Bütünleştirici mikro uygulama

Bu bölümde yeni bir Python kavramı yok. İlk 13 haftada öğrendiğimiz yapıları küçük ama gerçek hayattan bir problemde birlikte kullanacak, birbirine nasıl bağlandıklarını göreceğiz.

Mikro uygulamamız kampüsteki kırtasiyenin satış raporunu hazırlayacak. Bu kez veri kodun içindeki bir listeden gelmeyecek. Satışları bir CSV dosyasından okuyacağız. Ham kayıtları (dosyadan okunduğu gibi, henüz işlenmemiş satırları) sayıya çevirecek, geçersiz olanları ayıracak, raporu yazdıracak ve önemli davranışları küçük testlerle doğrulayacağız.

Uygulamada şu konular yeniden karşınıza çıkacak:

Bu sayfadaki kod hücreleri kendiliğinden çalışmaz. Her hücrede önce çıktıyı tahmin edin, sonra Run Code düğmesine basın. Kodu değiştirip yeniden çalıştırabilir, Start Over ile ilk hâline döndürebilirsiniz.

Bu bölümün kapsamı

NotSınavda sorulur
  • Dönemin tamamı; final bu bölümün kapsamıyla sınırlı değildir
  • Kodu modüllere ayırmanın gerekçesi
  • CSV alanlarını güvenli çözme ve geçersiz kaydı ayıklama
  • Türkçe metin normalleştirmesinin gruplamaya etkisi
  • “veri yok” durumunu None ile raporlama
  • Rapor döngüsünde geçersiz kaydı continue ile atlama, toplamları get() ile biriktirme
  • Değişiklik sonrası eski doğrulama kontrollerini yeniden çalıştırma
  • AI’ın önerdiği kodu kabul kriterleriyle değerlendirme
  • Örnek uygulamadaki dosya ve fonksiyon adlarını ezberlemek
  • Uygulamaya eklenebilecek ileri özelliklerin tasarımı

Bu başlıklar konunun devamıdır. İleride karşınıza çıkar, ama bu derste ezberlemeniz beklenmiyor.

Problem ve veri dosyası

Kırtasiyede satışlar tezgâhtaki tabletten giriliyor ve kayıtlar satislar.csv dosyasında birikiyor. Kırtasiyenin sahibi gün sonunda bir rapor istiyor: kaç kayıt kullanılabildi, kaç kayıt kullanılamadı, günün cirosu (satışlardan gelen toplam para), her ürünün toplam adedi ve en çok para getiren ürün. Sahibin iki kuralı var. Aynı ürün raporda tek satırda toplanır. Adedi okunamayan ya da sıfır olan kayıt satış sayılmaz, ama kullanılamayan kayıtlar arasında sayılır.

Dosyayı Türkçe ayarlı Excel kaydetmiş, bu yüzden alanlar noktalı virgülle ayrılmış ve ondalık sayılarda virgül kullanılmış. Gözden kaçabilecek bir ayrıntı da var: Kalem adının başında ve sonunda boşluk duruyor.

urun;fiyat;adet
 Kalem ;12,5;3
Defter;45;2
İĞNE;5,5;4
iğne;5,5;2
Silgi;8;abc
Cetvel;10;0

Programın yazdırması gereken özet:

Geçerli kayıt sayısı: 4
Geçersiz kayıt sayısı: 2
Toplam ciro: 160.50 TL
Ürün adetleri: {'kalem': 3, 'defter': 2, 'iğne': 6}
Ciroya en fazla katkı: defter (90.00 TL)
Not

"12,5" ve "5,5" doğrudan float() ile sayıya çevrilemez. Önce ondalık virgülü noktaya çevirmemiz gerekir. Bu örnekteki verinin biçimini biliyoruz: her sayıda yalnızca bir ondalık virgül var. Bu yüzden replace(",", ".") yeterli. 1.234,56 gibi binlik ayracı da içeren sayılarda bu basit yöntem işe yaramaz.

Uygulamanın dosya yapısı

Proje bir veri dosyası ile dört Python dosyasından oluşuyor:

hafta14/
├── satislar.csv
├── veri.py
├── rapor.py
├── main.py
└── test_kontrolleri.py

satislar.csv dosyasından veri.py ve rapor.py modüllerine, oradan main.py ile çıktı raporuna ve test kontrollerine giden akış.

Bütünleştirici mikro uygulamanın akışı

Akış kabaca şöyle:

satislar.csv
    ↓
veri.py: CSV'yi oku
    ↓
rapor.py: temizle → dönüştür → doğrula → özetle
    ↓
main.py: programı çalıştır ve raporu yazdır
    ↓
test_kontrolleri.py: temel davranışları doğrula
İpucu

Kodu dosyalara bölmemizin nedeni, her dosyaya tek bir iş vermektir: veriyi okumak, hesaplamak ve programı başlatmak ayrı işlerdir. Bir sonuç yanlış çıktığında hangi dosyaya bakacağınızı bilirsiniz.

veri.py: CSV kayıtlarını okumak

12. haftada gördüğümüz Excel ve CSV ayrıntıları burada işe yarıyor:

import csv


def kayitlari_oku(dosya_yolu):
    kayitlar = []

    with open(
        dosya_yolu,
        "r",
        encoding="utf-8-sig",
        newline=""
    ) as dosya:
        okuyucu = csv.DictReader(dosya, delimiter=";")

        for satir in okuyucu:
            kayitlar.append(satir)

    return kayitlar

veri.py sayıları çevirmiyor. CSV’deki alanları olduğu gibi, string olarak okuyor. Çevirme işi rapor.py dosyasına kalıyor.

  • encoding="utf-8-sig", dosyanın başında BOM (Excel’in dosya başına koyduğu görünmez işaret) varsa ilk sütun adının '\ufeffurun' diye okunmasını engeller. Python görünmez işareti \ufeff diye yazar.
  • delimiter=";", noktalı virgülle ayrılmış CSV’yi doğru sütunlara böler.
  • newline="" verildiğinde satır sonlarını csv modülü kendisi işler.

Türkçe ürün adını normalleştirmek

8. haftada .lower() metodunun Türkçe I ve İ harflerinde beklenmedik sonuç verdiğini görmüştük: "I".lower() ı yerine i verir, "İ".lower() ise i harfinin yanına ayrı bir nokta işareti ekler. Aynı sorunu burada ürün adlarında çözüyoruz. urun_adi_temizle() önce boşlukları kırpar, sonra I ve İ harflerini 8. haftadaki gibi replace() ile dönüştürür, en son .lower() çağırır.

Hücredeki dört satır ne yazar? Son satıra özellikle dikkat edin.

İlk üç satır kalem, iğne ve ısparta yazar. Son satır False yazar: yalnız .lower() kullanılırsa İ iki karaktere dönüşür ve sonuç ekranda iğne gibi görünse de "iğne" ile eşit olmaz.

return satırında metotlar soldan sağa sırayla çalışır. strip() yeni bir string döndürür, ilk replace() o string’in üzerinde çalışır, ikincisi de onun sonucunun üzerinde. I ve İ, lower() çağrılmadan önce doğru küçük harfe çevrildiği için lower() onlara dokunmaz.

Böylece İĞNE ile iğne raporun sözlüklerinde iki ayrı anahtar olmaz.

Uyarı

Bu dönüşüm Türkçe metinler için yazıldı. E-posta adresi, kullanıcı adı ya da uluslararası ürün kodu gibi alanlarda aynı dönüşümün doğru sonuç vereceğini varsaymayın.

Sayısal alanları güvenli çözmek

7. bölümde fonksiyonun sözleşmesini görmüştük: fonksiyonun ne beklediğini ve ne döndürdüğünü söyleyen yazılı not. Fiyatı çözen fonksiyonun sözleşmesi şu: metni sayıya çevir, fiyat 0 olabilir ama negatif olamaz, çevrilemeyen ya da negatif değerde None döndür. Fonksiyonun adı da bunu söylesin.

Hücredeki dört satır ne yazar?

Adet ise pozitif bir tam sayı olmalı: sahibin kuralına göre 0 adetli kayıt satış sayılmaz. "3", "0" ve "abc" için bu fonksiyon ne döndürür?

İlk hücre 12.5, 0.0, None ve None yazar. "0" kabul edilir, çünkü fiyat negatif değildir. "-1" sözleşmeye uymadığı, "abc" ise sayıya çevrilemediği için None döner.

İkinci hücre 3, None ve None yazar. "0" bir tam sayıdır ama pozitif değildir. "abc" için int() ValueError verir, except bloğu bunu yakalar ve None döndürür.

Adları bu yüzden dikkatle seçtik. pozitif_sayi_coz adlı bir fonksiyon "0" için 0 döndürseydi, adı bir şey, davranışı başka bir şey söylerdi.

None ve is None

13. haftada None değerini “sonuç elde edilemedi” sinyali olarak kullanmıştık. Burada da aynı kalıp var:

fiyat = negatif_olmayan_sayi_coz("abc")

if fiyat is None:
    print("Fiyat geçersiz")

Python’da tek bir None nesnesi vardır. Bu yüzden None kontrolü şöyle yazılır:

if deger is None:
    ...

Tersi için:

if deger is not None:
    ...
Önemli

Bir fonksiyon geçersiz girdide None döndürüyorsa çağıran kod sonucu kontrol etmek zorundadır. Kontrol etmezse hata daha sonra, örneğin None * 3 gibi nereden geldiği belli olmayan bir satırda çıkabilir.

Bir ham kaydı dönüştürmek

Şimdi CSV’den gelen tek bir ham kaydı, hesapta kullanabileceğimiz bir sözlüğe çevirelim:

def kaydi_coz(kayit):
    urun_metni = kayit.get("urun")
    fiyat_metni = kayit.get("fiyat")
    adet_metni = kayit.get("adet")

    if urun_metni is None or fiyat_metni is None or adet_metni is None:
        return None

    urun = urun_adi_temizle(urun_metni)
    fiyat = negatif_olmayan_sayi_coz(fiyat_metni)
    adet = pozitif_tam_sayi_coz(adet_metni)

    if urun == "" or fiyat is None or adet is None:
        return None

    return {
        "urun": urun,
        "fiyat": fiyat,
        "adet": adet
    }

Fonksiyon üç şeyi denetliyor:

  • Beklenen sütun var mı?
  • Ürün adı boş mu?
  • Sayısal alanlar fonksiyonların sözleşmesine uyuyor mu?

Tahmin et: hangi kayıtlar geçerli?

Aşağıdaki hücre dört örnek kaydı kaydi_coz() ile çözüyor. Çalıştırmadan önce her satırın sözlük mü, None mı olacağını tahmin edin:

İlk iki kayıt sözlüğe dönüşür: {'urun': 'kalem', 'fiyat': 12.5, 'adet': 3} ve {'urun': 'iğne', 'fiyat': 5.5, 'adet': 4}. Ürün adları kırpılmış ve küçültülmüş, fiyatlar float olmuştur. Son iki satır None yazar: Silgi kaydının adedi sayıya çevrilemez, Cetvel kaydının adedi 0 olduğu için pozitif değildir.

Satır toplamı ve ürün başına ciro

Geçerli bir kaydın ciroya katkısı fiyatla adedin çarpımıdır:

def satir_toplami(kayit):
    return kayit["fiyat"] * kayit["adet"]

Her ürünün toplam adedini ve toplam cirosunu ayrı sözlüklerde biriktireceğiz:

urun_adetleri[urun] = urun_adetleri.get(urun, 0) + adet
urun_cirolari[urun] = urun_cirolari.get(urun, 0) + satir_cirosu

Burada 10. ve 11. haftalardaki sözlük biriktirme kalıbını olduğu gibi kullanıyoruz: ürün sözlükte henüz yoksa get(urun, 0) sayımı 0’dan başlatır.

Maksimum arama kalıbını yeniden kullanmak

Ciroya en çok katkı yapan ürünü hazır max() fonksiyonu yerine daha önce öğrendiğimiz maksimum arama kalıbıyla bulalım. Hücre fonksiyonu önce iki ürünlü bir sözlükle, sonra boş bir sözlükle çağırıyor. İki satır ne yazar?

if en_ciro is None or ciro > en_ciro: satırı 11. haftada gördüğümüz kısa devreye dayanır. İlk turda en_ciro henüz None olduğu için or’un sol tarafı doğrudur, Python sağ tarafa bakmaz ve ciro > None karşılaştırması hiç yapılmaz.

Sözlük boşsa en büyük değerden söz edilemez. Bu yüzden fonksiyon None döndürüyor. 0 döndürseydik “hiç veri yok” durumu, “en yüksek ciro 0” gibi gerçek bir sonuçla karışırdı.

rapor.py: ana rapor fonksiyonu

Parçaları birleştirelim:

def satis_raporu(ham_kayitlar):
    toplam_ciro = 0
    gecerli_sayisi = 0
    gecersiz_sayisi = 0
    urun_adetleri = {}
    urun_cirolari = {}

    for ham_kayit in ham_kayitlar:
        kayit = kaydi_coz(ham_kayit)

        if kayit is None:
            gecersiz_sayisi = gecersiz_sayisi + 1
            continue

        gecerli_sayisi = gecerli_sayisi + 1

        urun = kayit["urun"]
        adet = kayit["adet"]
        satir_cirosu = satir_toplami(kayit)

        toplam_ciro = toplam_ciro + satir_cirosu
        urun_adetleri[urun] = urun_adetleri.get(urun, 0) + adet
        urun_cirolari[urun] = urun_cirolari.get(urun, 0) + satir_cirosu

    return {
        "gecerli": gecerli_sayisi,
        "gecersiz": gecersiz_sayisi,
        "ciro": toplam_ciro,
        "urun_adetleri": urun_adetleri,
        "urun_cirolari": urun_cirolari,
        "lider": en_yuksek_cirolu_urun(urun_cirolari)
    }

Bu fonksiyonda yeni bir söz dizimi yok. Önceki haftalarda gördüğümüz şu kalıplar bir araya geliyor:

  • for ile kayıtları dolaşma
  • None kontrolü
  • continue
  • Sayaç ve biriktirici
  • Sözlükle gruplama
  • Fonksiyon çağrıları
  • Maksimum arama

Tarayıcıda bütün akışı deneyin

Kendi bilgisayarınızda satislar.csv dosyasını open() ile açarsınız. Kod hücresinde ise aynı CSV metnini StringIO ile okuyabiliriz. StringIO, Python’ın io modülündeki bir araçtır: bir metni dosyaymış gibi satır satır okutur.

Hücre bütün akışı çalıştırıp beş satır yazdırıyor. Çıktı, “Problem ve veri dosyası” başlığındaki beklenen özetle aynı mı olur? Hangi satır farklı görünür?

Geçerli kayıt sayısı: 4
Geçersiz kayıt sayısı: 2
Toplam ciro: 160.50 TL
Ürün adetleri: {'kalem': 3, 'defter': 2, 'iğne': 6}
Ciro lideri: ('defter', 90.0)

İlk dört satır beklenen özetle aynıdır. Son satır farklı görünür: en_yuksek_cirolu_urun() bir demet döndürür ve print() onu olduğu gibi yazar. Beklenen biçimi, yani defter (90.00 TL) yazısını main.py demeti açıp f-string ile yazdırarak verir.

main.py: dosya hatasını yakalamak ve raporu yazdırmak

Asıl dosyayı okuyan ana program:

from veri import kayitlari_oku
from rapor import satis_raporu


def main():
    try:
        kayitlar = kayitlari_oku("satislar.csv")
    except FileNotFoundError as hata:
        print("Satış dosyası bulunamadı:", hata)
        return

    rapor = satis_raporu(kayitlar)

    print("Geçerli kayıt sayısı:", rapor["gecerli"])
    print("Geçersiz kayıt sayısı:", rapor["gecersiz"])
    print(f"Toplam ciro: {rapor['ciro']:.2f} TL")
    print("Ürün adetleri:", rapor["urun_adetleri"])

    if rapor["lider"] is not None:
        urun, ciro = rapor["lider"]
        print(f"Ciroya en fazla katkı: {urun} ({ciro:.2f} TL)")


if __name__ == "__main__":
    main()

Burada 13. haftadan iki konu bir arada:

  • Dosyanın bulunamaması önceden beklenen bir durumdur. FileNotFoundError yakalanır ve bir mesaj yazdırılır.
  • Main guard (if __name__ == "__main__": satırı) sayesinde main() yalnız main.py doğrudan çalıştırıldığında çağrılır.

Küçük regresyon kontrolleri

Kod çalışıyor görünse de önemli davranışları assert ile sınayalım. Bu kontroller kodu sonradan değiştirdiğinizde de işe yarar: daha önce doğru çalışan bir davranış bir değişiklikten sonra bozulursa (buna regresyon denir) hemen fark edersiniz.

assert urun_adi_temizle("İĞNE") == "iğne"
assert urun_adi_temizle("iğne") == "iğne"

assert negatif_olmayan_sayi_coz("12,5") == 12.5
assert negatif_olmayan_sayi_coz("0") == 0
assert negatif_olmayan_sayi_coz("-1") is None
assert negatif_olmayan_sayi_coz("abc") is None

assert pozitif_tam_sayi_coz("3") == 3
assert pozitif_tam_sayi_coz("0") is None
assert pozitif_tam_sayi_coz("-2") is None
assert pozitif_tam_sayi_coz("abc") is None

assert kaydi_coz({"urun": " ", "fiyat": "10", "adet": "1"}) is None

rapor = satis_raporu([
    {"urun": "İĞNE", "fiyat": "5,5", "adet": "4"},
    {"urun": "iğne", "fiyat": "5,5", "adet": "2"},
])

assert rapor["gecerli"] == 2
assert rapor["gecersiz"] == 0
assert rapor["urun_adetleri"]["iğne"] == 6
assert abs(rapor["ciro"] - 33.0) < 0.001

Son satırda == yerine küçük bir tolerans (kabul ettiğimiz küçük fark) kullandık. 7. haftada kayan noktalı sayıları sınarken de böyle yapmıştık.

Hata ayıklama senaryosu

Program beklenen 160.50 TL yerine başka bir sonuç verirse bütün kodu aynı anda değiştirmeyin.

Şu sırayı izleyin:

  1. CSV’de kaç satır olduğunu kontrol edin.
  2. kayitlari_oku() sonrasında ilk birkaç ham kaydı inceleyin.
  3. Her ham kayıt için kaydi_coz() sonucunu kontrol edin.
  4. Silgi ve Cetvel kayıtlarının neden geçersiz olduğunu doğrulayın.
  5. İĞNE ve iğne değerlerinin aynı anahtara dönüştüğünü kontrol edin.
  6. Her geçerli kayıt için satir_toplami() sonucunu hesaplayın.
  7. urun_cirolari sözlüğünün her turdaki durumunu izleyin.
  8. Hatanın nedeni hakkında tek bir tahmin seçin ve onu sınayacak küçük bir değişiklik yapın.
  9. Bütün assert kontrollerini yeniden çalıştırın.

Bu sıra, 13. bölümdeki hata ayıklamanın adımlarını bu uygulamanın veri akışına uygular.

AI’ın önerdiği kodu sınamak

Bu noktada AI’dan küçük bir değişiklik ya da başka bir çözüm isteyebilirsiniz. Ama verdiği kodu olduğu gibi kabul etmeyin, önce sınayın.

Örneğin AI pozitif_tam_sayi_coz() için aşağıdaki kısa sürümü önerebilir. İlk bakışta makul görünüyor. Hücredeki üç çağrıdan hangisi beklediğimiz sonucu vermez?

İlk satır 3 yazar. İkinci satır 0 yazar, oysa bu uygulamada adet pozitif olmalı: None bekliyorduk. Üçüncü çağrı ValueError verir ve program orada durur. Sözleşmemiz geçersiz girdide None döndürmeyi istiyordu.

Bu iki sorunu kabul kriterlerimiz yakaladı. Kabul kriteri, bir davranışın doğru sayılması için sağlanması gereken, denenebilir bir koşuldur: “"0" için None döner”, “"abc" için hata vermeden None döner” gibi.

AI’ın önerdiği kodu değerlendirirken şu üç soruyu sorun:

  1. Sözleşmeye uyuyor mu?
  2. Sınır ve geçersiz durum testlerini geçiyor mu?
  3. Daha önce doğru çalışan bir davranışı bozuyor mu?
Önemli

AI’ın yazdığı kod daha kısa ya da daha “profesyonel” görünebilir. Bu, doğru olduğunu göstermez. Bu derste bir kodu kabul etmeniz için ne yaptığını açıklayabilmeniz ve doğrulamış olmanız gerekir.

Hepsi bir arada: gün sonu raporu

Kırtasiyenin gün sonu raporunu bölüm boyunca parça parça yazdık. Raporu her akşam elle çıkaran biri de aynı adımları izlerdi. Dört durum bu adımları sınıyor. İĞNE ve iğne iki ayrı kayıtta geliyor. Silgi kaydında adet yerine abc yazıyor. Bir gün hiç satış girilmiyor. Bir arkadaşınız da kodu kısaltmayı öneriyor: “Adedi kontrol etme, sayıya çevir ve fiyatla çarp.”

Aşağıdaki tablo bu dört durumu Türkçe adımıyla ve Python karşılığıyla yan yana koyuyor.

Durum Türkçe adım Python’da Dikkat
İĞNE ve iğne “Ürün adlarını aynı biçime getir, sonra topla” urun_adi_temizle(): strip(), I ve İ dönüşümü, sonra lower() Yalnız .lower() yazılırsa İĞNE ile iğne iki ayrı ürün olur
Silgi kaydında abc “Adet okunmuyorsa kaydı kullanılamayanlara say, hesaba katma, sıradakine geç” pozitif_tam_sayi_coz() None döndürür, döngü geçersiz sayacını artırıp continue ile sıradaki kayda geçer try olmadan int("abc") ValueError verir ve rapor hiç çıkmaz. 0 kontrolü olmazsa Cetvel de satış sayılır
Hiç satış yok “Satış yoksa ‘yok’ yaz” en_yuksek_cirolu_urun() None döndürür, main() is not None ile bakar 0 döndürülürse “satış yok” ile “en yüksek ciro 0 TL” karışır
Arkadaşın önerisi “Kabul etmeden önce eski durumlarla dene” test_kontrolleri.py içindeki assert satırları yeniden çalıştırılır Önerilen kod "0"’ı kabul eder ve "abc" için hata verir. Bu iki davranışı sınayan assert satırları başarısız olur

Adedi fiyatla çarpmadan önce okunup okunmadığına bakan bir adım yoksa Python da bakmaz: int("abc") bütün raporu durdurur. Boş gün için de ayrı bir adım gerekir, yoksa “en çok para getiren ürün” satırına ne yazılacağı belli olmaz. Arkadaşınızın önerisini Silgi ve Cetvel kayıtlarıyla denemek de bir regresyon kontrolüdür.

Uygulamaya tek bir özellik eklemek

Hazır projeye aşağıdakilerden yalnızca birini eklemeyi deneyin:

  • Fiyatı 0 olan kayıtları ayrıca saymak
  • Belirli bir ciro eşiğinin üzerindeki ürünleri listelemek
  • Raporu rapor.txt dosyasına yazmak
  • Geçersiz kayıtların nedenlerini ayrı sayaçlarda toplamak
  • Aynı ürün farklı fiyatlarla gelirse rapora uyarı eklemek

Her özellik bir gereksinimdir, yani programdan istenen yeni bir davranış. Aşağıdaki şema, bir gereksinimin kabul kriterine, koda ve teste nasıl dönüştüğünü gösteriyor.

Gereksinim, kabul kriteri, kod değişikliği ve test arasındaki doğrulama zinciri.

Gereksinimden teste

Özellik eklemeden önce kabul kriterini yazın. Sonra şu anki kodun bu kriteri karşılamadığı en az bir örnek hazırlayın.

Örneğin:

Aynı ürün iki farklı fiyatla gelirse rapor bu ürünü "fiyat tutarsızlığı" olarak işaretlemeli.

Bu kriteri sınayacak veri:

[
    {"urun": "Kalem", "fiyat": "10", "adet": "1"},
    {"urun": "Kalem", "fiyat": "12", "adet": "1"},
]

Kodu ancak bundan sonra değiştirin. Değiştirdikten sonra eski kontrolleri de yeniden çalıştırın.

Alıştırma: ciro eşiğini geçen ürünler

Listedeki ikinci özelliği birlikte yazalım. Kabul kriteri şu: fonksiyon, cirosu eşikten büyük olan ürünlerin adlarını bir listede döndürür. Cirosu eşiğe eşit olan ürün listeye girmez. Sözlük boşsa sonuç boş listedir.

esik_ustu_urunler() fonksiyonunu tamamlayın:

Beklenen çıktı:

['kalem', 'defter']
[]
[]

Sözlüğü .items() ile dolaşın. Ciro eşikten büyükse (>) ürünün adını append() ile listeye ekleyin.

def esik_ustu_urunler(urun_cirolari, esik):
    sonuc = []
    for urun, ciro in urun_cirolari.items():
        if ciro > esik:
            sonuc.append(urun)
    return sonuc


urun_cirolari = {"kalem": 37.5, "defter": 90.0, "iğne": 33.0}
print(esik_ustu_urunler(urun_cirolari, 35))
print(esik_ustu_urunler(urun_cirolari, 90))
print(esik_ustu_urunler({}, 10))

Yerel çalışma dosyaları

Örneği kendi bilgisayarınızda çalıştırmak için bütün dosyaları buradan indirip aynı klasöre kaydedin:

Windows’ta klasörü Dosya Gezgini’nde açın, adres çubuğuna cmd yazıp Enter’a basın. Komut istemi o klasörde açılır. Önce testleri çalıştırın:

python test_kontrolleri.py

Kontrollerin hepsi geçerse ekranda Bütün kontroller geçti. yazısı görünür. Ardından programı çalıştırın:

python main.py

Kurulumunuza göre python yerine py yazmanız gerekebilir.

Ders sonu kontrolü

Mikro uygulama için şu sorulara cevap verebilmelisiniz:

  1. satislar.csv verisi neden okunduğu gibi hesapta kullanılmıyor?
  2. utf-8-sig ve delimiter=";" hangi gerçek dosya sorunlarını çözüyor?
  3. urun_adi_temizle() neden yalnızca .lower() kullanmıyor?
  4. negatif_olmayan_sayi_coz() ile pozitif_tam_sayi_coz() sözleşmeleri neden farklıdır?
  5. None burada ne anlama geliyor ve neden is None ile kontrol ediliyor?
  6. 0 adetli satış neden bu uygulamada geçersiz kabul edildi?
  7. urun_adetleri ve urun_cirolari sözlükleri hangi biriktirme kalıbını kullanıyor?
  8. Ciroya en çok katkı yapan ürün nasıl bulunuyor?
  9. FileNotFoundError hangi modülde ve neden yakalanıyor?
  10. AI’ın önerdiği bir değişikliği kabul etmeden önce hangi testleri çalıştırırsınız?

Deneme sınavı: 25 soru

Bu 25 soru, finalin nasıl olacağını birebir gösterir: final de 25 sorudur, her soru beş şıklıdır ve her kazanımdan en fazla bir soru gelir. Önce kendiniz çözün, sonra cevap anahtarındaki gerekçeleri okuyun.

1. Aşağıdaki iki satırın çıktısı neden farklıdır?

print(7 + 1)
print("7 + 1")
  • A. İkincisi hata verir; tırnak içinde işlem işareti kullanılamaz
  • B. İlki toplamı hesaplar, ikincisi tırnak içini metin olarak yazar
  • C. İlki hata verir; print() yalnızca metin alabilir
  • D. İkisi de 7 + 1 yazar; print() hesap yapmaz
  • E. İkisi de 8 yazar; tırnak sonucu değiştirmez

2. Aşağıdaki program ne yazdırır?

a = 10
b = a + 5
a = 20
print(a)
print(b)
  • A. 10 ve 25
  • B. 20 ve 20
  • C. 10 ve 15
  • D. 20 ve 15
  • E. 20 ve 25

3. Aşağıdaki program neden ikinci satırda hata verir?

print = 3
print("Günaydın")
  • A. print bir anahtar sözcüktür ve atamada kullanılamaz
  • B. 3 sayısı metinle birlikte kullanılamaz
  • C. İkinci satırda tırnak yanlış kullanılmıştır
  • D. "Günaydın" önce bir değişkene atanmalıdır
  • E. print adı artık 3 sayısına bağlıdır, sayı çağrılamaz

4. Aşağıdaki zincir puan = 82 için ne yazdırır?

puan = 82

if puan >= 60:
    print("60 veya üzeri")
elif puan >= 80:
    print("80 veya üzeri")
  • A. İki satır da yazılır
  • B. 80 veya üzeri
  • C. Hiçbir şey yazmaz
  • D. 60 veya üzeri
  • E. Hata verir; elif koşulu if koşulundan dar olamaz

5. Aşağıdaki döngü bittiğinde toplam değişkeninin değeri nedir?

sayi = 2
toplam = 0

while sayi <= 5:
    toplam = toplam + sayi
    sayi = sayi + 1
  • A. 20
  • B. 14
  • C. 0
  • D. 5
  • E. 6

6. Bir program 1–10 arasındaki sayıları toplayacak ama sonuç 45 çıkıyor. En olası neden nedir?

sayi = 1
toplam = 0

while sayi < 10:
    toplam = toplam + sayi
    sayi = sayi + 1
  • A. Bu sonuç doğrudur; 1–10 toplamı zaten 45’tir
  • B. Koşulda < yerine <= olmalıydı
  • C. sayi iki kez artırılıyor
  • D. Başlangıç değeri 0 olmalıydı
  • E. toplam yanlış yerde güncelleniyor

7. 50’nin altındaki puanları saymak isteniyor. Boşluğa ne gelmelidir?

puanlar = [70, 45, 90, 30]
kalan = 0

for puan in puanlar:
    if puan < 50:
        ______

print(kalan)
  • A. print(kalan)
  • B. kalan = kalan + puan
  • C. kalan = kalan + 1
  • D. kalan = puan
  • E. kalan = 1

8. Aşağıdaki program ne yazdırır?

for sayi in [3, 8, 12, 20]:
    if sayi > 10:
        print(sayi)
        break
  • A. 12 ve 20
  • B. 20
  • C. 12
  • D. 3, 8, 12, 20
  • E. Hiçbir şey yazmaz

9. Aşağıdaki program neden Toplam: None yazdırır?

def topla(a, b):
    print(a + b)

sonuc = topla(2, 3)
print("Toplam:", sonuc)
  • A. Fonksiyon iki argümanla iki değer döndürmeye çalıştığı için
  • B. print() çağrısı toplamı bozduğu için
  • C. sonuc değişkeni yanlış adlandırıldığı için
  • D. Fonksiyon sonucu yazdırıp döndürmediği için
  • E. a + b işlemi fonksiyon içinde yapılamadığı için

10. Geçme sınırı 50 olan bir fonksiyon için 49, 50 ve 51 neden iyi bir test kümesidir?

  • A. Sınırın hemen altını, kendisini ve hemen üstünü kapsar
  • B. Fonksiyonun en sık göreceği puanlardır
  • C. Ardışık sayılar test sonuçlarını daha güvenilir yapar
  • D. Python sınır değerlerini kendiliğinden özel olarak işler
  • E. Küçük sayılarla test etmek daha hızlıdır

11. "Python" metninin tamamını dilimle almak isteyen bir öğrenci şunu yazdı:

metin = "Python"
print(metin[0:len(metin) - 1])

Çıktı Pytho oluyor. Neden?

  • A. print() yazdırırken son karakteri kırpar
  • B. Dilimleme son karakteri hiçbir zaman alamaz
  • C. İndeksler 1’den başladığı için bir kayma oluşur
  • D. len() karakter sayısını bir eksik verir
  • E. Bitiş zaten hariçtir, - 1 bir karakter daha keser

12. tutar = 12.3456 iken print(f"{tutar:.2f}") ne yazdırır?

  • A. 12.3456
  • B. 12
  • C. {tutar:.2f}
  • D. 12.34
  • E. 12.35

13. Aşağıdaki program ne yazdırır?

a = [1, 2, 3]
b = a
b.append(4)
print(a)
  • A. [4]
  • B. [1, 2, 3, 4]
  • C. [1, 2, 3]
  • D. None
  • E. Hata verir; bir liste iki değişkene atanamaz

14. Aşağıdaki program ne yazdırır?

sayilar = [4, 7, 9]
sayilar[0], sayilar[2] = sayilar[2], sayilar[0]
print(sayilar)
  • A. [9, 7, 4]
  • B. Hata verir; bir satırda iki elemana birden atama yapılamaz
  • C. [4, 7, 9]
  • D. [9, 7, 9]
  • E. [7, 4, 9]

15. Aşağıdaki program ne yazdırır?

bedenler = ["M", "L", "M", "S", "L", "M", "M"]
sayim = {}

for beden in bedenler:
    if beden in sayim:
        sayim[beden] = sayim[beden] + 1
    else:
        sayim[beden] = 1

print(sayim["M"], len(sayim))
  • A. 1 3
  • B. 4 7
  • C. Hata verir; boş sözlükte sayim[beden] okunamaz
  • D. 4 3
  • E. 7 3

16. Stok raporunda urun.get("stok", 0) kullanmak hangi durumda yanıltıcı olur?

  • A. Aynı anahtar için get() iki kez çağrılırsa
  • B. Sözlükte çok sayıda ürün bulunuyorsa
  • C. Her üründe stok anahtarı bulunuyorsa
  • D. Eksik stok ile sıfır stok ayrılacaksa
  • E. Stok değerleri ondalıklı sayıysa

17. Aşağıdaki maksimum arama kalıbında boşluğa ne gelmelidir?

en_iyi = None

for kayit in kayitlar:
    if en_iyi is None or kayit["puan"] > en_iyi["puan"]:
        ______
  • A. kayit = en_iyi
  • B. en_iyi["puan"] = kayit["puan"]
  • C. en_iyi = kayit
  • D. en_iyi = en_iyi + kayit["puan"]
  • E. en_iyi = kayit["puan"]

18. Aşağıdaki program ne yazdırır?

ogrenciler = [
    {"ad": "Ece", "bolum": "Siber"},
    {"ad": "Can", "bolum": "Bilgisayar"},
    {"ad": "Ali", "bolum": "Siber"},
    {"ad": "Nur", "bolum": "Siber"},
]

gruplar = {}
for ogrenci in ogrenciler:
    bolum = ogrenci["bolum"]
    if bolum not in gruplar:
        gruplar[bolum] = []
    gruplar[bolum].append(ogrenci["ad"])

print(gruplar["Siber"])
  • A. ['Nur']
  • B. 3
  • C. ['Ece', 'Ali', 'Nur']
  • D. Hata verir; boş sözlükte gruplar[bolum] okunamaz
  • E. ['Ece', 'Can', 'Ali', 'Nur']

19. csv.DictReader ile okunan bir dosyada satırın anahtarları yazdırılınca ['\ufeffad', 'puan'] görünüyor ve kayit["ad"] KeyError veriyor. Hangi değişiklik sorunu çözer?

  • A. open() çağrısına newline="" eklemek
  • B. Okuyucuya delimiter=";" vermek
  • C. Dosyayı ikili kipte ("rb") açmak
  • D. Sütun adını strip() ile kırpmak
  • E. Dosyayı encoding="utf-8-sig" ile açmak

20. notlar.csv dosyasının ilk satırı ad;puan, ikinci satırı Ayşe;85 biçimindedir. Aşağıdaki kod çalıştırılıyor:

import csv

with open("notlar.csv", "r", encoding="utf-8", newline="") as dosya:
    for satir in csv.reader(dosya):
        print(satir[1])

Program ilk satırda IndexError veriyor. En olası neden nedir?

  • A. csv.reader virgülle böldüğü için satır tek alan kalır
  • B. Başlık satırı okunamadığı için dosya boş gelir
  • C. encoding="utf-8" Türkçe karakterli satırı okuyamaz
  • D. İndeksler 1’den başladığı için satir[1] ilk alanı gösterir
  • E. newline="" satır sonlarını sildiği için ikinci alan kaybolur

21. Aşağıdaki kod neden sorunludur?

try:
    puan = int(satir["puan"])
except:
    puan = 0
  • A. except bloğuna pass yazılmadığı için
  • B. try bloğu tek satırdan oluştuğu için
  • C. puan değişkeni iki farklı yerde atandığı için
  • D. int() çağrısı try içinde kullanılamadığı için
  • E. except her istisnayı yakaladığı için

22. Bir program şu traceback ile duruyor:

Traceback (most recent call last):
  File "notlar.py", line 9, in <module>
    ort = ortalama_hesapla(puanlar)
  File "notlar.py", line 4, in ortalama_hesapla
    return toplam / len(liste)
ZeroDivisionError: division by zero

Hata hangi satırda çıkıyor ve türü nedir?

  • A. Satır 4’te; ZeroDivisionError
  • B. Satır 9’da; TypeError
  • C. Satır 9’da; ZeroDivisionError
  • D. Satır 1’de; Traceback
  • E. Satır 4’te; ValueError

23. Ürün adları raporda gruplanacak. Aynı ürün bir kayıtta " ÇIKARTMA", başka bir kayıtta "çıkartma " olarak gelmiş. metin ürün adını tutuyorsa hangi ifade ikisini de "çıkartma" anahtarına çevirir?

  • A. metin.strip().replace("I", "ı").lower()
  • B. metin.strip()
  • C. metin.replace("I", "ı").lower()
  • D. metin.lower().replace("I", "ı").strip()
  • E. metin.strip().lower()

24. “Veri yok” durumunda en yüksek ciroyu yapan ürünü bulan fonksiyonun None döndürmesi neden 0 döndürmekten daha açıklayıcıdır?

  • A. None raporda 0 olarak yazdırılır
  • B. return 0 boş sözlükte hata verir
  • C. None, “kayıt yok” durumunu 0 cirodan ayırır
  • D. None çağıran kodda denetim gerektirmez
  • E. None bellekte daha az yer kaplar

25. Fiyatı çözen fonksiyonun kabul kriterleri şunlar: "12,5" için 12.5, "0" için 0.0 döner. "-3" ve "abc" için hata vermeden None döner. AI şu sürümü öneriyor:

def fiyat_coz(metin):
    try:
        fiyat = float(metin.replace(",", "."))
    except ValueError:
        return None
    if fiyat <= 0:
        return None
    return fiyat

Bu sürüm hangi kabul kriterini karşılamaz?

  • A. "12,5" için 12.5 döner
  • B. "0" için 0.0 döner
  • C. "-3" için None döner
  • D. "abc" için hata vermeden None döner
  • E. Dört kriteri de karşılar; kod kabul edilebilir

1. Doğru: B. İlk satır 8, ikinci satır 7 + 1 yazar. Tırnak içindeki 7 + 1 bir işlem değil, beş karakterlik bir metindir.

  • A yanlış: Tırnak içinde her karakter kullanılabilir; hepsi düz metin sayılır.
  • C yanlış: print() sayı da alır; print(5) geçerli bir çağrıdır.
  • D yanlış: print() hesap yapmaz, bu doğru. Ama parantez içindeki tırnaksız 7 + 1 önce hesaplanır, print() sonucu yazar.
  • E yanlış: Tırnak içindeki karakterler hesaplanmaz, olduğu gibi yazılır.

2. Doğru: D. b hesaplandığı anda a hâlâ 10’du, yani b 15 oldu. Sonradan anın değişmesi byi etkilemez.

  • A yanlış: İki satır da yanlış izlenmiş: a eski değerinde, b ise yeni a ile hesaplanmış gibi. Oysa ne a eski değerinde kalır ne de b yeniden hesaplanır.
  • B yanlış: b = a + 5 satırındaki a yüzünden iki adın aynı değeri paylaştığı sanılabilir. Ama b ayrı bir değişkendir ve anın yeni değerini almaz.
  • C yanlış: b doğru bulunmuş ama a ilk değerinde bırakılmış. Üçüncü satır ayı 20 yaptı; print(a) güncel değeri yazar.
  • E yanlış: b bir formül gibi aya bağlı kalıyormuş ve a değişince yeniden hesaplanıyormuş gibi düşünülür. Ama b = a + 5 satırı o andaki sonucu, yani 15’i saklar; b sonradan kendiliğinden güncellenmez.

3. Doğru: E. İlk satır print adını 3 sayısına bağladı. Python yerleşik adlara atama yapmanızı engellemez; atama yapılırsa asıl fonksiyon gölgelenir. İkinci satır bir sayıyı fonksiyon gibi çağırmaya çalıştığı için hata verir.

  • A yanlış: print her programda göründüğü ve düzenleyicide renkli yazıldığı için anahtar sözcük sanılır. Ama print yerleşik bir addır; atama söz dizimi hatası vermez, hata ikinci satırda çıkar.
  • B yanlış: Sayıyla metnin toplanamadığını öğrenen öğrenci aynı hatayı burada arar. Ama burada sayıyla metin birleştirilmiyor; hata print adının artık sayı olmasından çıkıyor.
  • C yanlış: Hata ikinci satırda bildirildiği için sorun o satırın yazımında aranır. Ama tırnaklar doğru; sorun ilk satırdaki atamadır.
  • D yanlış: Bu bölümde değerler çoğu zaman önce bir değişkene atanıp sonra yazdırıldığı için akla gelebilir. Ama print() metni doğrudan alabilir. Sorun ilk satırda: print adı artık bir sayıya bağlı.

4. Doğru: D. Zincir ilk sağlanan koşulda durur. 82 >= 60 doğru olduğu için elif hiç sınanmaz. Koşullar yanlış sıralanmış.

  • A yanlış: 82 iki koşulu da sağladığı için iki blok da çalışır sanılır. Bu, bağımsız if bloklarında olurdu. elif zincirinde en fazla bir blok çalışır.
  • B yanlış: 82 en çok 80 sınırına yakın olduğu için Python’ın en uygun koşulu seçtiği düşünülür. Ama Python en uygun koşulu aramaz. elif bloğu yalnız ilk koşul yanlışsa sınanır; burada ilk koşul zaten doğru.
  • C yanlış: Koşullar yanlış sıralandığı için zincirin hiç çalışmadığı sanılabilir. Ama ilk koşul sağlanıyor ve onun bloğu çalışır.
  • E yanlış: Koşulların sırası yanlış olduğu için Python’ın bunu yakalayacağı beklenebilir. Ama böyle bir kural yok. Kod çalışır ama mantık hatası içerir.

5. Doğru: B. 2 + 3 + 4 + 5 toplamı 14’tür; döngü sayi 6 olunca durur.

  • A yanlış: Döngü sayi 6 olunca durduğu için 6’nın da toplama girdiği düşünülür. Ama sayi 6 olduğunda koşul yanlıştır ve gövde çalışmaz; 6 hiç eklenmez.
  • C yanlış: toplam 0 ile başladığı ve sonda yazdırılmadığı için değişmediği sanılabilir. Ama döngü dört kez çalışır ve her turda toplam büyür.
  • D yanlış: Son turda eklenen sayı 5 olduğu için toplamın da onu tuttuğu sanılabilir. Ama toplam = toplam + sayi satırı eski değerin üstüne ekler; yalnızca son sayıyı tutmaz.
  • E yanlış: İzleme tablosunda son satırdaki değerlerden biri 6 olduğu için bu sayı akla gelir. Ama 6, döngü bittiğinde sayi değişkeninin değeridir; sorulan toplam.

6. Doğru: B. Koşul 10’u dışarıda bırakıyor. 1’den 9’a kadarki toplam 45’tir. Beklenen 55 için 10 da toplama girmelidir.

  • A yanlış: Program hata vermediği için sonuç doğru kabul edilebilir. Ama 1’den 10’a kadar toplam 55’tir; 45, 1’den 9’a kadarki toplamdır.
  • C yanlış: Sonuç beklenenden küçük çıkınca bazı sayıların atlandığı düşünülebilir. Ama kodda tek bir artırma var ve 1’den 9’a kadar her sayı ekleniyor.
  • D yanlış: off-by-one hatalarının bir kısmı başlangıç değerinden çıktığı için önce ona bakılabilir. Ama 0’dan başlamak toplama yalnızca 0 ekler; sonuç yine 45 kalır.
  • E yanlış: Gövdedeki iki satırın sırası şüpheli görünebilir. Ama toplam her turda sayi artmadan önce güncelleniyor ve her sayı bir kez ekleniyor; eksik olan yalnız 10.

7. Doğru: C. Sayaç, koşul sağlandığında birer artar. Çıktı 2 olur.

  • A yanlış: Koşul sağlanınca bir şey göstermek istenebilir. Ama yazdırmak sayacı artırmaz; kalan hep 0 kalır.
  • B yanlış: Biriktirme kalıbı toplam = toplam + sayi biçiminde yazıldığı için sayma da öyle yazılır sanılır. Ama bu satır puanları toplar ve 75 verir; kaç puan olduğunu saymaz.
  • D yanlış: Koşulu sağlayan puanı değişkene aktarmak doğal görünür. Ama her seferinde üzerine yazılır; sonuçta yalnızca son düşük puan, 30 kalır.
  • E yanlış: Koşul sağlanınca “bir tane bulundu” demek doğru gibi görünür. Ama bu satır kaç kez çalışırsa çalışsın sonuç 1 kalır; önceki değere eklenmez.

8. Doğru: C. İlk uygun değer bulunduğunda break döngüyü bitirir; 20’ye hiç bakılmaz.

  • A yanlış: İki değer de 10’dan büyük olduğu için ikisi de yazılır sanılır. break olmasaydı öyle olurdu, ama burada döngü ilk eşleşmede biter.
  • B yanlış: “Aranan değer” en büyük değer gibi düşünülebilir. Ama döngü listeyi baştan dolaşır ve koşulu sağlayan ilk değer 12’dir.
  • D yanlış: Döngü listenin her elemanına baktığı için hepsi yazılır sanılabilir. Ama print() if bloğunun içinde; yalnız 10’dan büyük değerlerde çalışır.
  • E yanlış: break döngüyü bitirdiği için hiçbir şeyin yazılmadığı düşünülebilir. Ama break’ten önce print(sayi) çalışır ve 12 yazılır.

9. Doğru: D. Ekrandaki 5 fonksiyonun içindeki print() çıktısıdır. Fonksiyonda return olmadığı için çağrı None döndürür ve sonuc None olur. Çağıran koda değer ancak return ile gider.

  • A yanlış: İki değer verip tek bir None almak, bir şeylerin karıştığı hissini verir. Ama argüman sayısıyla dönüş değeri arasında böyle bir ilişki yoktur.
  • B yanlış: Fonksiyonda return yerine duran tek satır print() olduğu için şüphe ona gider. Ama print() değeri değiştirmez, yalnızca gösterir. Eksik olan returndur.
  • C yanlış: Beklenmeyen bir değer görünce değişkenin yanlış yazıldığı düşünülebilir. Ama ad seçimi değeri etkilemez. Hangi ad verilse None yazılırdı.
  • E yanlış: Toplamın dışarı çıkmaması işlemin hiç yapılmadığı izlenimini verir. Ama işlem yapılabilir ve zaten yapılıyor. Ekranda 5 görünüyor.

10. Doğru: A. > ile >= karışıklığı yalnızca sınırın çevresinde fark edilir. 49, 50 ve 51 bu hatayı yakalar; sınırdan uzak değerler göstermez.

  • B yanlış: Testlerin gerçek kullanıma benzemesi istendiği için akla gelebilir. Ama bu değerler sık görüldükleri için değil, sınıra yakın oldukları için seçildi.
  • C yanlış: Seçilen üç değer ardışık olduğu için kuralın ardışıklık olduğu sanılabilir. Ama önemli olan değerlerin sınırın çevresinde olması; 10, 11, 12 bu fonksiyonda sınırı hiç sınamaz.
  • D yanlış: Sınır değerlerinin özel bir adla anılması, Python’ın onları ayrıca işlediği izlenimini verebilir. Ama özel bir işlem yoktur; sınır davranışını programcı belirler.
  • E yanlış: Testlerin çabuk bitmesi istendiği için akla gelebilir. Ama hız bir ölçüt değildir; bu değerler sınıra yakın oldukları için seçildi.

11. Doğru: E. Dilimde bitiş indeksi dâhil edilmez. metin[0:6] zaten son karaktere kadar alır; - 1 yazmak son karakteri fazladan dışarıda bırakır. Doğru yazım metin[0:len(metin)] ya da kısaca metin[:]dir.

  • A yanlış: Eksik karakter çıktıda fark edildiği için sorun print()te aranabilir. Ama print() kırpma yapmaz; eksik olan dilimden gelir.
  • B yanlış: Bitişin hariç olduğunu yanlış genelleyen öğrenci son karakterin hiç alınamayacağını düşünebilir. Ama alabilir; bitiş indeksi doğru yazıldığında son karakter de gelir.
  • C yanlış: Bir karakterlik kayma, indekslerin 1’den başladığı izlenimini verebilir. Ama indeksler 0’dan başlar; kayma - 1den geliyor.
  • D yanlış: Son indeksin len() - 1 olduğunu öğrenen öğrenci len()in kendisinden şüphelenebilir. Ama len("Python") sonucu 6’dır; doğru sayıyı verir.

12. Doğru: E. :.2f sayıyı iki ondalık basamakla gösterir. Gösterirken en yakın iki basamaklı değere yuvarlar.

  • A yanlış: Biçimlendirmenin değişkeni değiştirmediği bilindiği için ekrana da tam değer yazılır sanılabilir. Ama değişken aynı kalsa da ekrana biçimlendirilmiş metin yazılır.
  • B yanlış: Biçimlendirme sayıyı sadeleştiriyormuş gibi düşünülürse ondalık kısmın tümüyle atıldığı sanılır. Ama .2f iki ondalık basamak ister; ondalık kısım atılmaz.
  • C yanlış: Süslü parantez de tırnağın içinde olduğu için olduğu gibi yazılır sanılabilir. Ama tırnaktan önce f olduğu için süslü parantezin içi hesaplanır.
  • D yanlış: İki basamak gösterilecekse fazlasının kesilip atıldığı düşünülür. Ama .2f keserek değil yuvarlayarak gösterir: 12.3456, 12.34’ten çok 12.35’e yakındır.

13. Doğru: B. b = a kopya oluşturmaz; iki ad aynı listeyi gösterir. b ile yapılan ekleme ada da görünür.

  • A yanlış: append() bir değer “koyduğu” için listeyi o değerle değiştiriyormuş gibi düşünülebilir. Ama append() var olan elemanları silmez, yeni değeri sona ekler.
  • C yanlış: a koddan sonra hiç değiştirilmediği için ilk değerinde kalır sanılır. Ama b = a kopya oluşturmaz; b üzerinden yapılan ekleme aynı listeyi değiştirir ve ada da görünür.
  • D yanlış: append() None döndürdüğü için yazdırılan değerin de None olduğu sanılabilir. Ama print(a) append()un sonucunu değil, a listesinin kendisini yazar.
  • E yanlış: Bir değerin tek bir adı olur diye düşünen öğrenci ikinci atamayı hatalı sanar. Ama aynı nesneye istenildiği kadar ad bağlanabilir.

14. Doğru: A. Sağ taraf atamadan önce iki değeri de okur ve (9, 4) demetini oluşturur. Sol taraf bu demeti açar: indeks 0’a 9, indeks 2’ye 4 yazılır. İlk ve son eleman yer değiştirir.

  • B yanlış: Atamanın solunda hep tek bir ad görüldüğü için bu yazım geçersiz sanılır. Ama demet açma solda birden fazla hedef kabul eder; liste elemanları da hedef olabilir.
  • C yanlış: İki atamanın birbirini geri aldığı düşünülür. Ama satır tek bir takastır; değerler bir kez yer değiştirir.
  • D yanlış: Satır, önce sayilar[0] = sayilar[2], sonra sayilar[2] = sayilar[0] diye iki ayrı atama gibi okunmuş. Öyle yazılsaydı ilk atama 4’ü silerdi. Ama demet açmada sağ taraf iki değeri de atamadan önce okur.
  • E yanlış: İndeksler 1’den sayılınca sayilar[2] ikinci eleman sanılır ve ilk iki eleman yer değiştirmiş gibi görünür. Ama indeksler 0’dan başlar; sayilar[2] üçüncü eleman olan 9’dur.

15. Doğru: D. Her beden ilk geldiğinde sözlüğe 1 ile eklenir, sonraki gelişlerde değeri bir artar. "M" dört kez geçer. Sözlükte "M", "L" ve "S" olmak üzere üç anahtar olduğu için len(sayim) 3’tür.

  • A yanlış: sayim[beden] = 1 satırı her turda çalışıyormuş gibi okunursa değer hep 1 kalır. Ama o satır yalnız beden sözlükte yokken, else dalında çalışır. Sonraki gelişlerde değer artırılır.
  • B yanlış: len() listedeki eleman sayısını verdiği için sözlükte de bütün girişleri sayacağı sanılır. Ama aynı anahtar sözlüğe bir kez girer; len(sayim) anahtar sayısını, yani 3’ü verir.
  • C yanlış: Olmayan anahtarı okumak KeyError verdiği için ilk turda hata beklenebilir. Ama okuma yalnız beden in sayim doğruysa yapılır; ilk gelişte anahtar else dalında eklenir.
  • E yanlış: sayim["M"] içinde bütün bedenlerin toplandığı düşünülebilir. Ama her anahtarın değeri yalnız o bedenin kaç kez geçtiğini tutar; "M" dört kez geçer.

16. Doğru: D. get("stok", 0) iki durumda da 0 döndürür, yani “bilgi girilmemiş” ile “stok gerçekten sıfır” ayrımını siler. Hangi varsayılanın seçileceğine probleme bakarak karar verilir. Eksik veriyi ayırt etmek gerekiyorsa None daha uygun bir varsayılandır.

  • A yanlış: İlk çağrının sözlüğü değiştirdiği düşünülürse ikinci çağrının farklı sonuç vereceği sanılabilir. Ama get() sözlüğe dokunmaz; her çağrı aynı sonucu verir.
  • B yanlış: Büyük veri hata kaynağı gibi görünür. Ama ürün sayısının bununla ilgisi yoktur; get() her anahtarda aynı biçimde çalışır.
  • C yanlış: get() kullanılan her yerde bir risk olduğu düşünülebilir. Ama anahtar her üründe varsa get() gerçek değeri döndürür; 0 hiç kullanılmaz ve yanıltma olmaz.
  • E yanlış: Varsayılan 0 bir tam sayı olduğu için ondalıklı değerlerle uyuşmayacağı sanılabilir. Ama 0 ile ondalıklı sayılar birlikte sorunsuz toplanır; sorun türde değil anlamdadır.

17. Doğru: C. Kaydın tamamı saklanır; döngü bitince hem puan hem ad okunabilir. İlk turda en_iyi is None doğrudur ve or sağ tarafı hiç hesaplamaz (kısa devre), bu yüzden None["puan"] okunmaz. Sonraki turlarda yalnız daha yüksek puanlı kayıt en_iyi’nin yerini alır.

  • A yanlış: İki ad aynı satırda yer aldığı için atamanın yönü karışabilir. Ama = sağdaki değeri soldaki ada bağlar. Bu satır döngü değişkenini değiştirir, en_iyi hep None kalır.
  • B yanlış: Yalnız puan alanını güncellemek kaydı tutmak gibi görünür. Ama ilk turda en_iyi None’dır ve None’a alan atanamaz: TypeError çıkar. Kayıt olsaydı da ad değişmeden kalır ve puan başka birinin kaydına yazılırdı.
  • D yanlış: Döngüde bir değişkeni güncellemek biriktirme kalıbını hatırlattığı için tanıdık gelir. Ama ilk turda None + 70 işlemi TypeError verir. Toplamak da en büyüğü bulmaz.
  • E yanlış: Aranan şey en yüksek puan olduğu için puanı saklamak yeterli görünür. Ama bir sonraki turda en_iyi["puan"] bir sayının içinden alan okumaya çalışır ve TypeError verir. Üstelik puanın kime ait olduğu kaybolur.

18. Doğru: C. Ece geldiğinde "Siber" anahtarı yoktur: boş liste konur ve Ece eklenir. Ali ve Nur geldiğinde liste zaten vardır, if bloğu atlanır ve adları aynı listeye eklenir. Can başka bir anahtarın listesine girer.

  • A yanlış: gruplar[bolum] = [] satırı her turda çalışıyormuş gibi okunursa liste her öğrencide boşalır ve yalnız son öğrenci kalır. Ama bu satır if bloğunun içindedir; yalnız bölüm ilk kez geldiğinde çalışır.
  • B yanlış: Gruplama sık sık kayıt saymak için kullanıldığı için sayı yazılacağı sanılabilir. Ama sözlüğün değeri bir listedir; print() listenin kendisini yazar. Sayı için len(gruplar["Siber"]) gerekirdi.
  • D yanlış: Olmayan anahtarı okumak KeyError verdiği için ilk turda hata beklenebilir. Ama append() satırından önce if bloğu eksik anahtara boş bir liste koyar.
  • E yanlış: Bütün adlar append() ile eklendiği için hepsinin tek listeye girdiği sanılabilir. Ama her ad kendi bölümünün anahtarındaki listeye eklenir; Can "Bilgisayar" listesindedir.

19. Doğru: E. Dosyanın başındaki BOM işareti bu kodlamayla okunurken atılır; sütun adı ad olarak gelir.

  • A yanlış: CSV açarken her zaman yazılan bir seçenek olduğu için her sorunun çözümü gibi görünür. Ama bu seçenek satır sonlarıyla ilgilidir; BOM’u etkilemez.
  • B yanlış: Excel’den gelen dosyalarda BOM ile noktalı virgül çoğu zaman birlikte görüldüğü için iki çözüm karışabilir. Ama delimiter sütunları ayırır; baştaki görünmez işareti kaldırmaz.
  • C yanlış: İşaret byte düzeyinde bir sorun olduğu için ikili kip akla gelebilir. Ama ikili kipte içerik metne hiç çevrilmez, byte olarak gelir; DictReader bununla çalışmaz ve sorun çözülmez.
  • D yanlış: İşaret görünmediği için baştaki bir boşluk sanılabilir ve strip() akla gelir. Ama strip() boşluk karakterlerini kırpar; BOM bir boşluk karakteri değildir ve adda kalır.

20. Doğru: A. csv.reader varsayılan olarak virgülle böler, bu yüzden satir[1] yoktur. Ayraç ; olduğu için satır hiç bölünmez ve ['ad;puan'] gibi tek elemanlı bir liste gelir. csv.reader(dosya, delimiter=";") ile iki alan oluşur.

  • B yanlış: İlk satırda hata çıktığı için başlığın sorunlu olduğu düşünülebilir. Ama dosya boş olsaydı döngü hiç çalışmaz ve hata oluşmazdı. Hata, satırın okunduğunu ama beklenen kadar alana bölünmediğini gösterir.
  • C yanlış: İkinci satırda ş harfi olduğu için kodlama şüphesi akla gelir. Ama utf-8 Türkçe karakterleri okur. Kodlama sorunu bozuk karakter olarak görünür, eksik alan olarak değil.
  • D yanlış: Günlük saymada ilk eleman 1 olduğu için akla yatkın gelir. Ama Python’da indeks 0’dan başlar. İki alan olsaydı satir[1] puanı gösterirdi.
  • E yanlış: Seçenek satırlarla ilgili olduğu için alanların kaybolmasını açıklıyor gibi görünür. Ama newline="" sütunlara dokunmaz, yalnız satır sonlarının işlenmesini csv modülüne bırakır. Sütunları delimiter seçeneği ayırır.

21. Doğru: E. except satırında tür yazılmadığı için her istisna yakalanır. satir sözlüğünde "puan" sütunu yoksa KeyError de bu bloğa düşer ve öğrenci hata vermeden 0 puan alır. Burada beklenen hata, metnin sayıya çevrilememesidir. except ValueError: yazılırsa yalnız o yakalanır, eksik sütun ise traceback’te KeyError olarak görünür kalır.

  • A yanlış: Boş geçilen except örneklerinde pass görüldüğü için her except bloğunda zorunlu sanılabilir. Ama pass yalnızca blok boş kalacaksa yazılır; burada blokta puan = 0 satırı var.
  • B yanlış: Kısa bir try bloğu eksik yazılmış gibi görünebilir. Ama tek satırlık try bloğu önerilen bir uygulamadır; sorun exceptte.
  • C yanlış: Aynı ada iki atama görmek çakışma gibi görünür. Ama atama iki ayrı kolda yazılmış; hangisi çalışırsa puan onun değerini alır. Bunda sorun yok.
  • D yanlış: Hata verebilecek bir çağrının korumalı bloğa konamayacağı düşünülebilir. Ama tersine, int() çağrısı hata verebileceği için zaten try içine alınır.

22. Doğru: A. Traceback’in en alt satırı hata türünü ve mesajı verir: ZeroDivisionError, yani sıfıra bölme. Kendi dosyanıza ait en alttaki satır hatanın çıktığı yerdir: notlar.py, 4. satır. 9. satır yalnız o fonksiyonu çağıran satırdır.

  • B yanlış: Fonksiyona yanlış türde değer verildiği düşünülürse TypeError beklenir. Ama traceback’in son satırı ZeroDivisionError diyor; hatanın çıktığı satır da çağrının yapıldığı 9. değil, bölmenin yapıldığı 4. satırdır.
  • C yanlış: Traceback yukarıdan okunduğunda ilk görülen satır hatanın yeri sanılır. Ama 9. satır fonksiyonu çağıran satırdır; bölme 4. satırda yapılır ve hata orada çıkar.
  • D yanlış: İlk satırdaki Traceback sözcüğü bir hata adı gibi görünebilir. Ama bu satır yalnız dökümün başlığıdır; hata türü en alttadır, satır numarası da File satırlarında yazar.
  • E yanlış: Veri sorunlarında sık görüldüğü için ValueError akla gelir. Ama hata türü traceback’in en alt satırında yazar ve orada ZeroDivisionError görünüyor.

23. Doğru: A. strip() uçlardaki boşlukları kırpar. replace() büyük I harfini lower()dan önce ı yapar, böylece lower() onu i’ye çeviremez. İki yazım da "çıkartma" olur.

  • B yanlış: Sorun yalnız boşluklarmış gibi görünebilir. Ama büyük ve küçük harf farkı kalır: "ÇIKARTMA" ile "çıkartma" iki ayrı anahtardır.
  • C yanlış: Türkçe harf sorunu çözüldüğü için iş bitmiş görünür. Ama boşluklar kırpılmaz: biri " çıkartma", öteki "çıkartma " olur ve iki ayrı anahtar oluşur.
  • D yanlış: Aynı üç işlem var, bu yüzden sıranın önemsiz olduğu sanılır. Ama lower() önce çalışınca I zaten i olmuştur; replace() değiştirecek I bulamaz ve sonuç "çikartma" kalır.
  • E yanlış: Boşluk ve büyük harf temizlendiği için yeterli görünür. Ama lower() Türkçe kurala uymaz: "ÇIKARTMA" "çikartma" olur ve öteki kayıtla aynı anahtara düşmez.

24. Doğru: C. Hiç geçerli kayıt olmaması ile en yüksek cironun sıfır çıkması farklı durumlardır. Raporu okuyan kişi “hiç geçerli kayıt yok” ile “kayıt var ama en yüksek ciro 0” durumlarını ayırt edebilmelidir.

  • A yanlış: İkisi de “değer yok” gibi algılandığı için ekranda aynı göründükleri sanılabilir. Ama print(None) ekrana None yazar; 0 yazmaz.
  • B yanlış: Boş veride hesap yapmanın hata verdiğini bilen öğrenci 0 döndürmenin de hata vereceğini düşünebilir. Ama return 0 hata vermez; sorun, 0’ın gerçek bir ciro gibi görünmesidir.
  • D yanlış: None sorunu kendisi bildiriyormuş gibi göründüğü için başka işe gerek kalmadığı sanılabilir. Ama tersi doğrudur: çağıran taraf sonucu is None ile denetlemelidir, yoksa hata daha ileride çıkar.
  • E yanlış: None “boş” demek olduğu için daha hafif sanılabilir. Ama bellek bu kararın gerekçesi değildir.

25. Doğru: B. "0" sayıya çevrilir ve 0.0 olur. Ama fiyat <= 0 koşulu 0’ı da yakalar ve fonksiyon None döndürür. Kriter fiyatın 0 olabileceğini söylüyor; koşulun fiyat < 0 olması gerekirdi.

  • A yanlış: Ondalık virgül sık sorun çıkardığı için bu kriterin bozulduğu sanılabilir. Ama replace(",", ".") virgülü noktaya çevirir ve float() 12.5 döndürür.
  • C yanlış: Negatif sayı float() ile sorunsuz çevrildiği için fonksiyonun onu kabul edeceği düşünülebilir. Ama -3.0 <= 0 doğrudur ve fonksiyon None döndürür.
  • D yanlış: float("abc") ValueError verdiği için programın duracağı sanılabilir. Ama çağrı try içinde; except ValueError hatayı yakalar ve None döner.
  • E yanlış: Kod düzenli göründüğü ve dört kriterden üçünü karşıladığı için kabul edilebilir sanılır. Ama kriterlerin her biri ayrı ayrı denenmelidir; "0" denenince None döndüğü görülür.

Dönem özeti

Bu derste Python’ın söz diziminin yanında bir çalışma sırası da öğrendik:

problemi anla
   ↓
girdi–işlem–çıktıyı belirle
   ↓
kabul kriterlerini ve sınırları düşün
   ↓
küçük çözüm adımları oluştur
   ↓
kodu oku ve tahmin et
   ↓
çalıştır ve gözlemle
   ↓
hataları ve veri kalitesini kontrol et
   ↓
küçük fonksiyonlara ve gerekirse modüllere ayır
   ↓
veriyi uygun yapıda tut
   ↓
sonucu testlerle doğrula

Python araçlarını da bu sırayı izlemek için kullandık:

  • Değişkenler ve veri türleri
  • İfadeler ve tür dönüşümleri
  • Koşullar
  • while ve for
  • Fonksiyonlar, kapsam ve varsayılan parametreler
  • String işlemleri ve metin normalleştirme
  • Liste, demet, sözlük ve küme
  • Dosya ve CSV
  • İstisnalar, modüller ve main guard
  • assert, sınır durumları ve adım adım hata ayıklama

Kırtasiyenin gün sonu raporu da bu sıranın küçük bir örneğiydi: önce sahibin kurallarını ve sınır durumlarını düşündük, sonra adımları küçük fonksiyonlara böldük, en son raporu örnek kayıtlarla ve assert satırlarıyla denedik.

İleriki derslerde yeni yapılar ve daha güçlü geliştirme araçları göreceksiniz. AI araçları ve kodlama agent’ları (coding agent: kodu kendi başına yazıp çalıştırabilen AI aracı) daha çok iş üstlenebilir. Ama ilke aynı kalır: kodu kim yazmış olursa olsun, onu anlayabilmeli, ne yaptığını açıklayabilmeli ve doğrulayabilmelisiniz.

Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

  • Kodu okuma, hesaplama ve çalıştırma modüllerine ayırmanın gerekçesini açıklar.
  • CSV alanlarını güvenli biçimde çözer ve geçersiz kaydı ayıklar.
  • Türkçe metin normalleştirmesini ürün adlarına uygular.
  • “Veri yok” durumunu None ile raporlar.
  • Değişiklikten sonra eski doğrulama kontrollerini yeniden çalıştırır.
  • AI’ın önerdiği kodu kabul kriterleriyle değerlendirir.
  • Rapor döngüsünde continue ve get() kalıplarını uygular.
Başa dön