiziksel şema kabloyu, mantıksal şema IP yolunu gösterir; ikisi de gerekir.
  • Etiketler varsa arızalı kablo saatlerce değil, dakikalar içinde bulunur.
  • Plan ancak gerçek ağla karşılaştırılabiliyorsa işe yarar.

11.10 Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

  • Port ihtiyacını uplink ve büyüme payıyla birlikte hesaplar.
  • PoE’de port sayısı ile toplam güç bütçesini ayrı ayrı değerlendirir.
  • Kapsama ile kapasiteyi ayırır ve AP yerleşimini gerekçelendirir.
  • Fiziksel ve mantıksal şemanın farklı sorulara cevap verdiğini açıklar.
  • Basit bir IPv4 planındaki adres ayrımlarının amacını açıklar.
  • Tek büyük switch ile birden çok küçük switch seçimini karşılaştırır.
  • Etiketleme ve dokümantasyonun sorun gidermedeki değerini açıklar.
Başa dön