14 Bütünleştirici problem çözümü

Ağ temelleri bilgisi, terimleri ayrı ayrı söyleyebildiğimizde değil; gerçek bir belirtide hangi kanıtın ne anlama geldiğini birleştirebildiğimizde işe yarar. Bu son bölüm yeni bir protokol öğretmez. Önceki bölümlerdeki fiziksel bağlantı, Ethernet/Wi‑Fi, IP adresleme, subnet, DHCP, DNS, gateway, NAT, performans, güvenlik ve sorun giderme bilgisini tek bir düşünme sürecinde bir araya getirir.

Bir kullanıcı “internet yok” dediğinde doğrudan DNS değiştirmek, router’ı yeniden başlatmak veya kabloyu söküp takmak rastgele müdahaledir. Daha güvenilir yaklaşım; belirti → kapsam → kanıt → hipotez → ayırıcı test → sınırlı düzeltme → doğrulama zincirini izlemektir.

Bütünleştirici problem çözümünde küçük ofis ağı, DHCP/DNS/Wi-Fi vakaları ve kanıt zinciri.

14.1 Bu bölümün sonunda

küçük bir ağ şemasından fiziksel ve mantıksal ilişkileri çıkarabilecek,
komut çıktılarından çalışan ve çalışmayan aşamaları ayırabilecek,
ilk arızalı veya şüpheli noktayı kanıtla gerekçelendirebilecek,
gereksiz geniş müdahale yerine bir sonraki en küçük testi seçebilecek,
subnet, DHCP, DNS, Wi‑Fi ve güvenlik sorunlarını birbirinden ayırabilecek,
çözümden sonra kısa ve tekrar kullanılabilir teknik kayıt hazırlayabileceksiniz.

14.2 Kanıt zinciriyle düşünmek

Genel bağlantı sorunlarında aşağıdaki sıra yararlı bir başlangıç modelidir:

Fiziksel bağlantı
      ↓
IP yapılandırması
      ↓
Yerel ağ / gateway
      ↓
Uzak IP erişimi
      ↓
DNS
      ↓
Uygulama
      ↓
Performans ve güvenlik kontrolleri

Bu sıra katı bir reçete değildir. Örneğin yalnız tek web sitesi 500 hatası veriyorsa fiziksel kabloyu yeniden test etmek anlamsız olabilir. Ama “hiçbir yere bağlanamıyorum” gibi belirsiz bir şikâyette en alttan yukarı kanıt toplamak, gereksiz değişiklikleri azaltır.

Bir bağlantı probleminde kanıtların hangi aşamada olumlu veya olumsuz olabileceğini gösteren karar zinciri.

Başarılı test de bilgi üretir

Sorun giderme yalnız başarısız test aramak değildir. Gateway’e başarılı ping, yerel IP yolunun önemli bir bölümünün çalıştığına dair kanıttır. Uzak IP’ye erişip alan adını çözememek ise sorunu DNS tarafına daraltır.

14.3 Ana vaka: bilgisayar laboratuvarında üç farklı şikâyet

Bir MYO bilgisayar laboratuvarında şu yapı vardır:

internet erişimi bir ONT ve router/firewall üzerinden gelir,
router’ın laboratuvar tarafındaki adresi 192.168.40.1/24’tür,
kablolu bilgisayarlar ve ağ yazıcısı switch’e bağlıdır,
access point switch’e Ethernet ile bağlıdır,
dizüstüler access point üzerinden Wi‑Fi kullanır,
kullanıcı istemcileri DHCP ile 192.168.40.100–220 aralığından adres alır,
yazıcı rezervasyonla 192.168.40.20 adresini kullanır.

Bütünleştirici vaka için laboratuvarın ONT, router, switch, access point ve uç cihazlardan oluşan fiziksel yapısı.

Aynı sabah üç şikâyet gelsin:

PC-A: “Hiçbir yere bağlanamıyorum.”
PC-B: “IP adreslerine erişiyorum ama siteler isimle açılmıyor.”
Dizüstü: “Kapının yanında bağlantı iyi, sınıfın arka köşesinde görüntülü görüşme kesiliyor.”

İlk önemli çıkarım şudur: Üç kullanıcı aynı kelimeyi, yani “internet” kelimesini kullanabilir; fakat üç belirtinin tek bir arızadan kaynaklanması gerekmez.

14.4 Vaka 1 — PC-A: fiziksel bağlantı mı, DHCP mi?

PC-A üzerinde şu bilgiler görülüyor:

Ethernet link: up
IPv4 Address: 169.254.31.8
Subnet Mask: 255.255.0.0
Default Gateway: boş

14.4.1 Ne biliyoruz?

link: up, iki uç arasında en azından fiziksel bağlantı kurulabildiğine dair olumlu bir kanıttır.
169.254.x.x, DHCP beklenen bu ağda normal lease alınamadığını düşündürür.
default gateway’in boş olması uzak ağlara normal erişimin beklenmemesi anlamına gelir.

Bu veriler “kablo kesin bozuk” veya “DHCP sunucusu kesin bozuk” sonucunu vermez. Yalnızca problemi DHCP yapılandırmasının alınamadığı noktaya daraltır.

14.4.2 Olası hipotezler

PC-A’nın patch kablosunda aralıklı/fiziksel sorun,
PC-A’nın bağlı olduğu switch portunda sorun veya yanlış yapılandırma,
istemcinin DHCP ayarında sorun,
DHCP sunucusuna giden yolun bu istemci için çalışmaması,
bütün ağda DHCP hizmetinin çalışmaması.

Tek bilgisayar etkileniyorsa son ihtimal ilk sıraya yazılmak zorunda değildir. Aynı ağdaki başka istemcilerin durumu kapsam hakkında önemli kanıt verir.

14.4.3 Bir sonraki test hangisi?

Karar noktası: PC-A

En küçük ayırıcı test: Aynı kablo ve switch portuna bilinen sağlam bir cihaz bağlandığında DHCP lease alıyor mu?

Alıyorsa: ortak DHCP hizmeti ve bu fiziksel yolun önemli bölümü çalışıyor; PC-A’nın NIC/işletim sistemi/istemci ayarı daha güçlü aday olur.
Alamıyorsa: kablo, port veya o bağlantının ağ yapılandırması daha güçlü aday olur.

Ardından PC-A’yı bilinen sağlam kablo/porta taşımak ikinci karşılaştırmalı test olabilir.

Gerekirse kontrollü bir DHCP yenilemesi sırasında Wireshark’ta dhcp veya kullanılan sürüme göre uygun BOOTP/DHCP görünüm filtresiyle Discover/Offer akışı incelenebilir. Ama önce daha ucuz ve daha kolay fiziksel karşılaştırma testleri yapılmalıdır.

14.4.4 Örnek çözüm

Bilinen sağlam cihaz aynı switch portunda lease alıyor, PC-A ise farklı sağlam patch kablo kullanıldığında 192.168.40.118/24 adresini alıyorsa arızalı patch kablo güçlü biçimde doğrulanmış olur.

Yeni IPv4: 192.168.40.118/24
Gateway:   192.168.40.1
DNS:       kurum DNS'i

Düzeltmeden sonra yalnız IP almak yetmez; gateway, DNS ve uygulama erişimi de yeniden test edilir.

14.5 Vaka 2 — PC-B: IP yolu çalışıyor, isim çözümleme çalışmıyor

PC-B’nin yapılandırması:

IPv4:   192.168.40.135/24
Gateway: 192.168.40.1

Testler:

ping 192.168.40.1      -> başarılı
ping 1.1.1.1           -> başarılı
nslookup example.com   -> timeout

14.5.1 Kanıtları sıraya koyalım

PC-B vakasında link, IPv4, gateway ve uzak IP testlerinin başarılı; DNS testinin başarısız olduğu kanıt zinciri.

Bu sonuçlardan şunları çıkarabiliriz:

geçerli görünen bir IPv4 yapılandırması var,
gateway’e erişiliyor,
en az bir uzak IP adresine erişiliyor,
isim çözümleme başarısız.

Bu durumda ilk müdahale kabloyu değiştirmek, gateway’i yeniden yazmak veya tüm router ayarlarını sıfırlamak değildir. DNS sunucusu bilgisi ve DNS erişimi incelenmelidir.

14.5.2 Bir sonraki test hangisi?

Karar noktası: PC-B

Önce istemcinin hangi DNS sunucusunu kullandığını görün. Ardından:

nslookup example.com <DNS-sunucusu>

veya eşdeğer dig sorgusuyla doğrudan o resolver’ı test edin.

DNS adresi yanlışsa istemci yapılandırması/DHCP seçeneği incelenir.
DNS adresi doğru ama sunucu yanıt vermiyorsa resolver erişimi veya hizmeti incelenir.
DNS yanıtı başarılı olduğu halde tarayıcı açmıyorsa artık uygulama/TLS/HTTP katmanına geçilir.

Kontrollü nslookup sırasında Wireshark’ta dns filtresi kullanılabilir. Sorgu çıkıyor fakat yanıt gelmiyorsa istemci ile DNS sunucusu arasındaki erişim veya sunucunun yanıtı incelenir. Hiç sorgu görülmüyorsa doğru arayüzde capture yapılıp yapılmadığı ve istemci yapılandırması kontrol edilir.

14.6 Vaka 3 — Dizüstü: internet mi yavaş, Wi‑Fi mı?

Aynı dizüstü kapının yanında ve sınıfın arka köşesinde ölçülsün.

Kapı yanında:

Gateway RTT: 3–6 ms
Paket kaybı: 0%

Arka köşede:

Gateway RTT: 8–180 ms
Paket kaybı: %8

Aynı internet hattında Ethernet bağlantısıyla görüntülü görüşme normal olsun.

14.6.1 Kanıt ne söylüyor?

Sorun daha internet omurgasına ulaşmadan, yerel Wi‑Fi bağlantısında görünür hale geliyor. Gateway’e kadar olan RTT’nin büyük dalgalanması ve paket kaybı; kapsama, girişim, kanal yoğunluğu veya istemci–AP bağlantısını güçlü aday yapar.

14.6.2 Bir sonraki test hangisi?

Karar noktası: Wi‑Fi

Aynı cihazı üç koşulda karşılaştırın:

AP’ye yakın Wi‑Fi,
sorunlu konumda Wi‑Fi,
mümkünse Ethernet.

Sorun yalnız belirli fiziksel konumda Wi‑Fi kullanırken oluşuyorsa önce AP yerleşimi, engeller, sinyal ve kanal ortamını inceleyin. İnternet paketini yükseltmek bu kanıta verilen ilk cevap değildir.

Sinyal çubuklarının tek başına yeterli olmadığını hatırlayın. Sinyal güçlü görünürken ortak kanal yoğunluğu veya girişim nedeniyle gecikme ve kayıp artabilir.

14.7 Kısa vaka 4 — Yazıcı neden görünmüyor?

Bir teknisyen ağ yazıcısına yanlışlıkla şu yapılandırmayı girsin:

Yazıcı:  192.168.41.20/24
Gateway: 192.168.40.1

Kullanıcı bilgisayarları 192.168.40.0/24 ağındadır.

Burada iki tutarsızlık görülür:

yazıcı kullanıcılarla aynı /24 subnet’te değildir,
yazıcının gateway’i olan 192.168.40.1, yazıcının kendi 192.168.41.0/24 ağı içinde değildir.

Yazıcı sürücüsünü yeniden kurmadan önce IP planı düzeltilmelidir.

Doğru planlanan adres: 192.168.40.20/24
Gateway:                192.168.40.1

Bu vaka, uygulama sorunu gibi görünen bir belirtinin aslında adresleme katmanında olabileceğini gösterir.

14.8 Kısa vaka 5 — DHCP çalışıyor, DNS yanlış dağıtılıyor

Laboratuvardaki yeni bilgisayarların tamamı şu bilgileri alsın:

IPv4:   192.168.40.1xx/24
Gateway: 192.168.40.1
DNS:     192.168.99.10

Gateway ve uzak IP erişimi başarılı, bütün yeni istemcilerde isim çözümleme başarısız olsun.

Burada sorun tek bir PC’ye özgü görünmez. Aynı yanlış DNS adresinin birçok istemciye DHCP ile dağıtılması, DHCP seçeneği/configuration tarafını güçlü aday yapar. Her bilgisayarda elle DNS değiştirmek geçici olarak çalışabilir; fakat kök sorunu merkezi yapılandırmada bırakır.

Daha iyi düzeltme, DHCP kapsamındaki DNS bilgisini doğru resolver’a çevirmek ve istemcilerin lease/configuration yenilemesinden sonra tekrar doğrulamaktır.

14.9 Kısa vaka 6 — IPv6’yı görmezden gelmeyin

PC-B’de ayrıca şu adresler görülsün:

IPv6 global:     2001:db8:40::135/64
IPv6 link-local: fe80::4a2:...

Bu durum tek başına hata değildir; cihaz dual stack çalışıyor olabilir. IPv4 ile yapılan başarılı veya başarısız bir test, IPv6 yolunun aynı sonucu vereceğini otomatik olarak göstermez.

Başlangıç düzeyinde kritik soru şudur:

Uygulama şu anda hangi IP sürümünü ve hangi hedef adresi kullanıyor?

Sorun giderirken ölçtüğünüz yol ile uygulamanın kullandığı yolun aynı olduğundan emin olun.

14.10 Kısa vaka 7 — Bağlantı düzeldi, güvenlik işi bitti mi?

Ağdaki erişim sorunları çözüldükten sonra şu bulgular görülüyor:

access point yönetici parolası hâlâ varsayılan,
WPA2 güçlü bir parola ile çalışıyor,
misafir SSID’si personel ağıyla aynı erişim alanında,
router firmware’i güncel değil,
mevcut yapılandırmanın yedeği yok.

Bu ağ “çalışıyor” olabilir fakat riskleri vardır. Öncelikli iyileştirmeler:

varsayılan yönetici parolasını benzersiz güçlü parola ile değiştirmek,
cihaz yazılımını planlı bakımda güncellemek,
misafir ağını uygun segmentasyon/firewall politikasıyla iç kaynaklardan ayırmak,
yapılandırma yedeği almak ve değişiklikleri kaydetmek.

NAT ile güvenlik politikasını karıştırmayın

Private IPv4 istemcilerin NAT/PAT kullanması, tek başına gerekli firewall politikasının yerine geçmez. Güvenlik kararı hangi trafiğin hangi kuralla izinli veya engelli olduğuna göre değerlendirilmelidir.

14.11 Ticket’ları kapatalım

Sorun çözülünce yalnız “düzeldi” yazmak yerine kanıt bırakmak gerekir.

14.11.1 PC-A

Belirti: PC-A DHCP adresi alamıyor.
Kapsam: Tek istemci.
Kanıt: Link up; 169.254.31.8; gateway yok.
Test: Bilinen sağlam cihaz aynı portta lease aldı.
Test: PC-A yeni patch kabloda lease aldı.
Neden: Arızalı patch kablo.
Düzeltme: Kablo değiştirildi.
Doğrulama: 192.168.40.118/24 aldı; gateway, DNS ve web testi başarılı.

14.11.2 PC-B

Belirti: IP erişimi var, ad çözümleme yok.
Kapsam: Tek istemci.
Kanıt: Gateway ve 1.1.1.1 ping başarılı; nslookup timeout.
Neden: İstemcide hatalı DNS adresi.
Düzeltme: DHCP/DNS yapılandırması yenilendi.
Doğrulama: nslookup ve HTTPS testi başarılı.

14.11.3 Dizüstü

Belirti: Arka köşede görüntülü görüşme kesiliyor.
Kapsam: Belirli konumda Wi‑Fi istemcileri.
Kanıt: Gateway RTT değişken, %8 kayıp; Ethernet normal.
Neden: Zayıf/kararsız Wi‑Fi kapsaması ve kanal koşulları.
Düzeltme: AP konumu ve kanal planı yeniden değerlendirildi.
Doğrulama: Aynı konumda tekrar ölçüm ve görüşme testi başarılı.

14.12 Son kontrol: sık karışan kavram çiftleri

Kavram 1	Kavram 2	Temel fark
Switch	Router	Switch yerel Ethernet iletimini, router farklı IP ağları arasındaki iletimi sağlar
Modem/ONT	Router	Modem/ONT erişim hattını sonlandırır/dönüştürür; router ağlar arası yol seçer
AP	Router	AP kablosuz erişim sağlar; router IP ağları arasında yönlendirir
LAN	İnternet	LAN yerel ağdır; internet çok sayıda ağın oluşturduğu küresel yapıdır
Wi‑Fi	İnternet	Wi‑Fi yerel kablosuz erişim teknolojisidir; internet farklı bir kavramdır
MAC	IP	MAC yerel bağlantı tesliminde, IP mantıksal ağ adreslemesinde kullanılır
Gateway	DNS	Gateway uzak ağlara geçiş; DNS isim çözümleme sağlar
DHCP	DNS	DHCP ağ yapılandırması dağıtır; DNS adları kayıtlarla ilişkilendirir
Private IPv4	Public IPv4	Private bloklar genel internette doğrudan yönlendirilmez; public adresler küresel yönlendirme bağlamında kullanılabilir
TCP	UDP	TCP güvenilir/sıralı byte akışı mekanizmaları; UDP datagram hizmeti sunar
Bant genişliği	Gecikme	Kapasite ile iletim/yanıt süresi farklı ölçütlerdir
NAT	Firewall	NAT adres/port dönüşümüdür; firewall trafik politikasını uygular

14.13 Bütünleştirici görev

Aşağıdaki senaryoyu kendi başınıza çözün:

Küçük bir ofiste 12 kablolu PC, 6 Wi‑Fi istemci, bir ağ yazıcısı ve iki IP kamera vardır. Sabah bütün kablolu PC’ler yazıcıya erişebiliyor; web siteleri IP adresiyle açılıyor fakat alan adlarıyla açılmıyor. Wi‑Fi istemciler ise SSID’yi görüyor fakat ağa katıldıktan sonra 169.254.x.x adresi alıyor. Router’ın internet bağlantısı normal görünmektedir.

Şunları hazırlayın:

Sorunları en az iki ayrı olay olarak ayırın.
Her olay için çalışan aşamaları ve ilk şüpheli aşamayı yazın.
İlk üç testinizi sırayla verin ve her testin hangi hipotezi sınadığını açıklayın.
Kullanacağınız en az iki komutu ve bir Wireshark display filter’ını belirtin.
Sorun düzeldikten sonra ticket’a yazılacak kanıtları listeleyin.
Ağ için bir temel güvenlik iyileştirmesi önerin.

İyi cevap neye benzer?

En çok komutu yazan cevap en iyi cevap değildir. Her test için “bu sonuç çıkarsa hangi ihtimali güçlendirir veya zayıflatır?” sorusunun açık cevabı olmalıdır.

14.14 Karma öz-değerlendirme

Aşağıdaki 20 soruyu önce cevap anahtarına bakmadan yanıtlayın.

Wi‑Fi simgesi görünürken internet erişiminin olmaması neden çelişki değildir?
Aynı yerel ağdaki kablolu cihazları birbirine bağlayan temel cihaz hangisidir?
Router’ın switch’ten temel farkı nedir?
Ethernet’te yerel teslimde kullanılan adres türü nedir?
192.168.10.70/26 adresinin network adresi nedir?
/27 klasik IPv4 subnet’inde kaç kullanılabilir host adresi vardır?
169.254.20.5 adresi DHCP beklenen bir laboratuvarda size ne düşündürür?
Gateway’e ping başarılı, 1.1.1.1 başarılı, nslookup example.com timeout ise ilk hangi hizmet incelenmelidir?
DNS ile DHCP arasındaki temel fark nedir?
NAT ile firewall neden aynı şey değildir?
80 Mbps teorik olarak yaklaşık kaç MB/s eder?
Yüksek bant genişliği düşük gecikmeyi garanti eder mi? Neden?
Wi‑Fi sinyalinin güçlü görünmesi neden yüksek throughput garantisi değildir?
TCP ile UDP arasında iki temel davranış farkı yazın.
Bir switch’in 8 PoE portu olması neden 8 cihazı mutlaka aynı anda tam güçte besleyebileceğini kanıtlamaz?
traceroute çıktısında bir ara hop’ta * * * görülüp sonraki hop’ların görünmesi ne anlatır?
ping başarısız olduğu halde HTTPS hizmeti neden çalışabilir?
Aynı /24 ağdaki yazıcıya erişebilen fakat uzak IP’lere erişemeyen bir bilgisayarda hangi yapılandırma bilgisi özellikle kontrol edilmelidir?
Bir sorunun yalnız tek bilgisayarda görülmesi ile bütün katta görülmesi sorun giderme açısından neden önemlidir?
Teknik ticket’ta “düzeldi” cümlesine ek olarak hangi dört tür bilgi bulunmalıdır?

14.15 Kısa cevap anahtarı

Wi‑Fi yalnız yerel kablosuz bağlantıyı gösterir; internet erişimi ayrı yol/hizmetlere bağlıdır.
Switch.
Switch yerel Ethernet iletimini; router farklı IP ağları arasındaki yönlendirmeyi sağlar.
MAC adresi.
192.168.10.64/26.
Normal DHCP lease’inin alınamadığını düşündürür; nedeni ayrıca test edilmelidir.
DNS yapılandırması/resolver erişimi.
DHCP istemciye ağ yapılandırması dağıtır; DNS adları IP/kayıt bilgileriyle ilişkilendirir.
NAT adres/port dönüşümü yapar; firewall izin/engelleme politikasını uygular.
Yaklaşık 10 MB/s.
Hayır; kapasite ve gecikme farklı ölçülerdir, yol/mesafe/kuyruk gibi etkenler gecikmeyi belirler.
Kanal yoğunluğu, girişim, istemci yeteneği, backhaul ve internet hattı gibi başka sınırlayıcılar vardır.
TCP bağlantı durumu ve sıralı/güvenilir byte akışı mekanizmaları sağlar; UDP bağlantısız datagram hizmetidir ve bunları kendisi garanti etmez.
Toplam PoE güç bütçesi port sayısından bağımsız bir sınırdır.
O hop’un traceroute mesajına yanıt vermediğini/filtrelediğini gösterebilir; yolun kesin orada koptuğunu kanıtlamaz.
ICMP Echo firewall tarafından engellenebilirken TCP/HTTPS trafiğine izin verilebilir.
Default gateway ve ona erişim.
Kapsam, ortak cihaz/uplink/hizmet ile tek istemci/kablo/port hipotezlerini ayırmaya yardım eder.
Belirti/kapsam, kanıt ve testler, kök neden/düzeltme, çözüm sonrası doğrulama (gerekirse zaman ve değişiklik kaydıyla).

14.16 Kitap özeti

Ağ temelleri, cihaz adlarını ezberlemekten çok cihazların ve protokollerin hangi sorumluluğu taşıdığını anlamayı gerektirir. Fiziksel bağlantı Ethernet veya Wi‑Fi ortamında kurulur. Switch yerel Ethernet trafiğini, router farklı IP ağları arasındaki iletimi yönetir. IPv4 ve IPv6 mantıksal adresleme sağlar; prefix hangi adreslerin aynı ağda olduğunu belirler. DHCP yapılandırma dağıtır, gateway uzak ağlara geçiş sağlar, DNS isim çözümleme yapar ve NAT/PAT IPv4 adres/port dönüşümünde kullanılabilir. TCP ve UDP uygulamalara farklı taşıma hizmetleri sunar. Performans yalnız bant genişliğiyle değil gecikme, jitter ve kayıpla birlikte değerlendirilir. Güvenlik tek bir ürün değil; kimlik doğrulama, güncelleme, segmentasyon, firewall, fiziksel koruma, yedek ve kayıt gibi kontrollerin birlikte uygulanmasıdır.

En önemli yöntem ise sorun giderme yaklaşımıdır: rastgele ayar değiştirmek yerine kanıt üreten küçük testler yapın, değişikliği sınırlı tutun ve aynı ölçümle sonucu doğrulayın.