11 Küçük bir ağın planlanması
İyi bir ağ yalnız kurulduğu gün çalışan ağ değildir. Yeni cihaz eklendiğinde büyüyebilmeli, bir port arızalandığında hangi kablonun nereye gittiği anlaşılabilmeli ve ağı daha sonra devralan kişi mevcut yapıyı okuyabilmelidir. Bu nedenle ağ planlama, “hangi switch’i satın alalım?” sorusundan önce gereksinimi ve fiziksel ortamı anlamakla başlar.
Derste işlenecek: gereksinim toplama, cihaz/port sayısı, uplink ve büyüme payı, tek 48 port vs iki 24 port karşılaştırması, PoE portu ile PoE güç bütçesini ayırma, AP yerleşimi, basit IP planı, etiketleme ve fiziksel/mantıksal şema ayrımı.
Kendiniz okuyun: örnek envanter ve port planı tablolarının biçimi; rack, patch panel ve kablo etiketleme ayrıntıları.
Sınav dışı / bilgi amaçlı: VLAN tasarımı ve yapılandırması, kurumsal yedeklilik protokolleri, marka/model seçimi ve ayrıntılı kablolama standardı.
11.1 Bu bölümün sonunda
- Kullanıcı ve cihaz gereksinimlerinden basit ağ planı çıkarabilecek,
- Switch port ihtiyacını uplink ve büyüme payını hesaba katarak hesaplayabilecek,
- PoE port sayısı ile toplam PoE güç bütçesini ayrı ayrı değerlendirebilecek,
- AP yerleşimini yalnız “çekiyor mu?” değil kullanıcı yoğunluğu ve fiziksel engellerle birlikte düşünebilecek,
- Küçük bir IPv4 planı oluşturabilecek,
- Fiziksel ve mantıksal ağ şemasını ayırt edebilecek,
- Etiketleme ve dokümantasyonun sorun gidermedeki değerini açıklayabileceksiniz.
11.2 Planlama gereksinimle başlar
Bir küçük ofis veya laboratuvar ağı için önce şu sorular sorulur:
- Kaç kullanıcı ve uç cihaz var?
- Kaçı Ethernet, kaçı Wi-Fi kullanacak?
- Yazıcı, IP kamera, telefon ve AP sayısı nedir?
- Hangi cihazların PoE gücüne ihtiyacı var?
- İnternet erişim hızı ve uplink gereksinimi nedir?
- Binada mevcut kablo/priz/patch panel var mı?
- Önümüzdeki 1–3 yılda büyüme bekleniyor mu?
- Hangi alanlarda kablosuz kullanıcı yoğunluğu fazla?
Ürün seçimi bu soruların ardından gelmelidir.
11.3 Örnek senaryo
Bir eğitim laboratuvarında:
- 28 masaüstü bilgisayar,
- 2 ağ yazıcısı,
- 4 access point,
- 4 IP kamera,
- 1 router uplink’i,
- büyüme için en az 6 boş port
olduğunu varsayalım.
Temel port ihtiyacı:
28 PC
+ 2 yazıcı
+ 4 AP
+ 4 kamera
+ 1 uplink
+ 6 büyüme
= 45 portBu senaryoda 48 portluk bir switch mantıklı bir başlangıç olabilir. Ancak port sayısı tek karar ölçütü değildir.
11.4 Tek 48 port mu, iki 24 port mu?
İki yaklaşımın da artı/eksi yönleri vardır.
11.4.1 Tek 48 port
Avantaj: daha az cihaz, daha basit yönetim, daha az uplink ihtiyacı.
Risk: tek cihaz arızası daha fazla kullanıcıyı etkileyebilir; fiziksel yerleşim uygun değilse kablo mesafeleri uzayabilir.
11.4.2 İki 24 port
Avantaj: fiziksel olarak farklı alanlara dağıtılabilir; tek switch arızasının etkisi sınırlanabilir.
Risk: switchler arası uplink gerekir; toplam maliyet ve yönetim artabilir.
Bu karşılaştırmanın amacı “doğru cevap 48 porttur” demek değildir. Gereksinim ve fiziksel ortam karar verir.
11.5 Uplink’i unutmayın
Switch port hesabında yalnız uç cihazlar sayılmaz. Router, başka switch, sunucu veya başka ağ bölümlerine giden uplink bağlantıları da port tüketebilir.
Ayrıca uplink’in hızı, switch üzerindeki çok sayıda istemcinin toplam trafiği için darboğaz oluşturabilir.
Örnek:
24 × 1 Gbps uç port
↓
1 × 1 Gbps uplinkHer istemci aynı anda 1 Gbps internet kullanamaz; uplink ve ISP kapasitesi ortaktır.
11.6 PoE planlaması: iki ayrı hesap
Üçüncü bölümde PoE standartlarının yaklaşık güç sınıflarını gördük. Planlamada iki farklı kontrol yapılır:
- Yeterli PoE portu var mı?
- Toplam PoE güç bütçesi yeterli mi?
Örnek:
- 4 AP × 18 W = 72 W
- 4 kamera × 12 W = 48 W
Toplam tahmini ihtiyaç = 120 W8 PoE portlu fakat toplam PoE bütçesi 90 W olan bir switch port sayısı bakımından yeterli görünse de güç bakımından yetersizdir.
802.3af/at/bt standardı switch’in sağlayabileceği sınıf hakkında fikir verir; fakat gerçek planlamada AP/kamera üreticisinin maksimum güç tüketimi ve switch’in toplam PoE bütçesi birlikte kontrol edilir.
11.6.1 PoE sınıflarına hızlı hatırlatma
| Standart | Yaklaşık PSE üst gücü |
|---|---|
| 802.3af | 15 W |
| 802.3at | 30 W |
| 802.3bt Type 3 | 60 W |
| 802.3bt Type 4 | 90 W |
Bu tablo cihaz başına planı okumak içindir; gerçek güç değerlerini ürün veri sayfasından doğrulayın.
11.7 Access point yerleşimi
AP yerleşimi yalnız sinyal kapsaması değildir. Şunlar birlikte düşünülür:
- kullanıcı yoğunluğu,
- duvar/metal engeller,
- 2.4/5/6 GHz bant davranışı,
- komşu AP kanalları,
- AP’nin kablolu uplink’i,
- PoE erişimi,
- gelecekteki kullanıcı artışı.
Örneğin tek AP bütün koridorda “çekiyor” olabilir ama 60 aktif öğrenciyi aynı anda verimli taşıyamayabilir. Beşinci bölümdeki ortak hava süresi fikrini burada yeniden kullanırız.
11.8 Basit IPv4 planı
Küçük ağlarda IP planı en azından şu bilgileri görünür kılmalıdır:
Ağ : 192.168.20.0/24
Gateway : 192.168.20.1
DHCP havuzu : 192.168.20.50–192.168.20.200
Yazıcılar : 192.168.20.10–19 (örnek ayrılmış aralık)
AP yönetimi : 192.168.20.20–29 (örnek ayrılmış aralık)Bu yalnız örnek bir plandır; gerçek ağda adreslerin statik, DHCP rezervasyonu veya başka yöntemlerle verilmesi kurum politikasına bağlıdır.
Planın amacı “hangi cihaz hangi adresi kullanıyor?” sorusunu cevaplayabilmek ve çakışmaları önlemektir.
11.9 VLAN hakkında yalnızca bir sınır notu
Büyük veya güvenlik gereksinimi daha yüksek ağlarda cihazları tek fiziksel switch üzerinde mantıksal olarak ayırmak için VLAN adlı yöntem kullanılabilir. Ancak VLAN kavramı ve yapılandırması bu dersin kapsamı dışındadır. Burada yalnızca “daha büyük ağlarda tek düz LAN yerine mantıksal bölümlendirme yapılabilir” fikrini tanımanız yeterlidir.
Bu nedenle bu bölümde VLAN ID, trunk veya access port ezberi yapılmayacaktır.
11.10 Fiziksel ve mantıksal şema
11.10.1 Fiziksel şema
Gerçek bağlantıları gösterir:
Duvar prizi → patch panel → switch port 12
AP-2 → switch port 18
Router LAN → switch port 2411.10.2 Mantıksal şema
Ağın işlevsel ilişkilerini gösterir:
İstemciler → LAN 192.168.20.0/24 → Gateway 192.168.20.1 → ISPİki şema farklı soruları yanıtlar. Bir kablo ararken fiziksel şema; IP/gateway sorunu ararken mantıksal şema daha yararlıdır.
11.11 Etiketleme
Ağ sorun giderirken “bu kablo nereye gidiyor?” sorusu zaman kaybettirir. Basit etiketler büyük fark oluşturur:
LAB-A-PRIZ-07 ↔ PP-07 ↔ SW1-Gi0/7
AP-KORIDOR-1 ↔ PP-18 ↔ SW1-Gi0/18Etiketleme şeması kurumdan kuruma değişebilir. Önemli olan tutarlı ve iki uçtan izlenebilir olmasıdır.
11.12 Kendiniz okuyun: örnek envanter biçimi
| Cihaz | Konum | Yönetim IP | Model/rol | Not |
|---|---|---|---|---|
| SW1 | Rack A | 192.168.20.2 | access switch | 48 port PoE |
| AP1 | Lab tavan | 192.168.20.20 | access point | kanal planı dokümanda |
| PRN1 | Öğretmen masası | 192.168.20.10 | ağ yazıcısı | DHCP rezervasyonu |
Bu tabloyu ezberlemeniz beklenmez; hangi bilgilerin dokümante edilebileceğini görmek için örnektir.
11.13 Kendiniz okuyun: örnek port planı
| Switch portu | Bağlantı | PoE | Etiket |
|---|---|---|---|
| 1 | PC-01 | Hayır | LAB-PC01 |
| 18 | AP-01 | Evet | LAB-AP01 |
| 19 | Kamera-01 | Evet | LAB-CAM01 |
| 48 | Router uplink | Hayır | UPLINK-RTR |
Ders içinde bu tablo satır satır anlatılmayacaktır. Ama sorun giderirken doğru portu hızlı bulmak için port planı çok değerlidir.
11.14 Küçük ağ planlama kontrol listesi
- Kullanıcı ve cihaz sayısını çıkar.
- Kablolu/kablosuz/PoE gereksinimini ayır.
- Uplink ve büyüme payını ekleyerek port hesabı yap.
- PoE toplam watt ihtiyacını hesapla.
- AP’leri kapsama + yoğunluk + kablolama açısından yerleştir.
- IP/gateway/DHCP aralığını planla.
- Fiziksel ve mantıksal şemayı oluştur.
- Portları, prizleri ve kritik cihazları etiketle.
- Son planı başka birinin okuyup anlayıp anlayamadığını kontrol et.
11.15 Kendinizi kontrol edin
- 36 uç cihaz + 2 AP + 1 router uplink + 5 büyüme portu için en az kaç switch portu gerekir?
- 8 PoE portu olan bir switch neden 8 PoE cihazı mutlaka çalıştıramayabilir?
- AP yerleşiminde yalnız sinyal çizgilerine bakmak neden yetersizdir?
- Fiziksel şema ile mantıksal şema hangi farklı soruları cevaplar?
- VLAN bu dersin hangi düzeyindedir?
36 + 2 + 1 + 5 = 44port.- Toplam PoE güç bütçesi cihazların toplam watt ihtiyacından düşük olabilir.
- Kullanıcı yoğunluğu, ortak hava süresi, kanal planı, engeller ve AP uplink kapasitesi de performansı etkiler.
- Fiziksel şema kablo/port bağlantısını; mantıksal şema IP ağları ve işlevsel iletişim yolunu gösterir.
- Yalnız tanıma/sınır notu düzeyindedir; yapılandırması sınav dışıdır.
11.16 Bölüm özeti
- Planlama ürün seçimiyle değil gereksinimle başlar.
- Port hesabına uplink ve büyüme payı eklenmelidir.
- Tek 48 ve iki 24 port switch seçimi fiziksel yerleşim, arıza etkisi ve uplink gereksinimiyle birlikte değerlendirilir.
- PoE’de port sayısı ve toplam güç bütçesi ayrı kontrollerdir.
- AP yerleşimi kapsama kadar kullanıcı yoğunluğu ve kanal koşullarına da bağlıdır.
- Basit IP planı ve tutarlı etiketleme sorun gidermeyi hızlandırır.
- Envanter ve port planı örnekleri okuma materyalidir; VLAN ayrıntısı bu dersin kapsamı dışındadır.