Ek: 12. hafta ev alıştırmaları
12. hafta ev alıştırmaları: dosyalar ve basit CSV
Bu sayfadaki sekiz alıştırma Dosyalar ve basit CSV bölümünün konularıyla kod yazdırır. Alıştırmalar kolaydan zora sıralı. İlk üçü düz metin dosyasıyla çalışır: satır saymak, dosyanın sonuna satır eklemek ve satırlardaki sayıların ortalamasını almak. Dördüncüsü Türkçe biçimde yazılmış bir tutarı sayıya çevirir. Son dördü CSV dosyası okur. Sonuncusu okuduğu ölçümlerden bir rapor satırı da yazar.
Hücreler dosyaları tarayıcının içinde, bu sayfaya ait geçici bir alanda oluşturur. Bilgisayarınızdaki dosyalara dokunmaz. Her hücrenin başındaki # Hazırlık satırları alıştırmanın dosyasını her çalıştırmada yeniden yazar. Böylece hücreyi kaç kez çalıştırırsanız çalıştırın aynı dosyayla başlarsınız. Hazırlık satırlarını değiştirmeyin, yalnız fonksiyonu yazın.
Her alıştırma aynı düzende:
- Ne yapacaksınız? Yazacağınız kodun işini anlatır.
- Nerede işinize yarar? Bu işin gerçek bir programda nerede karşınıza çıkacağını söyler.
- Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Hücrenin sonundaki
assertsatırlarını gösterir. Hücre hata vermedenKontroller tamamlandıyazarsa çözümünüz denemelerin hepsini geçmiştir.
Kodu hücrenin içine yazın ve Run Code düğmesine basın. Hücrenin altında bir geri bildirim de çıkar: fonksiyonunuzu kendi hazırladığı başka dosyalarla dener. Takılırsanız önce ipucunu açın. Çözümü, kendi kodunuz çalıştıktan sonra karşılaştırmak için açın. Yazdığınız kod tarayıcınızda saklanır: sayfayı kapatıp açtığınızda kaldığınız yerden devam edersiniz.
1. İade edilen kitaplar
Ne yapacaksınız? Okul kütüphanesinin görevlisi iade edilen her kitabın adını iadeler.txt dosyasına bir satır olarak yazıyor. Bazen Enter’a iki kez basıyor ve dosyada boş satırlar kalıyor. Bazı satırlarda da yalnız boşluk var. iade_sayisi(dosya_adi) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon adı verilen dosyayı açsın ve kitap adı yazan satırları saysın. Boş ya da yalnız boşluktan oluşan satır sayılmaz.
Nerede işinize yarar? Elle tutulan dosyaların çoğunda boş satır bulunur. En sık rastlananı dosyanın sonundaki boş satırdır. Satırları saymadan ya da sayıya çevirmeden önce boş satırları ayırmak gerekir.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? İki assert geçmeli. iadeler.txt dosyasında dört kitap var, bos.txt dosyası boş.
for satir in dosya: ile satırları dolaşın. satir.strip() satırın başındaki ve sonundaki boşlukları ve \n’i atar. Sonuç boş string değilse sayacı bir artırın.
# Hazırlık: iadeler.txt ve bos.txt dosyalarını oluşturur
with open("iadeler.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("Simyacı\nKürk Mantolu Madonna\n\nİnce Memed\n \nSefiller\n\n")
with open("bos.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("")
def iade_sayisi(dosya_adi):
sayac = 0
with open(dosya_adi, "r", encoding="utf-8") as dosya:
for satir in dosya:
if satir.strip() != "":
sayac = sayac + 1
return sayac
assert iade_sayisi("iadeler.txt") == 4
assert iade_sayisi("bos.txt") == 0
print("Kontroller tamamlandı")len(dosya.readlines()) yazsaydınız boş satırlar da sayılırdı ve iadeler.txt için 7 bulurdunuz.
2. Spor salonunun giriş defteri
Ne yapacaksınız? Bir spor salonu gün içinde gelen üyelerin adını girisler.txt dosyasına yazıyor, her üyeyi ayrı bir satıra. giris_yaz(dosya_adi, uye) adlı fonksiyonu yazın. Dosyadaki her satır satır sonu karakteriyle (\n) biter. Fonksiyon üyenin adını dosyanın sonuna yeni bir satır olarak eklesin, eklediği satırı da satır sonuyla bitirsin. Dosyadaki eski satırlar silinmesin. Dosya henüz yoksa oluşturulsun. Fonksiyon bir değer döndürmez, yalnız dosyaya yazar.
Nerede işinize yarar? Ziyaretçi defterleri, sipariş kayıtları, programın ne yaptığını satır satır yazdığı günlük dosyaları: program her çalıştığında dosyaya bir satır ekler, eski satırlar yerinde kalır.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Hücre fonksiyonu Cem ve Defne için çağırır, sonra dosyayı okur. assert geçmeli: dosyada dört ad olmalı, her biri ayrı satırda.
"a" kipi dosyanın sonuna ekler, dosya yoksa onu oluşturur. write() satır sonunu kendisi eklemez: dosya.write(uye + "\n") yazın.
# Hazırlık: girisler.txt dosyasını oluşturur
with open("girisler.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("Ayla\nBora\n")
def giris_yaz(dosya_adi, uye):
with open(dosya_adi, "a", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write(uye + "\n")
giris_yaz("girisler.txt", "Cem")
giris_yaz("girisler.txt", "Defne")
with open("girisler.txt", "r", encoding="utf-8") as dosya:
icerik = dosya.read()
print(icerik)
assert icerik == "Ayla\nBora\nCem\nDefne\n"
print("Kontroller tamamlandı")Kipi "w" yapsaydınız dosyada yalnız Defne kalırdı. "\n" eklemeseydiniz son iki ad CemDefne diye aynı satıra yapışırdı.
3. Günlük adım sayısı
Ne yapacaksınız? Bir akıllı saat her günün adım sayısını adimlar.txt dosyasına bir satır olarak yazıyor. Saatin şarjı bittiği gün o günün satırı boş kalıyor. ortalama_adim(dosya_adi) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon dolu satırlardaki adım sayılarının ortalamasını döndürsün. Boş satır hesaba girmez: o gün ölçüm yoktur, sıfır adım atılmış sayılmaz. Dosyada hiç dolu satır yoksa ortalama hesaplanamaz, fonksiyon None döndürsün.
Nerede işinize yarar? Ölçüm cihazları, sayaçlar ve kayıt programları değerleri çoğu zaman satır satır bir dosyaya yazar. Böyle bir dosyadan ortalama almak için her satırı sayıya çevirmek, boş satırı ayırmak ve dosyada hiç değer olmayan durumu düşünmek gerekir. Boş satırı çevirmeye çalışırsanız int("") çağrısı ValueError verir.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Üç assert geçmeli. adimlar.txt dosyasında üç dolu gün var, ortalamaları 7300.0. sarjsiz.txt dosyasında yalnız boş satırlar var. yarim.txt dosyasının son satırında satır sonu karakteri yok.
toplam = 0 ve adet = 0 ile başlayın. Döngüde metin = satir.strip() yazın. metin boşsa continue ile sonraki satıra geçin. Dolu satırda int(metin) değerini toplama ekleyin, adet’i bir artırın. Döngüden sonra adet == 0 ise None, değilse toplam / adet döndürün.
# Hazırlık: adimlar.txt, sarjsiz.txt ve yarim.txt dosyalarını oluşturur
with open("adimlar.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("7200\n8400\n\n6300\n")
with open("sarjsiz.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("\n\n")
with open("yarim.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("5000\n4001")
def ortalama_adim(dosya_adi):
toplam = 0
adet = 0
with open(dosya_adi, "r", encoding="utf-8") as dosya:
for satir in dosya:
metin = satir.strip()
if metin == "":
continue
toplam = toplam + int(metin)
adet = adet + 1
if adet == 0:
return None
return toplam / adet
assert ortalama_adim("adimlar.txt") == 7300.0
assert ortalama_adim("sarjsiz.txt") is None
assert ortalama_adim("yarim.txt") == 4500.5
print("Kontroller tamamlandı")Boş satırı 0 adım sayıp adede katsaydınız ortalama 21900 / 4, yani 5475.0 çıkardı. Bu, saatin o gün şarjsız kaldığını değil, hiç yürünmediğini söylerdi.
4. Aidat tablosundaki tutarlar
Ne yapacaksınız? Bir apartman yöneticisi aidat tablosundaki tutarları Türkçe biçimde yazıyor: binlik ayracı nokta, ondalık ayracı virgül. 1.250,75, bin iki yüz elli lira yetmiş beş kuruştur. turkce_sayi(metin) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon bu biçimde yazılmış bir tutarı float değere çevirip döndürsün.
Nerede işinize yarar? Türkiye’de hazırlanan tablo dosyalarındaki sayılar çoğu zaman bu biçimdedir. Bölümde gördüğünüz replace(",", ".") yalnız binlik ayracı olmayan sayılarda doğru çalışır. Hangi işaretin binlik, hangisinin ondalık ayracı olduğunu biliyorsanız iki replace() çağrısını doğru sırayla yazarak her tutarı çevirebilirsiniz.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Beş assert geçmeli. "2.400" iki bin dört yüz liradır, iki lira kırk kuruş değil.
Önce binlik ayracı olan noktaları silin: metin.replace(".", ""). Sonra kalan virgülü noktaya çevirin ve sonucu float() ile dönüştürün. Sıra önemli: önce virgülü noktaya çevirirseniz ardından gelen replace(".", "") ondalık ayracını da siler.
def turkce_sayi(metin):
noktasiz = metin.replace(".", "")
duzgun = noktasiz.replace(",", ".")
return float(duzgun)
assert turkce_sayi("12,5") == 12.5
assert turkce_sayi("1.250,75") == 1250.75
assert turkce_sayi("850") == 850.0
assert turkce_sayi("2.400") == 2400.0
assert turkce_sayi("0,05") == 0.05
print("Kontroller tamamlandı")Bu fonksiyon yalnız Türkçe biçim için doğrudur. 1,250.75 gibi İngilizce biçimde yazılmış bir tutarı yanlış çevirir. Bir dosyayı okumadan önce sayıların hangi biçimde yazıldığını öğrenmeniz bu yüzden gerekir.
5. Otoparkta kalan araçlar
Ne yapacaksınız? Bir otoparkın kamerası her aracın plakasını, giriş ve çıkış saatini kaydediyor. Görevli kayıtları Excel’de açıyor ve “CSV UTF-8” seçeneğiyle otopark.csv adıyla kaydediyor. Bu seçenek dosyanın başına BOM ekler. Dosyada sütunlar noktalı virgülle ayrılmış. Çıkış saati boş olan araç hâlâ otoparktadır. icerideki_araclar(dosya_adi) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon otoparkta kalan araçların plakalarını dosyadaki sırayla bir listede döndürsün.
Dosya Not Defteri’nde şöyle görünür (BOM görünmez):
plaka;giris;cikis
55 ABC 123;08:10;09:45
55 DE 42;08:30;
34 KLM 9;09:05;11:20
55 TR 700;10:15;
Nerede işinize yarar? Excel’den alınan CSV dosyalarında BOM ve noktalı virgül sık çıkar. Birini unutan program ilk sütunu ya da bütün sütunları bulamaz ve KeyError verir. Excel’deki boş hücre dosyada ayraçtan sonra hiçbir şey yazılmamış bir alan olarak görünür: 55 DE 42;08:30;. DictReader böyle bir alanı boş string ("") olarak verir.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? İki assert geçmeli. kapali.csv dosyasında yalnız başlık satırı var: otopark bugün hiç açılmadı.
liste = [] ile başlayın. Dosyayı encoding="utf-8-sig" ve newline="" ile açın, csv.DictReader(dosya, delimiter=";") ile okuyun. Her kayıtta kayit["cikis"] == "" ise kayit["plaka"] değerini listeye ekleyin.
import csv
# Hazırlık: otopark.csv ve kapali.csv dosyalarını BOM ekleyerek oluşturur
with open("otopark.csv", "w", encoding="utf-8-sig") as dosya:
dosya.write("""plaka;giris;cikis
55 ABC 123;08:10;09:45
55 DE 42;08:30;
34 KLM 9;09:05;11:20
55 TR 700;10:15;
""")
with open("kapali.csv", "w", encoding="utf-8-sig") as dosya:
dosya.write("plaka;giris;cikis\n")
def icerideki_araclar(dosya_adi):
icerideki = []
with open(dosya_adi, "r", encoding="utf-8-sig", newline="") as dosya:
okuyucu = csv.DictReader(dosya, delimiter=";")
for kayit in okuyucu:
if kayit["cikis"] == "":
icerideki.append(kayit["plaka"])
return icerideki
assert icerideki_araclar("otopark.csv") == ["55 DE 42", "55 TR 700"]
assert icerideki_araclar("kapali.csv") == []
print("Kontroller tamamlandı")encoding="utf-8" yazsaydınız ilk sütunun adı '\ufeffplaka' olurdu ve kayit["plaka"] KeyError verirdi. delimiter vermeseydiniz bütün başlık tek bir sütun adı olurdu.
6. Sinema bilet satışları
Ne yapacaksınız? Bir sinemanın gişe programı her seansın satışını biletler.csv dosyasına yazıyor. Ayraç virgül, dosyada BOM yok. Bir filmin adında virgül geçtiği için o ad tırnak içinde yazılmış. Bilet satılmayan seansın adedi 0 yazılıyor. bilet_sayilari(dosya_adi) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon her filmin bütün seanslarda sattığı bilet sayısını bir sözlükte döndürsün: anahtar filmin adı, değer toplam bilet sayısı (tam sayı). Hiç bilet satamayan bir film de sözlükte 0 ile yer alır.
film,seans,adet
Kayıp Şehir,14:00,4
"Yağmur, Sonra Güneş",17:30,2
Kayıp Şehir,20:30,5
"Yağmur, Sonra Güneş",20:30,3
Nerede işinize yarar? CSV’deki bir alanın içinde ayraç geçebilir: adres, ürün adı, açıklama. Satırı split(",") ile bölen program böyle bir alanı ikiye ayırır ve sütunlar kayar. csv modülü tırnağı tanır. Toplamadan önce alanı sayıya da çevirmek gerekir, çünkü DictReader her alanı metin olarak verir.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? İki assert geçmeli.
toplamlar = {} ile başlayın. Ayraç virgül olduğu için csv.DictReader(dosya) yeter. Her kayıtta film = kayit["film"] ve adet = int(kayit["adet"]) yazın, sonra toplamlar[film] = toplamlar.get(film, 0) + adet.
import csv
# Hazırlık: biletler.csv ve bos_gun.csv dosyalarını oluşturur
with open("biletler.csv", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("""film,seans,adet
Kayıp Şehir,14:00,4
"Yağmur, Sonra Güneş",17:30,2
Kayıp Şehir,20:30,5
"Yağmur, Sonra Güneş",20:30,3
""")
with open("bos_gun.csv", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("film,seans,adet\n")
def bilet_sayilari(dosya_adi):
toplamlar = {}
with open(dosya_adi, "r", encoding="utf-8", newline="") as dosya:
okuyucu = csv.DictReader(dosya)
for kayit in okuyucu:
film = kayit["film"]
adet = int(kayit["adet"])
toplamlar[film] = toplamlar.get(film, 0) + adet
return toplamlar
assert bilet_sayilari("biletler.csv") == {"Kayıp Şehir": 9, "Yağmur, Sonra Güneş": 5}
assert bilet_sayilari("bos_gun.csv") == {}
print("Kontroller tamamlandı")int() yazmasaydınız Kayıp Şehir için "4" ile "5" toplanmaz, get(film, 0) + "4" satırı TypeError verirdi.
8. Hava ölçüm istasyonunun gün sonu raporu
Ne yapacaksınız? Bir hava ölçüm istasyonu gün boyunca birkaç kez sıcaklık ölçüyor. Ölçümler Excel’den “CSV UTF-8” olarak kaydedilmiş bir dosyada: başında BOM var, ayraç noktalı virgül, sıcaklık ondalık virgülle yazılmış (-2,5). Sıcaklıklarda binlik ayracı yok. Sensörün ölçemediği saatte sıcaklık alanı boş. gun_sonu(olcum_dosyasi, rapor_dosyasi, tarih) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon şu üç işi yapsın:
- Sıcaklığı yazılmış ölçümlerin ortalamasını hesaplasın. Boş ölçümleri saysın ama hesaba katmasın.
0,0gerçek bir ölçümdür. - Rapor dosyasının sonuna bir satır eklesin, eski satırlar silinmesin. Rapordaki her satır satır sonu karakteriyle (
\n) biter, eklenen satır da öyle bitmeli. Satır18.11: ortalama 9.0, eksik 1biçiminde olsun: ortalama bir ondalık basamakla yazılır (f"{ortalama:.1f}"). Sıcaklığı yazılmış hiç ölçüm yoksa satır19.11: ölçüm yok, eksik 2biçiminde olsun. (ortalama, eksik)demetini döndürsün. Ölçüm yoksa ortalamaNoneolur. Döndürülen ortalama yuvarlanmaz, yalnız rapora yazılırken bir basamak gösterilir.
saat;sicaklik
06:00;4,5
09:00;8,0
12:00;
15:00;13,5
18:00;10,0
Nerede işinize yarar? Bölümdeki adımlar burada bir arada: Excel’den gelen dosyayı doğru açmak, alanları sayıya çevirmek, eksik veriyi ayırmak, sonucu hesaplamak ve her gün bir satır ekleyerek büyüyen bir rapor tutmak. Okul, belediye ya da işletme: her gün dosyadan okuyup rapora bir satır ekleyen programlar böyle çalışır.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Üç assert geçmeli. Rapor dosyasında hazırlıktan gelen bir satır var, fonksiyon iki gün için iki satır ekler.
toplam, adet ve eksik sayaçlarıyla başlayın. Ölçüm dosyasını encoding="utf-8-sig" ve newline="" ile açıp csv.DictReader(dosya, delimiter=";") ile okuyun. Her kayıtta metin = kayit["sicaklik"].strip() yazın. Boşsa eksik’i artırıp continue, değilse float(metin.replace(",", ".")) değerini toplama ekleyin. Döngüden sonra rapor satırını adet’e göre hazırlayın ve rapor dosyasını "a" kipiyle açıp yazın. Sonunda return ortalama, eksik.
import csv
# Hazırlık: olcumler.csv, arizali.csv ve rapor.txt dosyalarını oluşturur
with open("olcumler.csv", "w", encoding="utf-8-sig") as dosya:
dosya.write("""saat;sicaklik
06:00;4,5
09:00;8,0
12:00;
15:00;13,5
18:00;10,0
""")
with open("arizali.csv", "w", encoding="utf-8-sig") as dosya:
dosya.write("saat;sicaklik\n06:00;\n12:00;\n")
with open("rapor.txt", "w", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write("17.11: ortalama 7.5, eksik 0\n")
def gun_sonu(olcum_dosyasi, rapor_dosyasi, tarih):
toplam = 0
adet = 0
eksik = 0
with open(olcum_dosyasi, "r", encoding="utf-8-sig", newline="") as dosya:
okuyucu = csv.DictReader(dosya, delimiter=";")
for kayit in okuyucu:
metin = kayit["sicaklik"].strip()
if metin == "":
eksik = eksik + 1
continue
toplam = toplam + float(metin.replace(",", "."))
adet = adet + 1
if adet == 0:
ortalama = None
satir = f"{tarih}: ölçüm yok, eksik {eksik}\n"
else:
ortalama = toplam / adet
satir = f"{tarih}: ortalama {ortalama:.1f}, eksik {eksik}\n"
with open(rapor_dosyasi, "a", encoding="utf-8") as dosya:
dosya.write(satir)
return ortalama, eksik
assert gun_sonu("olcumler.csv", "rapor.txt", "18.11") == (9.0, 1)
assert gun_sonu("arizali.csv", "rapor.txt", "19.11") == (None, 2)
with open("rapor.txt", "r", encoding="utf-8") as dosya:
rapor = dosya.read()
print(rapor)
assert rapor == "17.11: ortalama 7.5, eksik 0\n18.11: ortalama 9.0, eksik 1\n19.11: ölçüm yok, eksik 2\n"
print("Kontroller tamamlandı")Bu çözüm okumayı, dönüştürmeyi, hesaplamayı ve rapora yazmayı tek fonksiyonda yapıyor. İsterseniz 7. alıştırmadaki gibi okumayı, dönüştürmeyi ve rapora yazmayı ayrı fonksiyonlara bölebilirsiniz: davranış değişmez, her parçayı ayrı denemek kolaylaşır.
Hazırlıktaki dosyalarda encoding="utf-8" ile de doğru sonuç çıkardı, çünkü BOM yalnız ilk sütunun adına yapışır ve oradaki ilk sütun saat. Geri bildirim ilk sütunu sicaklik olan bir dosya da dener: utf-8 ile açılan dosyada sütunun adı '\ufeffsicaklik' olur ve kayit["sicaklik"] KeyError verir. utf-8-sig sütunların sırası ne olursa olsun doğru okur.