11 Küçük bir ağın planlanması
İyi bir ağ, kurulduğu gün çalışan ağ değildir. İyi ağ; yeni cihaz eklendiğinde büyüyebilen, bir port arızalandığında hangi kablonun nereye gittiği anlaşılabilen ve iki yıl sonra başka birinin devralıp okuyabildiği ağdır. Bu hafta planlamayı hataları ve sonuçları üzerinden öğreneceğiz.
Sınavda sorulur: port ihtiyacı hesabı (uç cihazlar + uplink + büyüme payı); PoE’de port sayısı ile toplam güç bütçesinin ayrı kısıtlar olması; kapsama ile kapasite farkı ve AP yerleşimi; basit IPv4 planı; fiziksel ve mantıksal şemanın farklı sorulara cevap vermesi; etiketlemenin sorun gidermedeki değeri; tek büyük switch ile birden çok küçük switch karşılaştırması.
Sınav dışı (bilgi amaçlı): VLAN tasarımı ve yapılandırması, kurumsal yedeklilik protokolleri, marka/model seçimi, ayrıntılı kablolama standardı, rack ve patch panel ayrıntıları.
11.1 Bu plan iki yıl sonra da çalışacak mı?
Aşağıdaki dört vaka, bu soruyu sormadığı için başarısız olmuş dört plandır.
11.2 Vaka 1 — Altı ay sonra boş port kalmadı
Bir laboratuvar için sayım yapıldı:
28 masaüstü + 2 yazıcı + 4 AP + 4 kamera = 38 cihaz
Alınan switch: 48 port → "10 port bile fazla kalır"Altı ay sonra tek boş port yok.
11.2.1 Kanıt ne söylüyor
Sayım uç cihazları saymış, iki şeyi atlamış.
Birincisi uplink. Switch’in router’a bağlanması bir port tüketir. Başka switch’ler, sunucular veya ağ bölümleri varsa onlar da port tüketir. Uç cihaz sayısı port sayısı değildir.
İkincisi büyüme payı. Yeni bir öğretim elemanı, ek bir yazıcı, geçici bir cihaz — hepsi port ister. Payı sonradan eklemek mümkün değildir; switch dolmuştur.
Doğru hesap:
28 PC
+ 2 yazıcı
+ 4 AP
+ 4 kamera
+ 1 uplink ← unutulan
+ 6 büyüme payı ← unutulan
= 45 port48 port bu hesapla hâlâ doğru cihaz — ama artık gerekçesiyle doğru, tesadüfen değil.
11.2.2 Uplink aynı zamanda bir darboğazdır
Port hesabının ötesinde, uplink’in hızı da önemlidir:
24 × 1 Gbps uç port
↓
1 × 1 Gbps uplink ← 24 cihazın tamamı buradan geçer24 istemci aynı anda 1 Gbps kullanamaz; uplink ve ISP kapasitesi ortaktır. 10. haftadaki darboğaz kavramı burada tasarım kararına dönüşür.
11.2.3 Tek 48 port mu, iki 24 port mu?
| Avantaj | Risk | |
|---|---|---|
| Tek 48 port | Daha az cihaz, basit yönetim, daha az uplink | Tek arıza daha çok kullanıcıyı etkiler; kablo mesafeleri uzayabilir |
| İki 24 port | Farklı alanlara dağıtılabilir; arıza etkisi sınırlanır | Aralarında uplink gerekir; maliyet ve yönetim artar |
Doğru cevap “48 port”tur diye bir kural yok. 2. haftadaki arıza etki alanı düşüncesi ile fiziksel yerleşim birlikte karar verir.
11.3 Vaka 2 — Portlar yetti, güç yetmedi
Alınan switch : 8 PoE portu, toplam PoE bütçesi 90 W
Bağlanacak : 4 AP × 18 W + 4 kamera × 12 WKurulumdan sonra kameralar dönüşümlü olarak düşüyor.
11.3.1 Kanıt ne söylüyor
4 × 18 W = 72 W
4 × 12 W = 48 W
Toplam = 120 W gerekli vs 90 W mevcutPort sayısı tam yeterli (8 port, 8 cihaz), güç bütçesi yetersiz. 3. haftadan hatırla: PoE planlamasında iki ayrı kontrol vardır.
- Yeterli sayıda PoE portu var mı?
- Toplam güç bütçesi yeterli mi?
802.3af/at/bt standardı switch’in port başına sağlayabileceği sınıfı belirtir:
| Standart | Yaklaşık PSE üst gücü |
|---|---|
| 802.3af | 15 W |
| 802.3at | 30 W |
| 802.3bt Type 3 | 60 W |
| 802.3bt Type 4 | 90 W |
Ama switch’in toplam bütçesi ayrı bir sayıdır ve tüm portlar için ortaktır. Gerçek planlamada AP/kamera üreticisinin maksimum güç tüketimi ile switch’in toplam bütçesi birlikte kontrol edilir.
11.4 Vaka 3 — “Her yerde çekiyor” ama ders başlayınca yavaşlıyor
Bir koridora tek AP kondu. Ölçüm yapıldı, her noktada sinyal iyi. Ders başlayıp 60 öğrenci bağlanınca herkes yavaşlıyor.
11.4.1 Kanıt ne söylüyor
Ölçüm kapsamayı doğruladı, kapasiteyi değil. Bunlar farklı şeyler:
- Kapsama: sinyal oraya ulaşıyor mu?
- Kapasite: oradaki kullanıcı sayısını taşıyabiliyor mu?
- haftadaki ortak hava süresi fikri burada tasarım kısıtına dönüşür: tek AP tüm koridorda “çekebilir” ama 60 aktif kullanıcıyı verimli taşıyamaz.
AP yerleşiminde birlikte düşünülmesi gerekenler: kullanıcı yoğunluğu, duvar ve metal engeller, bant davranışı (2,4/5/6 GHz), komşu AP kanalları (1-6-11), AP’nin kablolu uplink’i, PoE erişimi ve gelecekteki kullanıcı artışı.
11.5 Vaka 4 — Arızalı kablo iki saatte bulundu
Bir port çalışmıyor. Teknisyen hangi duvar prizinin hangi switch portuna gittiğini bilmiyor. Kabloları tek tek deneyerek iki saat harcıyor.
11.5.1 Kanıt ne söylüyor
Burada teknik bir arıza yok; dokümantasyon eksikliği var. Basit ve tutarlı etiketler bu iki saati birkaç dakikaya indirir:
LAB-A-PRIZ-07 ↔ PP-07 ↔ SW1-Gi0/7
AP-KORIDOR-1 ↔ PP-18 ↔ SW1-Gi0/18Etiketleme şeması kurumdan kuruma değişir. Önemli olan tutarlı ve iki uçtan izlenebilir olmasıdır.
11.5.2 İki şema, iki farklı soru
Fiziksel şema gerçek bağlantıları gösterir:
Duvar prizi → patch panel → switch port 12
AP-2 → switch port 18
Router LAN → switch port 24Mantıksal şema işlevsel ilişkileri gösterir:
İstemciler → LAN 192.168.20.0/24 → Gateway 192.168.20.1 → ISPKablo ararken fiziksel şema, IP/gateway sorunu ararken mantıksal şema işe yarar. Biri diğerinin yerine geçmez.
11.6 Basit bir IPv4 planı
Küçük ağlarda plan en azından şunları görünür kılmalıdır:
Ağ : 192.168.20.0/24
Gateway : 192.168.20.1
Yazıcılar : 192.168.20.10–19 (ayrılmış)
AP yönetimi : 192.168.20.20–29 (ayrılmış)
DHCP havuzu : 192.168.20.50–200Planın amacı iki soruyu cevaplayabilmektir: hangi cihaz hangi adresi kullanıyor ve çakışma riski var mı. Sabit adres alanlarının DHCP havuzuyla kesişmemesi bu yüzden önemlidir.
- haftadaki subnetting bilgisi burada işe yarar: gateway’in host aralığında olduğunu ve ayrılan blokların ağ sınırlarını aşmadığını doğrulayabilirsin.
Daha büyük veya güvenlik gereksinimi yüksek ağlarda cihazlar tek fiziksel switch üzerinde mantıksal olarak ayrılabilir; bu yönteme VLAN denir. Bu dersin kapsamı dışındadır. Burada yalnız “daha büyük ağlarda tek düz LAN yerine mantıksal bölümleme yapılabilir” fikrini tanıman yeterli. VLAN ID, trunk veya access port ezberi yapılmayacak.
11.7 Planlama kontrol listesi
- Kullanıcı ve cihaz sayısını çıkar.
- Kablolu / kablosuz / PoE gereksinimini ayır.
- Port hesabına uplink ve büyüme payını ekle.
- PoE toplam watt ihtiyacını hesapla ve switch bütçesiyle karşılaştır.
- AP’leri kapsama ve kapasite açısından yerleştir.
- IP / gateway / DHCP aralığını planla, çakışmayı kontrol et.
- Fiziksel ve mantıksal şemayı ayrı ayrı çıkar.
- Portları, prizleri ve kritik cihazları etiketle.
- Planı başka birinin okuyup anlayabildiğini kontrol et.
11.8 Ekranda ne gördük
Plan doğrulaması da bir kanıt işidir:
> ipconfig
IPv4 Address. . . : 192.168.20.55 ← DHCP havuzu (50–200) içinde ✓
Subnet Mask . . . : 255.255.255.0
Default Gateway . : 192.168.20.1 ← plandaki gateway ✓
> ping 192.168.20.10 ← plana göre yazıcı olmalı
Reply from 192.168.20.10: time=1ms ← plan gerçekle uyuşuyor ✓Bir ağ planı, gerçekle karşılaştırılabildiği sürece plandır. Karşılaştırılamıyorsa yalnızca bir belgedir.
11.10 Tek sayfa özet
- Planlama ürün seçimiyle değil gereksinimle başlar.
- Port hesabı = uç cihazlar + uplink + büyüme payı.
- Uplink aynı zamanda bir darboğazdır; hızı da düşünülmelidir.
- PoE’de iki ayrı kısıt vardır: port sayısı ve toplam güç bütçesi. Standart sınıfı ≠ toplam bütçe.
- Kapsama ≠ kapasite. Her yerde çekmesi, herkesi taşıyabildiği anlamına gelmez.
- IP planı sabit adres alanlarını DHCP havuzundan ayırmalıdır.
- Fiziksel şema kabloyu, mantıksal şema IP yolunu gösterir; ikisi de gerekir.
- Etiketleme teknik bir lüks değil, arıza süresini belirleyen bir karardır.
- Plan, gerçekle karşılaştırılabildiği sürece plandır.
11.11 Bu bölümün kazanımları
Bu bölümü bitiren öğrenci:
- Port ihtiyacını uplink ve büyüme payıyla birlikte hesaplar.
- PoE’de port sayısı ile toplam güç bütçesini ayrı ayrı değerlendirir.
- Kapsama ile kapasiteyi ayırır ve AP yerleşimini gerekçelendirir.
- Fiziksel ve mantıksal şemanın farklı sorulara cevap verdiğini açıklar.
- Basit bir IPv4 planındaki adres ayrımlarının amacını açıklar.
- Tek büyük switch ile birden çok küçük switch seçimini karşılaştırır.
- Etiketleme ve dokümantasyonun sorun gidermedeki değerini açıklar.