Ek: 10. hafta ev alıştırmaları
10. hafta ev alıştırmaları: sözlükler ve kümeler
Bu sayfadaki sekiz alıştırma Sözlükler, kümeler ve koleksiyon seçimi bölümünün konularıyla kod yazdırır. Alıştırmalar kolaydan zora sıralı. İlk dördü bölümdeki örneklere çok benzer, son dördü birkaç konuyu bir arada kullanır.
Her alıştırma aynı düzende:
- Ne yapacaksınız? Yazacağınız kodun işini anlatır.
- Nerede işinize yarar? Bu işin gerçek bir programda nerede karşınıza çıkacağını söyler.
- Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Beklenen çıktıyı ya da hücrenin sonundaki
assertsatırlarını gösterir. Hücre hata vermedenKontroller tamamlandıyazarsa çözümünüz denemelerin hepsini geçmiştir.
Kodu hücrenin içine yazın ve Run Code düğmesine basın. Hücrenin altında kodunuzu deneyen bir geri bildirim de çıkar. Takılırsanız önce ipucunu açın. Çözümü, kendi kodunuz çalıştıktan sonra karşılaştırmak için açın. Yazdığınız kod tarayıcınızda saklanır: sayfayı kapatıp açtığınızda kaldığınız yerden devam edersiniz.
1. Plaka kodundan şehir
Ne yapacaksınız? Plaka kodları bir sözlükte duruyor: anahtar plaka kodu (tam sayı), değer şehrin adı. sehir_bul(plakalar, kod) adlı fonksiyonu yazın. Kod sözlükte varsa şehrin adını, yoksa "Bilinmiyor" metnini döndürsün. Fonksiyon hata vermesin.
Nerede işinize yarar? Posta kodundan ilçeyi, ders kodundan dersin adını, barkoddan ürünü bulmak: sözlük en çok bu iş için kullanılır. Aranan kod her zaman sözlükte olmaz. O durumda program KeyError ile durmamalı.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Hücrenin sonundaki dört assert geçmeli.
get() metoduna ikinci argüman olarak varsayılan değer verebilirsiniz: plakalar.get(kod, "Bilinmiyor"). Ya da if kod in plakalar: ile önce anahtarın olup olmadığına bakın.
def sehir_bul(plakalar, kod):
return plakalar.get(kod, "Bilinmiyor")
plakalar = {34: "İstanbul", 35: "İzmir", 55: "Samsun", 61: "Trabzon"}
assert sehir_bul(plakalar, 55) == "Samsun"
assert sehir_bul(plakalar, 34) == "İstanbul"
assert sehir_bul(plakalar, 52) == "Bilinmiyor"
assert sehir_bul({}, 61) == "Bilinmiyor"
print("Kontroller tamamlandı")2. Öğrenci kartını güncellemek
Ne yapacaksınız? Elif’in öğrenci kartı bir sözlükte duruyor. Aşağıdaki dört işi sırayla yapın:
- Elif 2. sınıfa geçti.
"sinif"değerini1artırın.2sayısını elle yazmayın, var olan değere1ekleyin. - Karta
"eposta"alanını ekleyin, değeri"[email protected]"olsun. - Geçici şifre kullanıldı, karttan silinmeli.
"gecici_sifre"alanını silin ve silinen değerisifredeğişkenine alın.pop()ikisini tek satırda yapar. - Kartta kaç alan kaldığını bulup
alan_sayisideğişkenine yazın. Sayıyı elle yazmayın,len()onu tek adımda verir.
Nerede işinize yarar? Bir kaydın alanlarını güncellemek, yeni alan eklemek ve artık gerekmeyen alanı silmek, öğrenci bilgi sisteminden e-ticaret sitesine kadar her kayıt tutan programda yapılır.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Çıktınız şu üç satır olmalı:
Silinen şifre: a81k
Kart: {'no': '2410305', 'ad': 'Elif', 'sinif': 2, 'eposta': '[email protected]'}
Alan sayısı: 4
Geri bildirim kodunuzu başka bir kartla da dener. Sınıfı ya da alan sayısını elle yazdıysanız orada yanlış çıkar.
Var olan anahtara atama değeri günceller: kart["sinif"] = kart["sinif"] + 1. Olmayan anahtara atama yeni alan ekler. pop("gecici_sifre") alanı siler ve silinen değeri döndürür. Sözlükte kaç anahtar olduğunu len(kart) verir.
kart = {"no": "2410305", "ad": "Elif", "sinif": 1, "gecici_sifre": "a81k"}
kart["sinif"] = kart["sinif"] + 1
kart["eposta"] = "[email protected]"
sifre = kart.pop("gecici_sifre")
alan_sayisi = len(kart)
print("Silinen şifre:", sifre)
print("Kart:", kart)
print("Alan sayısı:", alan_sayisi)"eposta" sözlüğün sonunda görünür, çünkü sözlük anahtarları eklendikleri sırayla tutar.
3. Kitap rafta mı?
Ne yapacaksınız? Okul kütüphanesi, her kitabın rafta kaç kopyasının durduğunu bir sözlükte tutuyor. kitap_durumu(raf, kitap) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon üç durumu ayırsın:
- Kitap kütüphanenin kataloğunda, yani sözlükte yoksa
"Kayıtlı değil"döndürsün. - Kitap kayıtlı ama rafta
0kopya varsa"Hepsi ödünçte"döndürsün. - Rafta kopya varsa
"Rafta 2 kopya var"gibi bir metin döndürsün.
Nerede işinize yarar? “Bilgi yok” ile “değer sıfır” farklı şeylerdir. Kütüphanenin kataloğunda hiç olmayan kitap ile katalogda olup bütün kopyaları ödünç verilmiş kitap için öğrenciye farklı şey söylenmeli. Bölümdeki stok örneğinde gördüğünüz gibi, get(kitap, 0) bu iki durumu birleştirir.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Dört assert geçmeli.
Sıra önemli. Önce if kitap not in raf: ile kaydı denetleyin. not in, in’in tersini sorar: anahtar sözlükte yoksa True verir. Kitabın kayıtlı olduğunu bildikten sonra raf[kitap] güvenle okunur ve 0 olup olmadığına bakılır.
def kitap_durumu(raf, kitap):
if kitap not in raf:
return "Kayıtlı değil"
if raf[kitap] == 0:
return "Hepsi ödünçte"
return f"Rafta {raf[kitap]} kopya var"
raf = {"Sefiller": 2, "Kuyucaklı Yusuf": 0, "Simyacı": 1}
assert kitap_durumu(raf, "Sefiller") == "Rafta 2 kopya var"
assert kitap_durumu(raf, "Simyacı") == "Rafta 1 kopya var"
assert kitap_durumu(raf, "Kuyucaklı Yusuf") == "Hepsi ödünçte"
assert kitap_durumu(raf, "Çalıkuşu") == "Kayıtlı değil"
print("Kontroller tamamlandı")4. Fazla mesai
Ne yapacaksınız? Bir kafede çalışan Mert’in hafta içi her gün kaç saat çalıştığı bir sözlükte: anahtar gün, değer saat. fazla_mesai(calisma, mesai) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon, mesai saatinden fazla çalışılan günleri (gun, fazla_saat) demetleri olarak bir listede döndürsün. Günler sözlükteki sırayla gelsin. Mesaiye eşit gün listeye girmez.
Nerede işinize yarar? Maaş hesabında, ödev teslim sürelerinde, sınırı aşan harcamalarda sözlüğün hem anahtarına hem değerine bakmak gerekir. Bunun için items() kullanılır.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Dört assert geçmeli.
items() her turda (anahtar, deger) demeti verir, bunu for gun, saat in calisma.items(): ile iki değişkene açın. Listeye eklenecek demet (gun, saat - mesai) olur.
def fazla_mesai(calisma, mesai):
sonuc = []
for gun, saat in calisma.items():
if saat > mesai:
sonuc.append((gun, saat - mesai))
return sonuc
calisma = {"Pazartesi": 8, "Salı": 10, "Çarşamba": 7, "Perşembe": 11, "Cuma": 8}
assert fazla_mesai(calisma, 8) == [("Salı", 2), ("Perşembe", 3)]
assert fazla_mesai(calisma, 11) == []
assert fazla_mesai({"Cuma": 9}, 6) == [("Cuma", 3)]
assert fazla_mesai({}, 8) == []
print("Kontroller tamamlandı")5. Kelime sayacı
Ne yapacaksınız? kelime_say(cumle) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon cümledeki her kelimenin kaç kez geçtiğini bir sözlükte döndürsün. Büyük ve küçük harf aynı sayılsın: "Hava" ile "hava" aynı kelimedir. Kelimeler boşlukla ayrılır, iki kelime arasında birden çok boşluk da olabilir. Cümlede noktalama işareti, I ve İ harfleri yok, bu yüzden lower() yeter. Boş cümle için boş sözlük döndürsün.
Nerede işinize yarar? Arama motorları, yazım denetleyicileri ve anket cevaplarını özetleyen programlar işe kelimeleri saymakla başlar. Bölümdeki frekans tablosu kalıbını burada string metotlarıyla birleştireceksiniz.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Beş assert geçmeli. İki sözlük karşılaştırılırken anahtarların sırasına bakılmaz.
cumle.lower().split() cümleyi küçük harfe çevirip kelimelere böler. Argümansız split() art arda gelen boşlukları tek boşluk gibi görür. Sonra bölümdeki sayma kalıbını kullanın: sayilar[kelime] = sayilar.get(kelime, 0) + 1.
def kelime_say(cumle):
sayilar = {}
for kelime in cumle.lower().split():
sayilar[kelime] = sayilar.get(kelime, 0) + 1
return sayilar
assert kelime_say("bugün hava güzel yarın hava yağmurlu") == {
"bugün": 1, "hava": 2, "güzel": 1, "yarın": 1, "yağmurlu": 1
}
assert kelime_say("Kedi kedi köpek") == {"kedi": 2, "köpek": 1}
assert kelime_say("Ders ders ders") == {"ders": 3}
assert kelime_say("çay çay simit") == {"çay": 2, "simit": 1}
assert kelime_say("") == {}
print("Kontroller tamamlandı")6. Turnikeden ilk geçişler
Ne yapacaksınız? Okul spor salonunun turnikesi, okutulan her kart numarasını sırayla bir listeye yazıyor. Aynı öğrenci gün içinde birkaç kez girip çıkabiliyor. ilk_gecisler(kartlar) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon her kart numarasını bir kez, ilk okutulduğu sırayla bir listede döndürsün. Daha önce görülen kartları tutmak için başlangıç kodunda gorulenler kümesi hazır. Verilen liste değişmesin.
Nerede işinize yarar? “Bugün salona kaç farklı öğrenci geldi, kim önce geldi?” sorusunda hem tekrarları atmak hem de sırayı korumak gerekir. set(kartlar) tekrarları atar, ama küme sıra tutmaz. Kümeye “bu kartı gördüm mü?” diye sorarsınız, sırayı liste tutar. İki koleksiyonu birlikte kullanırsınız.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Dört assert geçmeli.
Döngüde her kart için if kart not in gorulenler: sorun. Cevap evetse kartı hem sonuç listesine (append()) hem kümeye (add()) ekleyin. Kart zaten kümedeyse hiçbir şey yapmayın.
def ilk_gecisler(kartlar):
gorulenler = set()
sonuc = []
for kart in kartlar:
if kart not in gorulenler:
sonuc.append(kart)
gorulenler.add(kart)
return sonuc
okutulanlar = ["K12", "K7", "K12", "K3", "K7", "K12"]
assert ilk_gecisler(okutulanlar) == ["K12", "K7", "K3"]
assert ilk_gecisler(["K5", "K5", "K5"]) == ["K5"]
assert ilk_gecisler([]) == []
assert okutulanlar == ["K12", "K7", "K12", "K3", "K7", "K12"]
print("Kontroller tamamlandı")if kart not in sonuc: yazarak kümesiz de çözebilirdiniz. Ama listede in her elemana tek tek bakar, kümede ise sözlük anahtarında olduğu gibi hash değeriyle doğrudan aranır. Binlerce geçişte fark büyür.
7. En çok satan ürün
Ne yapacaksınız? Kantinde gün boyunca satılan her ürünün adı sırayla bir listeye yazıldı. en_cok_satan(satislar) adlı fonksiyonu yazın. Fonksiyon en çok satan ürünü ve satış sayısını (urun, adet) demeti olarak döndürsün. İki ürün eşit sayıda satıldıysa gün içinde önce satılan kazansın. Liste boşsa (None, 0) döndürsün. Verilen satislar listesini değiştirmeyin.
Nerede işinize yarar? 9. haftadaki anket alıştırmasında şıklar baştan belliydi ve her şık için count() çağırdınız. Burada ürünlerin adlarını önceden bilmiyorsunuz. Her ürünün kaç kez satıldığını bir sözlükte saymak en kolay yoldur: sözlük, listede ne geçerse onu sayar.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Dört assert geçmeli.
İki ayrı döngü yazın. İlki sözlüğü doldurur. İkincisi items() ile sözlükte dolaşır ve en_iyi = None, en_cok = 0 değişkenlerini günceller. Sözlük anahtarları eklendikleri sırayla tutar, yani gün içinde önce satılan ürün sözlükte de önce gelir.
def en_cok_satan(satislar):
sayilar = {}
for urun in satislar:
sayilar[urun] = sayilar.get(urun, 0) + 1
en_iyi = None
en_cok = 0
for urun, adet in sayilar.items():
if adet > en_cok:
en_iyi = urun
en_cok = adet
return en_iyi, en_cok
assert en_cok_satan(["tost", "çay", "çay", "simit", "çay"]) == ("çay", 3)
assert en_cok_satan(["tost", "çay", "çay", "tost"]) == ("tost", 2)
assert en_cok_satan(["ayran"]) == ("ayran", 1)
assert en_cok_satan([]) == (None, 0)
print("Kontroller tamamlandı")8. Bilim şenliğinin gün sonu raporu
Ne yapacaksınız? Okulun bilim şenliğinde her atölyenin kapısında bir kart okuyucu var. Öğrenci kartını okutunca (ogrenci_no, atolye) demeti bir listeye yazılıyor. Bir öğrenci birden çok atölyeye girebilir. Hangi atölyenin hangi salonda olduğu atolyeler sözlüğünde duruyor. Bazı okuyucular yanlış ayarlanmış, atölyenin adını hatalı yazıyor. Listede tanımlı olmayan bir atölye adı da görünebilir. senlik_raporu(girisler, atolyeler) adlı fonksiyon üç elemanlı bir demet döndürsün:
- Atölye başına giriş sayısı: anahtarı atölye, değeri o atölyede kaç kez kart okutulduğu olan bir sözlük. Yalnız
atolyelersözlüğündeki atölyeler girer, hiç giriş olmayan atölye bu sözlükte yer almaz. - Şenliğe gelen farklı öğrenci sayısı: her öğrenci bir kez sayılır, adı hatalı yazılan atölyeye girenler de sayılır.
- Tanımsız atölye adları:
atolyelersözlüğünde olmayan adlar bir kümede döner, her biri bir kez.
Verilen liste ve sözlük değişmesin.
Nerede işinize yarar? Etkinlik yoklaması, otopark girişleri ve web sitesi ziyaretleri aynı türden kayıtlardır. Bu kayıtlardan hem “hangisi kaç kez?” hem “kaç farklı kişi?” sorusu cevaplanır, tanımsız kayıtlar da ayrıca listelenir. Bu alıştırma haftanın konularını bir arada kullanır: demet açma, sözlükte in ile anahtar denetimi, frekans tablosu, küme ve demet döndürme.
Doğru olduğunu nasıl anlarsınız? Dört assert geçmeli. Ardından hücre rapor satırlarını yazdırmalı.
sayilar = {}, ogrenciler = set() ve tanimsiz = set() ile başlayın. for no, atolye in girisler: her demeti iki değişkene açar. Her girişte önce ogrenciler.add(no) yazın. Sonra atolye in atolyeler ise sayilar[atolye] = sayilar.get(atolye, 0) + 1, değilse tanimsiz.add(atolye). En sonda return sayilar, len(ogrenciler), tanimsiz.
def senlik_raporu(girisler, atolyeler):
sayilar = {}
ogrenciler = set()
tanimsiz = set()
for no, atolye in girisler:
ogrenciler.add(no)
if atolye in atolyeler:
sayilar[atolye] = sayilar.get(atolye, 0) + 1
else:
tanimsiz.add(atolye)
return sayilar, len(ogrenciler), tanimsiz
atolyeler = {"Robotik": "A101", "Web": "B204", "Oyun": "C012"}
girisler = [
("101", "Robotik"),
("102", "Web"),
("101", "Oyun"),
("103", "Robotk"),
("102", "Robotik"),
("104", "Web"),
("101", "Robotik"),
]
assert senlik_raporu(girisler, atolyeler) == ({"Robotik": 3, "Web": 2, "Oyun": 1}, 4, {"Robotk"})
assert senlik_raporu([], atolyeler) == ({}, 0, set())
assert senlik_raporu([("105", "Kimya")], atolyeler) == ({}, 1, {"Kimya"})
assert atolyeler == {"Robotik": "A101", "Web": "B204", "Oyun": "C012"}
sayilar, ogrenci_sayisi, tanimsiz = senlik_raporu(girisler, atolyeler)
for atolye, sayi in sayilar.items():
print(f"{atolye} ({atolyeler[atolye]}): {sayi} giriş")
print("Farklı öğrenci:", ogrenci_sayisi)
print("Tanımsız atölye:", sorted(tanimsiz))Farklı öğrenci sayısını len(girisler) ile bulsaydınız 7 çıkardı, çünkü 101 numaralı öğrenci üç kez kart okuttu. Kümeye aynı numara ikinci kez eklenmez, len(ogrenciler) bu yüzden 4 verir.