11 Küçük bir ağın planlanması
Bir ağın kurulduğu gün çalışması yetmez. Yeni cihaz eklendiğinde büyüyebilmeli, bir port arızalandığında hangi kablonun nereye gittiği anlaşılabilmeli, iki yıl sonra işi devralan biri de planı okuyabilmeli. Bu hafta planlamayı plan hatalarına ve yol açtıkları sorunlara bakarak öğreneceğiz.
Sınavda sorulur: port ihtiyacı hesabı (uç cihazlar + uplink + büyüme payı); PoE’de port sayısı ile toplam güç bütçesinin ayrı kısıtlar olması; kapsama ile kapasite farkı ve AP yerleşimi; basit IPv4 planı; fiziksel ve mantıksal şemanın farklı sorulara cevap vermesi; etiketlemenin sorun gidermedeki değeri; tek büyük switch ile birden çok küçük switch karşılaştırması.
Sınav dışı (bilgi amaçlı): VLAN tasarımı ve yapılandırması, kurumsal yedeklilik protokolleri, marka/model seçimi, ayrıntılı kablolama standardı, rack ve patch panel ayrıntıları.
11.1 Vaka 1: Altı ay sonra boş port kalmadı
Bir laboratuvar için sayım yapıldı:
28 masaüstü + 2 yazıcı + 4 AP + 4 kamera = 38 cihaz
Alınan switch: 48 port → "10 port bile fazla kalır"Altı ay sonra tek boş port yok.
11.1.1 Kanıt ne söylüyor
Sayımda uç cihazlar hesaba katılmış ama iki şey atlanmış.
Birincisi uplink. Switch’i router’a ya da başka bir switch’e bağlayan bağlantıya uplink denir ve o da bir port tüketir. Başka switch’ler, sunucular veya ağ bölümleri varsa onlar da port tüketir. Yani uç cihaz sayısı, gereken port sayısına eşit değildir.
İkincisi büyüme payı. Yeni bir öğretim elemanı, ek bir yazıcı, geçici bir cihaz: hepsi port ister. Payı baştan bırakmazsan sonradan ekleyemezsin, çünkü switch dolmuştur.
Doğru hesap:
28 PC
+ 2 yazıcı
+ 4 AP
+ 4 kamera
+ 1 uplink ← unutulan
+ 6 büyüme payı ← unutulan
= 45 portBu hesapla da 48 port doğru seçim; ama artık tesadüfen değil, gerekçesiyle doğru.
11.1.2 Uplink aynı zamanda bir darboğazdır
Uplink yalnız bir port tüketmekle kalmaz; hızı da önemlidir:
24 × 1 Gbps uç port
↓
1 × 1 Gbps uplink ← 24 cihazın tamamı buradan geçer24 istemcinin hepsi aynı anda 1 Gbps kullanamaz, çünkü uplink’i ve ISP hattını paylaşırlar. 10. haftadaki darboğaz burada bir tasarım sorusu olarak karşına çıkar: uplink ne kadar hızlı olmalı?
11.1.3 Tek 48 port mu, iki 24 port mu?
| Avantaj | Risk | |
|---|---|---|
| Tek 48 port | Daha az cihaz, basit yönetim, daha az uplink | Tek arıza daha çok kullanıcıyı etkiler; kablo mesafeleri uzayabilir |
| İki 24 port | Farklı alanlara dağıtılabilir; arıza etkisi sınırlanır | Aralarında uplink gerekir; maliyet ve yönetim artar |
Her zaman 48 port seçilir diye bir kural yok. Karar verirken 2. haftadaki arıza etki alanı fikrine ve cihazların binadaki yerleşimine birlikte bakılır.
11.2 Vaka 2: Portlar yetti, güç yetmedi
Alınan switch : 8 PoE portu, toplam PoE bütçesi 90 W
Bağlanacak : 4 AP × 18 W + 4 kamera × 12 WKurulumdan sonra kameralar dönüşümlü olarak düşüyor.
11.2.1 Kanıt ne söylüyor
4 × 18 W = 72 W
4 × 12 W = 48 W
Toplam = 120 W gerekli vs 90 W mevcutPort sayısı tam yetiyor (8 port, 8 cihaz) ama güç bütçesi yetmiyor. 3. haftadan hatırla: PoE planlamasında iki ayrı kontrol vardır.
- Yeterli sayıda PoE portu var mı?
- Toplam güç bütçesi yeterli mi?
802.3af/at/bt standardı, gücü veren cihazın (PSE, burada switch) port başına verebileceği güç sınıfını belirtir:
| Standart | Yaklaşık PSE üst gücü |
|---|---|
| 802.3af | 15 W |
| 802.3at | 30 W |
| 802.3bt Type 3 | 60 W |
| 802.3bt Type 4 | 90 W |
Ama switch’in toplam bütçesi ayrı bir sayıdır ve tüm portlar için ortaktır. Gerçek planlamada üreticinin AP ya da kamera için verdiği en yüksek güç tüketimi ile switch’in toplam bütçesi birlikte kontrol edilir.
11.3 Vaka 3: “Her yerde çekiyor” ama ders başlayınca yavaşlıyor
Bir koridora tek AP kondu. Ölçümde koridorun her noktasında sinyal iyi çıktı. Ders başlayıp 60 öğrenci bağlanınca herkes yavaşlıyor.
11.3.1 Kanıt ne söylüyor
Ölçüm kapsamayı doğruladı, kapasiteyi değil. Bunlar farklı şeyler:
- Kapsama: sinyal oraya ulaşıyor mu?
- Kapasite: oradaki kullanıcı sayısını taşıyabiliyor mu?
5. haftada gördüğümüz ortak hava süresi (aynı kanaldaki cihazların havayı sırayla kullanması) burada tasarımı kısıtlar: tek AP tüm koridorda “çekebilir” ama 60 aktif kullanıcıyı verimli taşıyamaz.
AP’leri yerleştirirken şunları birlikte düşün: kullanıcı yoğunluğu, duvar ve metal engeller, bantların farklı davranışı (2,4/5/6 GHz), komşu AP kanalları (1-6-11), AP’nin kablolu uplink’i, PoE erişimi ve gelecekteki kullanıcı artışı.
11.4 Vaka 4: Arızalı kablo iki saatte bulundu
Bir port çalışmıyor. Teknisyen hangi duvar prizinin hangi switch portuna gittiğini bilmiyor. Kabloları tek tek deneyerek iki saat harcıyor.
11.4.1 Kanıt ne söylüyor
İki saati harcatan şey kablonun kendisi değil, dokümantasyon eksikliği. Basit ve tutarlı etiketler bu iki saati birkaç dakikaya indirir. Aşağıdaki örnekte PP patch panel’i (duvar prizlerinden gelen kabloların toplandığı panel), SW1-Gi0/7 ise 1. switch’in 7. portunu gösterir:
LAB-A-PRIZ-07 ↔ PP-07 ↔ SW1-Gi0/7
AP-KORIDOR-1 ↔ PP-18 ↔ SW1-Gi0/18Etiketleme şeması kurumdan kuruma değişir. Önemli olan, şemanın tutarlı ve iki uçtan izlenebilir olması.
11.4.2 İki şema, iki farklı soru
Fiziksel şema gerçek bağlantıları gösterir:
Duvar prizi → patch panel → switch port 12
AP-2 → switch port 18
Router LAN → switch port 24Mantıksal şema trafiğin hangi IP ağından ve hangi gateway’den geçtiğini gösterir:
İstemciler → LAN 192.168.20.0/24 → Gateway 192.168.20.1 → ISPKablo ararken fiziksel şema, IP/gateway sorunu ararken mantıksal şema işe yarar. Biri diğerinin yerine geçmez.
11.5 Basit bir IPv4 planı
Küçük bir ağın planında en azından şunlar yazılı olmalı:
Ağ : 192.168.20.0/24
Gateway : 192.168.20.1
Yazıcılar : 192.168.20.10–19 (ayrılmış)
AP yönetimi : 192.168.20.20–29 (ayrılmış)
DHCP havuzu : 192.168.20.50–200Plan iki soruyu cevaplamalı: hangi cihaz hangi adresi kullanıyor ve çakışma riski var mı. Sabit adres aralıkları bu yüzden DHCP havuzuyla kesişmemeli.
8. haftadaki subnetting bilgisi burada işe yarar: gateway’in host aralığında olduğunu ve ayrılan blokların ağ sınırlarını aşmadığını doğrulayabilirsin.
Daha büyük ya da güvenlik gereksinimi yüksek ağlarda, aynı fiziksel switch’e takılı cihazlar ayrı ağlardaymış gibi mantıksal olarak ayrılabilir. Bu yönteme VLAN denir. Ayrıntıları sınavda sorulmaz. Tek düz LAN yerine böyle bir bölümleme yapılabildiğini bilmen yeter; VLAN ID, trunk ya da access port ezberlemen gerekmez.
11.6 Planlama kontrol listesi
- Kullanıcı ve cihaz sayısını çıkar.
- Kablolu / kablosuz / PoE gereksinimini ayır.
- Port hesabına uplink ve büyüme payını ekle.
- PoE toplam watt ihtiyacını hesapla ve switch bütçesiyle karşılaştır.
- AP’leri kapsama ve kapasite açısından yerleştir.
- IP / gateway / DHCP aralığını planla, çakışmayı kontrol et.
- Fiziksel ve mantıksal şemayı ayrı ayrı çıkar.
- Portları, prizleri ve ağ cihazlarını etiketle.
- Planı başka birinin okuyup anlayabildiğini kontrol et.
11.7 Ekranda ne gördük
Planın tutup tutmadığını da kanıtla doğrularsın:
> ipconfig
IPv4 Address. . . : 192.168.20.55 ← DHCP havuzu (50–200) içinde ✓
Subnet Mask . . . : 255.255.255.0
Default Gateway . : 192.168.20.1 ← plandaki gateway ✓
> ping 192.168.20.10 ← plana göre yazıcı olmalı
Reply from 192.168.20.10: time=1ms ← plan gerçekle uyuşuyor ✓Gerçek ağla karşılaştırılamayan bir plan, dosyada duran bir belgeden öteye geçmez.
11.9 Tek sayfa özet
- Planlama ürün seçimiyle değil gereksinimle başlar.
- Port hesabı = uç cihazlar + uplink + büyüme payı.
- Uplink aynı zamanda bir darboğazdır; hızı da düşünülmelidir.
- PoE’de iki ayrı kısıt vardır: port sayısı ve toplam güç bütçesi. Standart sınıfı ≠ toplam bütçe.
- Kapsama ≠ kapasite. Her yerde çekmesi, herkesi taşıyabildiği anlamına gelmez.
- IP planı sabit adres alanlarını DHCP havuzundan ayırmalıdır.
- Fiziksel şema kabloyu, mantıksal şema IP yolunu gösterir; ikisi de gerekir.
- Etiketler varsa arızalı kablo saatlerce değil, dakikalar içinde bulunur.
- Plan ancak gerçek ağla karşılaştırılabiliyorsa işe yarar.
11.10 Bu bölümün kazanımları
Bu bölümü bitiren öğrenci:
- Port ihtiyacını uplink ve büyüme payıyla birlikte hesaplar.
- PoE’de port sayısı ile toplam güç bütçesini ayrı ayrı değerlendirir.
- Kapsama ile kapasiteyi ayırır ve AP yerleşimini gerekçelendirir.
- Fiziksel ve mantıksal şemanın farklı sorulara cevap verdiğini açıklar.
- Basit bir IPv4 planındaki adres ayrımlarının amacını açıklar.
- Tek büyük switch ile birden çok küçük switch seçimini karşılaştırır.
- Etiketleme ve dokümantasyonun sorun gidermedeki değerini açıklar.