7 IP adresleme: IPv4 ve IPv6

Geçen hafta portun, bir cihazdaki hangi uygulamaya gidileceğini seçtiğini gördük. Cihazın kendisini ise IP adresi seçer. Bu hafta IP adresini okumayı öğreniyoruz: adresin hangi kısmı ağı, hangi kısmı cihazı gösterir, hangi adresler internette geçerlidir? Ağda IP adresi taşıyan her cihaza (bilgisayar, telefon, yazıcı) host denir. Bu bölümde “cihaz” yerine bu terimi de kullanacağız.

IPv4’ün yapısı, prefix ve maske, aynı ağ kararı, özel ve public adresler, özel anlamı olan adresler ve IPv6’nın özeti.

IPv4’ün yapısı, prefix ve maske, aynı ağ kararı, özel ve public adresler, özel anlamı olan adresler ve IPv6’nın özeti.
NotBu haftanın kapsamı

Sınavda sorulur: IPv4’ün 32 bit yapısı ve octet gösterimi; prefix’in ağ ve host ayrımını belirlemesi; /24–/28 ile maske eşlemesi; private ve public IPv4; 169.254.0.0/16 link-local (Windows’ta APIPA); 0.0.0.0/0 varsayılan rota; IPv6’da 128 bit, hexadecimal yazım, ::1, fe80::/10 ve dual stack.

Sınav dışı (bilgi amaçlı): 255.255.255.255 limited broadcast ve 224.0.0.0/4 IPv4 multicast bloğu, IPv6 kısaltma alıştırmaları, IPv6 prefix hesabı, ayrıntılı IPv6 adres türleri, SLAAC/DHCPv6 yapılandırması, route print çıktısının satırları.

7.1 Vaka 1: İlk üç sayı aynı, ağ farklı

A: 192.168.10.70/26
B: 192.168.10.130/26

İki bilgisayar aynı switch’e bağlı, ağda router yok. Teknisyen ilk üç sayı aynı olduğu için ikisini aynı yerel ağda sanıyor. A’dan B’ye ping başarısız oluyor.

7.1.1 Kanıt ne söylüyor

IPv4 adresi 32 bittir (bit: 0 ya da 1 olabilen en küçük veri birimi, 1. hafta). Kolay okunsun diye 8 bitlik dört parçaya ayrılır. Her parçaya octet denir. Octet’ler ondalık sayıyla yazılır ve aralarına nokta konur. Aynı adresin binary (yalnız 0 ve 1 ile, ikili sayı) yazımı şöyledir:

192        168        10         70
11000000   10101000   00001010   01000110

Bir octet 8 bittir, 8 bitle de 00000000 ile 11111111 arasındaki, yani 0 ile 255 arasındaki değerler yazılabilir. Bu yüzden 192.168.1.300 diye bir adres olamaz. Bu hafta adresleri sürekli binary’ye çevirmeyeceğiz. Binary’ye yalnız prefix’in neyi gösterdiğini anlamak için bakıyoruz.

Adresin sonundaki /26’ya prefix denir. Prefix, adresin ilk 26 bitinin ağ bölümü olduğunu söyler. Ağ bölümü aynı olan host’lar aynı yerel ağdadır. Geriye kalan 6 bit host bölümüdür ve ağdaki host’ları birbirinden ayırır. 6 bitle 2⁶ = 64 farklı değer yazılabildiği için son octet 64’lük bloklara bölünür:

0–63        ← ilk ağ
64–127      ← A burada
128–191     ← B burada
192–255

A ve B farklı ağlardadır. Aralarında iletişim kurmak için bir router gerekir.

Her host paket göndermeden önce kendine sorar:

Hedef benim ağımın (prefix'imin) içinde mi?
├─ Evet → doğrudan hedefe gönder
└─ Hayır → varsayılan ağ geçidine (router'a) gönder

A, B’yi kendi ağının dışında görür ve paketi ağ geçidine göndermek ister. Ağda router olmadığı için paket hiçbir yere gidemez. Bu karar, aşağıda göreceğimiz yönlendirme tablosunun en sade hâlidir.

ÖnemliPrefix değişirse ağ da değişir

192.168.1.70/24 ile 192.168.1.70/26 aynı adresi yazıyor gibi görünür ama ağ sınırları farklıdır. Bir host’un “bu hedef benim ağımda mı?” kararı prefix’e bağlıdır. Prefix’e bakmadan “ilk üç sayı aynı, demek ki aynı ağdalar” demek, Vaka 1’deki teknisyenin yaptığı hatadır.

7.1.2 Prefix ile maske aynı bilginin iki yazımıdır

Ağın sınırı alt ağ maskesi (subnet mask) ile de yazılabilir. ipconfig çıktısındaki Subnet Mask satırında gördüğün değer budur:

Prefix Subnet mask
/24 255.255.255.0
/25 255.255.255.128
/26 255.255.255.192
/27 255.255.255.224
/28 255.255.255.240

Bu tabloyu gelecek hafta sürekli kullanacaksın. Şimdilik /26 ile 255.255.255.192 değerinin aynı sınırı gösterdiğini bilmen yeterli.

7.2 Vaka 2: 169.254 ile başlayan adres

Okuldaki dizüstü Wi-Fi’a bağlı görünüyor, ama hiçbir site açılmıyor. ipconfig şunu gösteriyor:

Wireless LAN adapter Wi-Fi:

   Link-local IPv6 Address . . . . . : fe80::4c1d:9a2e:b7f3:61c0%12
   Autoconfiguration IPv4 Address. . : 169.254.73.12
   Subnet Mask . . . . . . . . . . . : 255.255.0.0
   Default Gateway . . . . . . . . . :

7.2.1 Kanıt ne söylüyor

Satırın adı ipucunu veriyor: Autoconfiguration, yani kendi kendine yapılandırma. Ağa bağlanan cihaz adresini normalde DHCP’den (ağdaki cihazlara adres dağıtan hizmet, 9. hafta) ister. Cevap gelmezse kendine 169.254.0.0/16 bloğundan bir adres seçer. Bu bloğa IPv4 link-local denir. Link-local adres yalnız cihazın bağlı olduğu yerel bağlantıda geçerlidir. Router bu adresli paketleri başka ağa geçirmez. Default Gateway satırının boş olması da aynı şeyi söylüyor: DHCP’den ağ geçidi bilgisi gelmedi.

Windows bu davranışa APIPA (Automatic Private IP Addressing) der. Başka işletim sistemleri de aynı şeyi yapar, yalnız “APIPA” adını kullanmaz. Adındaki “Private” sözcüğüne aldanma: 169.254 adresleri Vaka 3’teki özel bloklardan biri değildir.

Bu adresi gördüğünde aklına ilk şu gelsin: “DHCP’den adres alınamadı.” 9. haftada bu vakayı ayrıntısıyla çözeceğiz.

7.3 Vaka 3: Aynı adres binlerce evde

Senin evin      : 192.168.1.34
Arkadaşının evi : 192.168.1.34

İki evde aynı adres var, ama ikisi de internete çıkabiliyor. Neden çakışma yok?

7.3.1 Kanıt ne söylüyor

192.168.1.34 bir özel (private) adrestir. Özel adresler internette yönlendirilmez, yalnız yerel ağların içinde kullanılır. Her ev aynı özel adresleri kendi ağında yeniden kullanabilir. Üç özel blok vardır:

Blok CIDR yazımı Aralık
10’lu 10.0.0.0/8 10.0.0.0–10.255.255.255
172’li 172.16.0.0/12 172.16.0.0–172.31.255.255
192.168’li 192.168.0.0/16 192.168.0.0–192.168.255.255

CIDR yazımı, bir bloğu başlangıç adresi ve prefix’iyle yazmaktır (10.0.0.0/8 gibi). 172’li bloğun sınırı sık karıştırılır: 172.16–172.31 arası özeldir, 172.32.x.x değildir.

Public IPv4 adresleri ise internette yönlendirilir ve her biri dünyada tek bir yere verilir. “IP adresim ne?” sitesinin gösterdiği 203.0.113.5 böyle bir adrestir: evdeki router’ın internete bakan adresi. Evdeki bütün cihazlar internete bu tek adresle çıkar. Bunu sağlayan NAT’ı (adres çevirisini) 9. haftada göreceğiz. Okulda ya da mobil veride aynı site çoğu zaman kurumun ya da operatörün adresini gösterir.

Public adres “güvensiz”, private adres “güvenli” demek değildir. Bu ayrım yalnız adresin internette yönlendirilip yönlendirilmediğiyle ilgilidir. Üç özel bloğun dışındaki her adres de public değildir: 169.254.0.0/16 link-local ve 127.0.0.0/8 loopback (Vaka 4) gibi özel amaçlı bloklar da vardır.

7.4 Vaka 4: fe80:: ile başlayan uzun adres

Arkadaşın ipconfig çıktısında iki noktalı, uzun iki adres görüyor. Birinin fe80:: ile başladığını gösterip “Bu bir hata mı?” diye soruyor.

7.4.1 Kanıt ne söylüyor

Uzun adresler IPv6 adresleridir. IPv6’nın geliştirilmesinin başlıca nedeni IPv4 adreslerinin tükenmesidir (Deering ve Hinden 2017). IPv6 adresi 128 bittir ve hexadecimal yazılır (16 tabanlı sayı: 0–9 ve a–f, 3. haftadaki MAC adresi gibi). 16 bitlik sekiz grup, aralarına iki nokta konarak yazılır:

2001:db8:1234:5678:abcd:ef01:2345:6789

2001:db8 ile başlayan adresler kitaplarda ve belgelerde örnek için ayrılmıştır. Bu bölümdeki çıktılarda da gerçek adreslerin yerine onları kullandık. Senin bilgisayarında internette geçerli olan IPv6 adresi (global IPv6 adresi) çoğu zaman 2 ile başlar, 2a02: gibi.

Bu derste IPv6 ile hesap yapmayacağız. IPv6 adresini görünce tanıman ve üç kavramı açıklayabilmen beklenir:

Değer Anlamı IPv4’teki karşılığı
::1 IPv6 loopback 127.0.0.1
fe80::/10 IPv6 link-local blok 169.254.0.0/16
Dual stack IPv4 ve IPv6’yı aynı arayüzde birlikte kullanmak Yok

Loopback, cihazın kendine gönderdiği trafiğin adresidir. Bu adrese giden paket ağa hiç çıkmaz. ping ::1 ya da ping 127.0.0.1, cihazın kendi ağ yazılımının çalıştığını gösterir.

Arkadaşının sorusunun cevabı tablodaki ikinci satırda. fe80:: adresi bir hata değildir, IPv6 açık olan her arayüzde bulunur. 169.254 ile önemli bir farkı var: 169.254 IPv4’te bir arıza belirtisidir (Vaka 2), fe80:: ise her zaman oradadır. Sonundaki %12, adresin hangi arayüze ait olduğunu gösteren numaradır.

NotBilgi amaçlı: IPv6 kısaltma

Her gruptaki baştaki sıfırlar atılabilir, ardışık sıfır grupları :: ile kısaltılabilir:

2001:0db8:0000:0000:0000:0000:0000:0001
→ 2001:db8::1

Bir adreste :: yalnız bir kez kullanılır, yoksa kaç grubun atlandığı anlaşılmaz. Kısaltma alıştırmaları sınavda sorulmaz.

7.5 Varsayılan rota ve öteki özel IPv4 adresleri

7.5.1 0.0.0.0/0: varsayılan rota

Vaka 1’deki “hedef benim ağımda mı?” kararını her host bir yönlendirme tablosuna bakarak verir. Bu tablo, hangi hedefe hangi yoldan gidileceğini söyleyen satırlardan oluşur. Her satıra rota denir. Windows’ta route print -4 komutu tabloyu gösterir:

Network Destination        Netmask          Gateway       Interface  Metric
          0.0.0.0          0.0.0.0      192.168.1.1     192.168.1.34     35
      192.168.1.0    255.255.255.0         On-link      192.168.1.34    291

İkinci satır kendi ağını gösterir: 192.168.1.0/24 içindeki hedeflere paket doğrudan (On-link) gider. İlk satırdaki 0.0.0.0 hedefi ve 0.0.0.0 maskesi birlikte 0.0.0.0/0 demektir. Bu prefix bütün IPv4 hedeflerini kapsar ve varsayılan rota adını alır. Anlamı: “daha özel bir rota bulamazsan paketi 192.168.1.1’e gönder.” ipconfig’deki Default Gateway satırı bu rotanın gittiği adrestir. 0.0.0.0/0 bir host’a adres olarak verilmez.

7.5.2 255.255.255.255: limited broadcast (sınav dışı)

Host’un bağlı olduğu yerel ağdaki herkese giden IPv4 broadcast adresidir. Router’lar bu adrese giden paketi başka ağlara yönlendirmez.

NotÜç farklı “herkes” adresini karıştırma

FF:FF:FF:FF:FF:FF bir MAC broadcast’idir ve 2. katmanda çalışır (3. hafta). Öteki ikisi IPv4 adresidir. 255.255.255.255 yalnız bağlı olunan yerel ağdaki herkese gider. 192.168.1.255 ise 192.168.1.0/24 ağının kendi broadcast adresidir (8. hafta).

7.5.3 224.0.0.0/4: IPv4 multicast (sınav dışı)

Multicast, bir mesajın yalnız belirli bir cihaz grubuna gönderilmesidir. IPv4’te de IPv6’da da vardır. Multicast protokolleri bu dersin konusu değil, bu bloğu gördüğünde tanıman yeterli.

7.6 Hepsi bir arada: bir bilgisayarın adresleri

Evdeki bir dizüstünde ipconfig çalıştırınca Wi-Fi kartının altında şunlar çıkıyor:

Wireless LAN adapter Wi-Fi:

   IPv6 Address. . . . . . . . . . . : 2001:db8:4a1:8f00::1b3
   Link-local IPv6 Address . . . . . : fe80::4c1d:9a2e:b7f3:61c0%12
   IPv4 Address. . . . . . . . . . . : 192.168.1.34
   Subnet Mask . . . . . . . . . . . : 255.255.255.0
   Default Gateway . . . . . . . . . : 192.168.1.1

“IP adresim ne?” diye arattığın bir site ise 203.0.113.5 gösteriyor. Arkadaşın kendi evinde aynı komutu çalıştırınca o da 192.168.1.34 görüyor. Okuldaki dizüstünde 169.254.73.12 yazıyor ve hiçbir site açılmıyor. Bu adreslerin her biri bölümdeki bir vakaya karşılık geliyor:

Adres Ne anlatıyor Nerede gördük
192.168.1.34 Özel (private) adres, yalnız yerel ağda geçerli Vaka 3
Arkadaşta da 192.168.1.34 Özel adresler internette yönlendirilmez, her ev aynı aralığı kendi ağında kullanır, çakışma olmaz Vaka 3
203.0.113.5 Router’ın public adresi, evdeki bütün cihazlar dışarıya bununla çıkar Vaka 3
255.255.255.0 Maske: adresin ne kadarının ağı gösterdiği Vaka 1
169.254.73.12 DHCP’den adres alınamadı, cihaz kendine link-local adres seçti Vaka 2
2001:db8:... ve fe80::... IPv6 adresleri; fe80:: her arayüzde bulunur, arıza değildir Vaka 4

Bir bilgisayarın tek bir “IP adresi” yoktur, her adres başka bir kapsamda geçerlidir. Bir form senden IP adresini isterse önce adresin ne için istendiğine bak. Aynı ağdaki biri sana ulaşacaksa 192.168.1.34, internetteki bir hizmet seni tanıyacaksa sitenin gösterdiği public adres gerekir.

7.7 Ekranda ne gördük

Derste sınıf bilgisayarında iki komut çalıştırılır. Derse gelemeyenler için aynı çıktı burada. Terminali nasıl açacağın 1. haftanın “Terminal, komut ve iki ağ komutu” kısmında yazıyor. Türkçe Windows’ta satır adları Türkçedir: Subnet Mask yerine “Alt Ağ Maskesi”, Default Gateway yerine “Varsayılan Ağ Geçidi” yazar.

> ipconfig

Wireless LAN adapter Wi-Fi:

   Connection-specific DNS Suffix  . :
   IPv6 Address. . . . . . . . . . . : 2001:db8:20::45
   Temporary IPv6 Address. . . . . . : 2001:db8:20::8c3f:1e2a:9b40:d771
   Link-local IPv6 Address . . . . . : fe80::a1b2:c3d4:e5f6:789a%12
   IPv4 Address. . . . . . . . . . . : 192.168.20.45
   Subnet Mask . . . . . . . . . . . : 255.255.255.0
   Default Gateway . . . . . . . . . : fe80::1%12
                                       192.168.20.1

> ping ::1

Pinging ::1 with 32 bytes of data:
Reply from ::1: time<1ms
Reply from ::1: time<1ms

Aynı kartta hem IPv4 hem IPv6 adresi var: bu dual stack’tir. Subnet Mask 255.255.255.0, yani /24: ağın 192.168.20.0–192.168.20.255 arası. Default Gateway (192.168.20.1) bu aralığın içinde, olması gereken de bu. Ağ geçidinin bir de IPv6 adresi var, o da fe80:: ile başlıyor. Temporary IPv6 Address, Windows’un gizlilik için ara ara değiştirdiği ikinci bir IPv6 adresidir. ping ::1 loopback’e gider: cevap gelmesi bilgisayarın kendi IPv6 yazılımının çalıştığını gösterir.

7.8 Gelecek haftaya köprü

Gelecek hafta prefix ile gerçek hesaplar yapacağız. Haftaya şu soruyla başlayacağız:

192.168.1.70/26 hangi ağdadır, broadcast adresi nedir, kullanılabilir host aralığı hangisidir?

Bu soruyu çözmek için bu haftadan şu yeter: prefix ağın sınırını belirler.

7.9 Sınav provası

Önce kendi cevabını seç; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu oku. Sınav soruları bu mantıkla yazılır.

1. IPv4 adresi kaç bittir ve her octet hangi aralıkta değer alır?

  • A. 32 bit; her octet 0–255
  • B. 32 bit; her octet 0–127
  • C. 128 bit; her octet 0–255
  • D. 32 bit; her octet 1–254
  • E. 64 bit; her octet 0–255

2. 192.168.1.25/26 içindeki /26 neyi belirtir?

  • A. Adresin 26. subnet’te olduğunu
  • B. Adresin 26 farklı subnete bölünebileceğini
  • C. Ağda en fazla 26 host bulunabileceğini
  • D. Adresin ilk 26 bitinin ağ bölümü olduğunu
  • E. Gateway adresinin .26 ile bittiğini

3. Bir bilgisayarda ipconfig adresi 192.168.5.20, maskeyi 255.255.255.0 gösteriyor. Ağ şemasında bu bilgisayarın ağı 192.168.5.0/24 diye yazılmış. Maske ile prefix için hangisi doğrudur?

  • A. ipconfig ile şema iki farklı ağı gösteriyor
  • B. Biri IPv4, öteki IPv6 ağının gösterimidir
  • C. Maske ağın, prefix host bölümünün boyunu söyler
  • D. /24, ağa en fazla 24 cihaz bağlanacağını söyler
  • E. İkisi de ilk 24 bitin ağ bölümü olduğunu söyler

4. Aşağıdaki adreslerden hangisi özel (private) bir IPv4 adresi değildir?

  • A. 10.4.200.7
  • B. 172.32.5.10
  • C. 192.168.100.5
  • D. 172.20.1.1
  • E. 10.255.255.254

5. Aynı switch’e bağlı iki bilgisayar DHCP’den cevap alamamış. Biri kendine 169.254.10.5, öteki 169.254.200.9 adresini seçmiş; ikisinde de maske 255.255.0.0. Bu adreslerle internete çıkabilirler mi?

  • A. Evet; 169.254.x.x public bir adres bloğudur
  • B. Evet; ikisinin de geçerli bir IPv4 adresi var
  • C. Hayır; iki adres aynı subnette değildir
  • D. Evet; DNS sunucusu elle girilirse çıkabilirler
  • E. Hayır; router bu adresleri başka ağa geçirmez

6. 192.168.1.20/24 adresli bir cihazın yönlendirme tablosunda iki satır var:

192.168.1.0/24  → doğrudan (yerel ağ)
0.0.0.0/0       → 192.168.1.1

Cihaz 203.0.113.50 adresine paket gönderiyor. Paket nereye gider?

  • A. 192.168.1.1 adresindeki ağ geçidine
  • B. Hiçbir yere; tabloda bu hedefe ait bir satır yok
  • C. Yerel ağdaki bütün cihazlara, broadcast olarak
  • D. 0.0.0.0 adresine
  • E. Doğrudan hedefe, yerel ağ üzerinden

7. IPv6’da ::1 ve fe80::/10 ne anlama gelir?

  • A. ::1 broadcast; fe80::/10 link-local blok
  • B. ::1 loopback; fe80::/10 global adres bloğu
  • C. ::1 loopback; fe80::/10 link-local blok
  • D. ::1 varsayılan rota; fe80::/10 multicast blok
  • E. ::1 link-local; fe80::/10 loopback

8. Bir cihazın arayüzünde hem IPv4 hem IPv6 adresi bulunmasına ne denir?

  • A. Multicast
  • B. Tünelleme
  • C. Link-local
  • D. Dual stack
  • E. NAT

1. Doğru: A. IPv4 32 bittir ve 8 bitlik dört octete ayrılır; 8 bit 0–255 arasında değer alabilir.

  • B yanlış: 127 sınırı 127.0.0.1 gibi tanıdık adreslerden akılda kaldığı için seçilebilir. Ama 0–127 7 bitlik bir aralıktır; octet 8 bittir ve 255’e kadar çıkar.
  • C yanlış: 128 bit IPv6’dır ve octet değil hexadecimal gruplarla yazılır. Octet aralığı doğru olduğu için şık ilk bakışta doğru görünebilir.
  • D yanlış: Cihazlara çoğunlukla .1 ile .254 arası adresler verildiği için octet’in de bu aralıkta olduğu sanılabilir. Ama octet 0–255 arasında değer alır; 10.0.0.0 ya da 255.255.255.0 gibi yazımlarda 0 ve 255 de geçer.
  • E yanlış: IPv4 ile IPv6 arasında bir değer gibi göründüğü için akla gelebilir. Ama IPv4 32, IPv6 128 bittir; 64 bitlik bir IP sürümü yoktur.

2. Doğru: D. Prefix, adresin kaç bitinin ağ bölümü olduğunu söyler. Kalan 6 bit host bölümüdür.

  • A yanlış: Eğik çizgiden sonraki sayı bir sıra numarası gibi okunabilir. Ama prefix bir sıra numarası değildir.
  • B yanlış: Prefix subnetting’de kullanıldığı için bölünme sayısı sanılabilir. Oysa prefix, ağ bölümünün bit uzunluğudur.
  • C yanlış: Ağla ilgili bir sayı görünce onu host sayısı sanmak kolaydır. Ama /26 bloğunda toplam 64 adres vardır; klasik kullanımda 62’si hosta verilir. Prefix host sayısını değil, ağ bölümünün bit sayısını gösterir.
  • E yanlış: Gateway çoğu zaman .1 gibi akılda kalan bir sayıyla bittiği için sayı ona bağlanabilir. Ama prefix ile gateway adresi arasında böyle bir ilişki yoktur.

3. Doğru: E. /24 ile 255.255.255.0 aynı maskenin iki yazılışıdır: ikisi de adresin ilk üç octetinin (24 bit) ağ bölümü olduğunu söyler. Windows çıktısı maskeyi, şemalar çoğu zaman prefix’i gösterir.

  • A yanlış: Biri maske, öteki prefix yazdığı için iki ayrı ağ sanılabilir. Ama /24 ile 255.255.255.0 aynı maskedir; çıktı ile şema aynı ağı gösteriyor.
  • B yanlış: Eğik çizgili yazım IPv6 adreslerinde de görüldüğü için karışabilir. Ama 192.168.5.0 noktalı ondalık bir IPv4 adresidir; prefix gösterimi IPv4’te de kullanılır.
  • C yanlış: İki gösterim farklı göründüğü için farklı şeyler anlattıkları düşünülebilir. Ama ikisi de aynı ayrımı yapar: adresin kaç bitinin ağa ait olduğunu söyler.
  • D yanlış: Sayı küçük olunca cihaz sayısı gibi okunur. Ama /24 ağ bölümündeki bit sayısıdır; bu ağda 254 host adresi vardır.

4. Doğru: B. Özel aralık 172.16.0.0–172.31.255.255’tir. 172.32.x.x bu aralığın dışındadır; en sık yapılan sınır hatası budur.

  • A yanlış: 10.0.0.0/8 tamamen özeldir.
  • C yanlış: 192.168.0.0/16 tamamen özeldir.
  • D yanlış: 172.16–172.31 aralığındadır.
  • E yanlış: 10.0.0.0/8 aralığındadır, yani özel bir adrestir.

5. Doğru: E. 169.254.0.0/16 link-local bloğudur. Bu adresler yalnız cihazın bağlı olduğu yerel bağlantıda geçerlidir; router bu adresli paketleri başka ağa geçirmez. DHCP’den ağ geçidi bilgisi de gelmemiştir.

  • A yanlış: Adres 10, 172.16 ya da 192.168 ile başlamadığı için public sanılabilir. Ama 169.254.x.x public değildir; link-local bloğudur.
  • B yanlış: Ekranda bir IPv4 adresi görününce cihaz ağa hazır sanılır. Ama bu adresi DHCP vermedi, cihaz kendisi seçti. Ağ geçidi yok ve link-local adres yerel bağlantının dışına çıkmaz.
  • C yanlış: Üçüncü octetler farklı olduğu için iki adres farklı ağda sanılabilir. Ama maske 255.255.0.0 (/16) olduğundan ikisi de 169.254.0.0/16 ağındadır. İnternete çıkamamalarının nedeni, bu adreslerin yerel bağlantının dışına geçmemesidir.
  • D yanlış: İnternet sorunlarında ilk akla gelen DNS’tir. Ama ağ geçidi ve başka ağa geçebilen bir adres olmadan DNS sunucusuna da ulaşılamaz.

6. Doğru: A. Hedef 192.168.1.0/24 içinde değil. Daha özel bir rota olmadığı için tüm hedefleri kapsayan 0.0.0.0/0 satırı kullanılır ve paket ağ geçidine gider.

  • B yanlış: Tabloda 203.0.113.50 yazmadığı için hedefin bilinmediği düşünülebilir. Ama 0.0.0.0/0 bütün IPv4 hedeflerini kapsar; varsayılan rota tam da bu durum için vardır.
  • C yanlış: Hedefi bilmeyen switch’in broadcast yaptığı (3. hafta) hatırlandığı için akla gelir. Ama host hedefe nasıl gideceğini tablodan biliyor; broadcast’e gerek yok.
  • D yanlış: Satırın başında 0.0.0.0 yazdığı için paketin oraya gittiği sanılabilir. Ama 0.0.0.0/0 bir hedef adres değil, bütün hedefleri kapsayan bir prefix’tir. Paket o satırdaki ağ geçidine gönderilir.
  • E yanlış: Tablonun ilk satırı doğrudan teslimi gösterdiği için her hedefe öyle gidildiği sanılabilir. Ama doğrudan teslim yalnız 192.168.1.0/24 içindeki hedefler için geçerlidir; 203.0.113.50 bu ağın dışında.

7. Doğru: C. ::1, IPv4’teki 127.0.0.1’in karşılığıdır. fe80::/10 bloğundaki adresler yalnız yerel bağlantıda geçerlidir ve IPv6 açık her arayüzde bulunur.

  • A yanlış: fe80::/10 doğru olduğu için şık ilk bakışta doğru görünür. Ama IPv6’da IPv4’teki gibi broadcast yoktur; ::1 loopback adresidir.
  • B yanlış: ::1 doğru olduğu ve fe80:: adresleri her arayüzde göründüğü için internette geçerli sanılabilir. Ama fe80:: adresleri yalnız yerel bağlantıda geçerlidir.
  • D yanlış: IPv6’nın varsayılan rotası ::/0 olduğu ve ::1’e benzediği için karışabilir. Ama ::1 loopback’tir; multicast ise ff00::/8 bloğundadır.
  • E yanlış: İki özel adres türü de aynı tabloda öğrenildiği için ters eşleştirilebilir. Ama loopback tek bir adrestir (::1), link-local ise bir bloktur (fe80::/10).

8. Doğru: D. IPv4 ve IPv6’nın aynı arayüzde birlikte kullanılmasıdır; güncel ağlarda yaygındır.

  • A yanlış: “Birden çok” anlamı taşıdığı için iki adres türünü anlatıyor sanılabilir. Ama multicast, bir mesajı bir cihaz grubuna göndermektir.
  • B yanlış: IPv4 ve IPv6’nın birlikte çalıştığı yöntemlerden biri olduğu için akla gelebilir. Ama tünelleme bir protokolü ötekinin içinde taşımaktır; ikisinin yan yana çalışması dual stack’tir.
  • C yanlış: IPv6 açık her arayüzde fe80:: adresi göründüğü için bu adla karışabilir. Ama link-local yalnız yerel bağlantıda geçerli bir adres türüdür.
  • E yanlış: NAT da IPv4 ile ilgili, adreslerin birlikte kullanılmasını sağlayan bir mekanizma olarak duyulduğu için karışabilir. Ama NAT adres çevirisidir; özel adresleri public adrese çevirir.

7.10 Tek sayfa özet

  • IPv4 32 bittir, dört octetle yazılır, her octet 0–255.
  • Prefix ağın sınırını belirler. Aynı adres farklı prefix’lerle farklı ağlara düşer.
  • Host paket göndermeden önce sorar: hedef benim ağımın içinde mi? İçindeyse doğrudan, değilse ağ geçidine.
  • /24 = 255.255.255.0, /25 = .128, /26 = .192, /27 = .224, /28 = .240.
  • Özel bloklar: 10/8, 172.16/12, 192.168/16. Dikkat: 172.32.x.x özel değildir.
  • 169.254.0.0/16: DHCP’den adres alınamadı, cihaz kendine link-local adres seçti (APIPA).
  • 0.0.0.0/0 varsayılan rota: daha özel bir rota yoksa paket ağ geçidine gider.
  • IPv6: 128 bit, hexadecimal, ::1 loopback, fe80::/10 link-local (arıza değildir), dual stack ikisinin birlikte kullanımı.

7.11 Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

  • IPv4’ün 32 bit yapısını ve octet aralığını açıklar.
  • Prefix’e bakarak adresin ağ ve host bölümlerini ayırt eder.
  • Prefix ile alt ağ maskesini eşleştirir.
  • Private ve public IPv4 adreslerini ayırt eder.
  • 169.254.0.0/16 link-local adresinin ne anlama geldiğini açıklar.
  • 0.0.0.0/0 varsayılan rotasını tanır ve yönlendirme tablosunda paketin nereye gideceğini bulur.
  • IPv6 adresini tanır ve ::1, fe80::/10 ile dual stack’in anlamını açıklar.
Başa dön

Kaynakça

Deering, S., ve R. Hinden. 2017. Internet Protocol, Version 6 (IPv6) Specification. RFC 8200. https://doi.org/10.17487/RFC8200.