Özel metotlar ve özel istisnalar

print(product) yazdığınızda ekrana ne çıkacağını, first == second karşılaştırmasının ne zaman True vereceğini ya da nesnenin bir listenin içinde nasıl görüneceğini kendi sınıfınızda siz belirleyebilirsiniz. Bunun için sınıfa, adı iki alt çizgiyle başlayıp biten özel metotlar yazarsınız: __str__, __repr__, __eq__ gibi. Bu metotları siz çağırmazsınız. print(), repr() ya da == kullanıldığında Python kendisi çağırır. 9. haftada Order sınıfına __len__ yazmış, 11. haftada da len(x) yazınca Python’ın nesnenin __len__() metodunu çağırdığını görmüştünüz. Bu hafta kendi sınıflarınıza bu tür metotlar yazacaksınız. Ayrıca programın konusuna özgü hataları, örneğin stokta olandan fazla ürün satılmak istenmesini, kendi istisna sınıflarınızla bildireceksiniz. Örnekler bir mağazanın satış programından: her ürünün bir kodu, bir adı ve stokta kalan adedi var.

Bu sayfadaki kod hücreleri kendiliğinden çalışmaz. Her hücrede önce çıktıyı tahmin edin, sonra Run Code düğmesine basın. Kodu değiştirip yeniden çalıştırabilir, Start Over ile ilk hâline döndürebilirsiniz.

Bu bölümün kapsamı

NotSınavda sorulur
  • __str__ ile kullanıcıya dönük temsil
  • __repr__ ile durumu açık gösteren temsil
  • Koleksiyonların elemanlarını gösterirken repr() kullanması
  • __eq__ ile iki nesnenin ne zaman eşit sayılacağını belirleme
  • Alt sınıfın uygulaması gereken metodu raise NotImplementedError ile işaretleme
  • __eq__ tanımlayan sınıfın hash sözleşmesi
  • Özel istisna için uygun temel sınıfı seçme

__str__: kullanıcıya dönük temsil

Python’da her nesne print() ile yazdırılabilir. Sınıfta bunun için hiçbir şey yazmazsanız ekrana ne çıkar? Hücre ne yazar?

Python her sınıfa bir varsayılan temsil verir: sınıfın adı ve nesnenin kimliğinden gelen, 0x ile başlayan bir sayı. Satış ekranında kullanıcıya bunu göstermek istemeyiz.

Sınıfa __str__ metodu yazarsanız print(product) ve str(product) bu metodun döndürdüğü metni kullanır. Son satır ne yazar?

__str__ ekrana bir şey yazmaz, metni return ile döndürür. Yazdırma işini print() yapar. Bu metin nesnenin kullanıcıya gösterilecek hâlidir. Buna kullanıcıya dönük temsil denir.

__repr__: geliştiriciye dönük temsil

Hata ayıklarken ürünün yalnız adını değil, bütün alanlarını görmek istersiniz. Bunun için __repr__ yazılır. Aşağıdaki f-string’de geçen !r, değeri repr() ile yazar. Metinler bu yüzden tırnak içinde görünür. Bu sınıfta __str__ yok. İki satır ne yazar?

repr çıktısı geliştirici içindir. Bu derste onu en çok hata ayıklarken nesnenin durumunu bir bakışta görmek için yazıyorsunuz: Product(code='P1', name='Klavye') çıktısından hangi sınıfın hangi değerlerle oluşturulduğu okunur. Sınıfta __str__ yoksa print() da bu metni kullanır.

Hangi işlem hangi metodu çağırır?

Sepet, ürünlerden oluşan bir listedir. Bu kez sınıfta iki metot da var. İki satır ne yazar?

Aklınızda şu üç kural kalsın:

  1. print(obj) ve str(obj) önce __str__ metoduna bakar. Sınıfta __str__ yoksa __repr__ sonucunu kullanır.
  2. repr(obj) yalnız __repr__ metoduna bakar. Yalnız __str__ tanımlarsanız repr(obj) varsayılan temsilde kalır: <__main__.Product object at 0x...>.
  3. Liste gibi koleksiyonlar elemanlarını gösterirken repr() kullanır. Bu yüzden print([product]), __str__ yerine __repr__ sonucunu gösterir.

str ve len gibi Python işlemlerinin __str__ ve __len__ gibi özel metotlara bağlanmasını gösteren diyagram.

Özel metot protokolü
ÖnemliListe elemanlarını repr ile yazar

print(obj) nesnenin kullanıcıya dönük str temsilini yazar. print([obj]) ise listeyi yazdırır. Liste de kendini metne çevirirken her elemanın repr temsilini kullanır. __str__ yazdığınız hâlde print(cart) çıktısı değişmiyorsa nedeni çoğu zaman budur. Sepetteki ürünleri okunur görmek için sınıfa __repr__ da yazın.

__eq__: iki nesne ne zaman eşit?

Python’da == her nesnede çalışır. Ama sınıfta bir kural yazmadıysanız neye bakar? Aşağıda kodu aynı olan iki ayrı ürün var. İki satır ne yazar?

Sınıfta __eq__ yoksa == da is gibi kimliğe bakar: iki ad aynı nesneyi göstermiyorsa sonuç False olur. Kodu aynı ürünleri eşit saymak için kuralı __eq__ metoduna yazarız. isinstance(other, Product) (11. hafta) karşıdaki nesnenin bir Product olup olmadığını sorar. Bu kez iki satır ne yazar?

== artık bizim koyduğumuz kurala bakar. is ise hâlâ iki adın aynı nesneyi gösterip göstermediğini, yani kimliği sorar. other bir Product değilse metot NotImplemented döndürür. Bu özel değer Python’a “bu karşılaştırmayı ben yapamıyorum” der. Python bu kez karşıdaki nesneye sorar. O da karşılaştıramazsa iki tarafın aynı nesne olup olmadığına bakar. Product("P1") == "P1" satırında iki ayrı nesne olduğu için sonuç False olur.

NotEşitlik tasarım kararıdır

Kodu aynı iki ürün aynı ürün müdür? Bunu Python bilemez, kararı programın neyi modellediğine bakarak siz verirsiniz. Bir kitapçının satış programında aynı ISBN aynı kitap demektir, ama bir kütüphanede aynı kitabın iki ayrı kopyası da olabilir. Product için ürün kodu, Book için ISBN, Student için öğrenci numarası iki nesneyi “aynı” saymanın ölçütü olabilir. Bu karar yalnız == işlecini etkilemez: listede in ile arama ve remove() ile silme de aynı eşitlik kuralını kullanır.

NotImplemented döndürülür, NotImplementedError yükseltilir

__eq__ içindeki NotImplemented ile 10. haftada gördüğünüz NotImplementedError istisnasının (alt sınıfın yazması gereken metodu işaretleyen istisna) adları benzer, ama işleri farklıdır:

Ad Türü Nasıl kullanılır? Nerede kullanılır?
NotImplemented Python’da tek bir tane bulunan özel değer return ile döndürülür __eq__ gibi iki nesneyi karşılaştıran metotta “bu türle karşılaştıramam” demek için
NotImplementedError istisna sınıfı raise ile yükseltilir Alt sınıfın yazması gereken metodu üst sınıfta işaretlemek için

Doğru örnekler:

def __eq__(self, other):
    if not isinstance(other, Product):
        return NotImplemented
class Shape:
    def area(self):
        raise NotImplementedError("Alt sınıf hesaplamalı")
Uyarıreturn NotImplementedError ve raise NotImplemented yazmayın

raise NotImplemented satırı TypeError verir, çünkü NotImplemented bir istisna değildir. return NotImplementedError(...) ise hata vermez: metot bir istisna nesnesini değer olarak döndürür ve program yanlış değerle çalışmayı sürdürür. Alt sınıf metodu yazmayı unuttuğunda bunu görmek için istisnayı raise ile yükseltin.

__eq__ ve hash sözleşmesi

Gün içinde kaç farklı ürün satıldığını saymak istiyoruz. 3. haftada tekrarları atmak için küme kullanmıştık ve küme elemanının da sözlük anahtarının da hashlenebilir olması gerektiğini görmüştük (hash: küme ve sözlüğün bir değeri hızlı bulmak için o değerden hesapladığı sayı). Aşağıdaki Product sınıfında __eq__ var. Satılan ürünlerin listesini kümeye çevirince ne olur?

Eşit sayılan iki nesnenin hash değeri de aynı olmalıdır. Bu kurala hash sözleşmesi denir. Python bu kuralı koruyabilmek için __eq__ yazıp __hash__ yazmayan sınıfın hash’ini kaldırır. O sınıfın nesneleri küme elemanı ya da sözlük anahtarı olamaz, denerseniz TypeError alırsınız. Hata mesajında unhashable type geçer.

Farklı ürünleri saymak için kümeye nesnenin kendisini değil, kodunu koyun. Ürün kodu bir metindir ve hashlenebilir. Döngüde codes.add(product.code) yazarsanız kümede "P1" ve "P2" kalır, len(codes) 2 verir. Sözlükte de aynı yol geçerlidir: anahtar olarak ürün nesnesini değil, product.code değerini kullanın.

Hatayı kendi adıyla bildirmek

5. haftada hatayı raise ValueError(...) ile yükseltmeyi gördünüz. Ama stok yetmediğinde de ValueError yükseltilirse çağıran kod bu hatayı geçersiz bir miktardan ayıramaz. Kendi istisna sınıfınızı yazarsanız hata kendi adıyla gelir. İstisna sınıfı da bir sınıftır: Exception sınıfından türetilir (10. haftadaki kalıtım) ve gövdesine çoğu zaman yalnız pass yazılır.

Aşağıdaki hücrede 5 klavye satılmak isteniyor, stokta 2 tane var. Hücre ne yazar? Satış tamam satırı yazılır mı?

raise çalıştığı anda sell() yarıda kalır ve akış uygun except bloğuna geçer. try içindeki sonraki satırlar çalışmaz. except OutOfStockError yalnız bu hatayı yakalar, geçersiz miktar için yükseltilen ValueError bu bloğa girmez.

sell() gibi bir metot hatayı çoğu zaman yükseltir. Onu kullanıcıyla konuşan kod, örneğin menüyü gösterip mesajı ekrana yazan kısım yakalar. Product hatayı kendi içinde print() ile yazıp geçerse çağıran kod satışın yapılmadığını anlayamaz.

keyboard.sell(5) çağrısında istenen miktar stoktan fazla olduğu için satışın reddedilip OutOfStockError yükseltildiğini gösteren diyagram.

Özel istisna

Özel istisna hangi sınıftan türemeli?

Programın konusuna özgü hatalar (stokta olmayan ürün, yetersiz bakiye gibi) için güvenli başlangıç Exception sınıfıdır:

class InsufficientBalanceError(Exception):
    pass

Kendi istisnalarınızı doğrudan BaseException sınıfından türetmeyin. BaseException, KeyboardInterrupt (kullanıcının Ctrl+C’ye basması) ve SystemExit (programın sys.exit() ile kapanması) gibi programın akışını durduran istisnaların da köküdür.

Hatanız yerleşik bir hata türünün özel bir biçimiyse o türden türetebilirsiniz. Örneğin geçersiz bir sınav notu, geçersiz bir değerdir. Yani bir tür ValueError hatasıdır. Aşağıdaki except satırında InvalidScoreError değil, ValueError yazıyor. Hata yakalanır mı, hücre ne yazar?

InvalidScoreError bir ValueError’dır (10. haftadaki is-a ilişkisi). Bu yüzden çağıran kod hatayı except InvalidScoreError ile de, daha genel except ValueError ile de yakalayabilir. Hangi temel sınıfın doğru olduğunu hatanın anlamı belirler. Yalnızca özel sınıf yazmış olmak için katman katman istisna sınıfları kurmayın.

Standart kütüphane de hatalarını böyle düzenler. 11. haftada e-postayı gönderen protokolün SMTP olduğunu görmüştünüz. Python’da bu işi smtplib modülü yapar ve modülün bütün hataları SMTPException sınıfından türer. SMTPException da işletim sistemi ve ağ hatalarının temel sınıfı olan OSError’dan türer. Örneğin sunucu iletinin alıcı adreslerinin hepsini reddederse SMTPRecipientsRefused yükseltilir. Çağıran kod bu hatayı adıyla yakalayabilir ya da except smtplib.SMTPException yazıp modülün bütün hatalarını tek blokta yakalayabilir.

Bu haftanın işleri yan yana

Mağaza programındaki işleri önceki haftalarda nasıl yapardık, bu hafta nasıl yapıyoruz:

İş Önceki haftalarda Bu haftaki Python yolu Dikkat
Ürünü P1 - Klavye diye yazdırmak Nitelikleri print() ile yazan bir print_product() fonksiyonu Sınıfa __str__ yazılır, print(product) onu çağırır __str__ metni döndürür, kendisi yazdırmaz
Sepetteki ürünleri hata ayıklarken yazdırmak Listeyi döngüyle dolaşıp her niteliği print() ile yazmak Sınıfa __repr__ yazılır, print(cart) her elemanda onu çağırır Liste elemanlarını repr ile yazar, yalnız __str__ yetmez
Kodu aynı iki ürünü aynı saymak Kodları a.code == b.code diye karşılaştıran same_product(a, b) fonksiyonu Sınıfa __eq__ yazılır, first == second onu çağırır __eq__ yoksa == kimliğe bakar. in ve remove() da __eq__ kuralını kullanır
Kaç farklı ürün satıldığını saymak 3. haftadaki gibi kümeye eklemek Kümeye ürünün kodu eklenir: codes.add(product.code) __eq__ yazılıp __hash__ yazılmamış sınıfın nesnesi kümeye konursa TypeError alınır
Stok yetmediğini çağırana bildirmek 5. haftadaki gibi raise ValueError(...) raise OutOfStockError(...), çağıran except OutOfStockError ile yakalar İstisna sınıfı Exception’dan türetilir, BaseException’dan değil

Yazdırma ve karşılaştırma fonksiyonlarını siz adlarıyla çağırıyordunuz. Özel metodu ise siz çağırmazsınız: print(product) ya da first == second yazarsınız, metodu Python bulur. Farklı ürünleri saymak için 3. haftadaki gibi küme kullanmak doğru bir fikir. Ama __eq__ yazıp __hash__ yazmadığımız sınıfın nesneleri kümeye konamıyor, bu yüzden nesnenin yerine kodunu ekliyoruz. Stok yetmediğinde OutOfStockError yükseltirseniz çağıran kod bu hatayı geçersiz bir miktardan ayırabilir: except OutOfStockError yalnız stok hatasını yakalar. Yakalanmayan bir istisna ise programı durdurur ve traceback’te hatanın adını gösterir.

Alıştırmalar

__str__ ekle

return f"{self.student_id} - {self.name}"

repr farkını gözlemle

Bir sınıfa hem __str__ hem __repr__ ekleyin. print(obj), repr(obj) ve print([obj]) sonuçlarını yan yana yazdırın. Hangi çağrının hangi özel metodu kullandığını açıklayın.

Eşitlik kuralını seç

Book(isbn, title, author) sınıfında eşitliği ISBN’e göre tanımlayın: ISBN’leri aynı olan iki kitap eşit sayılsın. Başka türden nesne geldiğinde NotImplemented döndürün. Bu alıştırmada __hash__ yazmanız beklenmez.

Üyelik modeli

Member(member_id, name, active) sınıfını yazın. Sınıfa __str__, __repr__ ve __eq__ ekleyin. member_id değerleri aynı olan iki üye eşit sayılsın. InactiveMemberError(Exception) adlı özel istisnayı tanımlayın ve üye aktif değilse bu istisnayı yükselten bir ensure_active() metodu ekleyin.

Çalışır kod görevi: member_id değeri aynı olan iki ayrı nesne oluşturup == ve is sonuçlarını doğrulayın. print(member) ile print([member]) arasındaki farkı gösterin. Pasif bir üyede ensure_active() çağrısının InactiveMemberError yükselttiğini test edin. Ayrıca NotImplemented ve NotImplementedError için birer doğru kullanım satırı yazın.

Sınav provası

Önce kendi cevabınızı seçin; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu okuyun. Çeldiriciler uydurma değil, bu konuda gerçekten yapılan hatalardır. Sınav soruları da bu mantıkla yazılır.

1. Aşağıdaki program ne yazdırır?

class Product:
    def __init__(self, code, name):
        self.code = code
        self.name = name

    def __str__(self):
        return f"{self.code} - {self.name}"

print(Product("P1", "Klavye"))
  • A. Product(code='P1', name='Klavye')
  • B. TypeError; print() bir nesne alamaz
  • C. P1 - Klavye
  • D. <__main__.Product object at 0x...>
  • E. None

2. Product sınıfının code ve stock adlı iki niteliği var. Hata ayıklarken repr(product) çıktısından nesnenin hangi sınıftan olduğunu ve niteliklerinin hangi değerleri taşıdığını okumak istiyorsunuz. __repr__ metodunun gövdesi hangisi olmalıdır?

  • A. print(f"Product(code={self.code!r}, stock={self.stock!r})")
  • B. return f"Product(code={self.code!r}, stock={self.stock!r})"
  • C. return f"Ürün {self.code}, stokta {self.stock} adet"
  • D. return (self.code, self.stock)
  • E. return f"Product(code={self.code!r})"

3. Product sınıfına yalnız __str__ yazdınız. print(product) artık ürünün adını yazıyor, ama Product nesnelerinden oluşan products listesini print(products) ile yazdırınca çıktı değişmiyor. Bunun nedeni nedir?

  • A. print() listeyi biçimlendirmeden, ham hâliyle yazar
  • B. __str__ metni return ile değil print() ile vermelidir
  • C. Listelerde __str__ için list sınıfından türetmek gerekir
  • D. Liste, elemanlarını gösterirken repr temsilini kullanır
  • E. __str__, print() ile değil str() ile çalışır

4. Aşağıdaki program ne yazdırır?

class Product:
    def __init__(self, code):
        self.code = code

    def __eq__(self, other):
        if not isinstance(other, Product):
            return NotImplemented
        return self.code == other.code

first = Product("P1")
second = Product("P1")
print(first == second)
print(first is second)
  • A. True ve True
  • B. False ve False
  • C. True ve False
  • D. False ve True
  • E. NotImplemented ve False

5. __eq__ yazmadan önce ne belirlenmelidir?

  • A. İki nesnenin hangi kurala göre “aynı” sayılacağı
  • B. İki nesnenin id() değerlerinin aynı olup olmadığı
  • C. Sınıfın hangi üst sınıftan türeyip neyi devraldığı
  • D. İki nesnenin __str__ çıktılarının aynı olup olmadığı
  • E. Sınıfta karşılaştırılacak kaç nitelik bulunduğu

6. Aşağıdaki program çalıştırıldığında ne olur?

class Shape:
    def area(self):
        raise NotImplementedError("Alt sınıf hesaplamalı")

class Square(Shape):
    def __init__(self, side):
        self.side = side

s = Square(3)
print("Oluşturuldu")
print(s.area())
  • A. Hiçbir şey yazdırılmaz, Square(3) satırında hata yükselir
  • B. Oluşturuldu, ardından area() sonucu olarak None yazdırılır
  • C. Oluşturuldu, ardından NotImplemented yazdırılır
  • D. Oluşturuldu yazdırılır, ardından NotImplementedError yükselir
  • E. Oluşturuldu, ardından 9 yazdırılır

7. Alt sınıfın uygulaması gereken bir davranışı üst sınıfta işaretlemek için hangi yazım doğrudur?

  • A. raise NotImplemented
  • B. pass yazıp gövdeyi boş bırakmak
  • C. return NotImplemented
  • D. return NotImplementedError("Alt sınıf hesaplamalı")
  • E. raise NotImplementedError("Alt sınıf hesaplamalı")

8. __eq__ tanımlayıp __hash__ tanımlamayan bir sınıfın örnekleri için ne olur?

  • A. Python kendiliğinden uygun bir __hash__ yazar
  • B. Sınıftan nesne oluşturulamaz
  • C. Hiçbir şey olmaz; hash davranışı __eq__ tanımından etkilenmez
  • D. Örnekler karşılaştırılamaz hâle gelir
  • E. Hashlenemez olur; set elemanı ya da dict anahtarı olamaz

9. Programın konusuna özgü bir hata (örneğin yetersiz bakiye) için özel istisna tanımlarken hangi temel sınıf uygundur?

  • A. object; Python’daki her sınıfın atasıdır
  • B. Exception; olağan hataların ortak üst sınıfıdır
  • C. NotImplementedError; işlemin yapılamadığını bildirir
  • D. SystemExit; hata olunca programı durdurur
  • E. BaseException; bütün istisnaların köküdür

10. class InvalidScoreError(ValueError): pass yazmanın, Exception sınıfından türetmeye göre yararı nedir?

  • A. Çağıran kod bu hatayı except ValueError ile de yakalayabilir
  • B. Hata mesajını yazmak gerekmez, uygun mesajı Python kendisi oluşturur
  • C. Hata, except Exception bloklarında artık yakalanmaz
  • D. Python bu hatayı try bloğu yazılmasa da kendiliğinden yakalar
  • E. İstisna, Exception sınıfından türetilene göre daha hızlı yükseltilir

11. Aşağıdaki program çalıştırıldığında ne olur?

class OutOfStockError(Exception):
    pass

class Product:
    def __init__(self, code, stock):
        self.code = code
        self.stock = stock

    def sell(self, amount):
        if amount <= 0:
            raise ValueError("Miktar pozitif olmalı")
        if amount > self.stock:
            raise OutOfStockError("Stok yetersiz")
        self.stock -= amount

keyboard = Product("P1", 2)
for amount in [5, 0]:
    try:
        keyboard.sell(amount)
        print("Satış tamam")
    except OutOfStockError:
        print("Stok yetmedi")
  • A. Hiçbir şey yazılmaz, program ilk turda OutOfStockError ile durur
  • B. Stok yetmedi yazılır, ardından program ValueError ile durur
  • C. Stok yetmedi ve ardından Satış tamam yazılır
  • D. Stok yetmedi yazılır, ikinci tur hata vermeden atlanır
  • E. Stok yetmedi iki kez yazılır

1. Doğru: C. Sınıfta __str__ tanımlı olduğu için print() onun döndürdüğü metni yazar.

  • A yanlış: Nesnenin alanlarını gösterdiği için akla yatkın görünür. Ama bu bir __repr__ çıktısı biçimidir ve sınıfta __repr__ tanımlı değildir.
  • B yanlış: print() yalnız sayı ve metin alıyormuş gibi düşünülürse kendi sınıfımızın nesnesinde hata beklenebilir. Ama print() her nesneyi alır ve onu metne çevirerek yazar.
  • D yanlış: Nesneyi yazdırınca bu çıktıyı daha önce gördüyseniz yine bunu beklersiniz. Ama varsayılan temsil yalnız sınıfta __str__ de __repr__ de yoksa görünür. Burada __str__ var.
  • E yanlış: __str__ içinde print çağrılmadığı için ekrana bir şey çıkmayacağı sanılabilir. Ama __str__ metni döndürür, print de o metni yazar.

2. Doğru: B. Metot metni return ile döndürür. Çıktı Product(code='P1', stock=2) biçimindedir: sınıfın adı ve iki nitelik de görünür. !r metin değerlerini tırnak içinde yazdığı için 'P1' değerinin metin olduğu da okunur.

  • A yanlış: Metodun işi bir şeyi göstermek gibi göründüğü için print() cazip gelir. Ama print() metni ekrana yazar ve None döndürür. repr() metin bekler, None gelince TypeError verir.
  • C yanlış: Okunur bir metin olduğu için yeterli görünür. Ama bu kullanıcıya dönük bir __str__ metnidir: sınıfın adı görünmez ve P1 değerinin metin mi sayı mı olduğu anlaşılmaz.
  • D yanlış: İki nitelik de döndürüldüğü için durumu gösteriyor gibi görünür. Ama __repr__ metin döndürmelidir. Demet döndürülünce repr() TypeError verir.
  • E yanlış: Ürünü tanıtan kod göründüğü için yeterli sanılabilir. Ama stock niteliği çıktıda yoktur. Stokla ilgili bir hatayı ararken nesnenin durumunun yarısı görünmez.

3. Doğru: D. Liste kendini metne çevirirken her elemanın repr temsilini kullanır; __str__ bu sırada hiç çağrılmaz. print(obj) ile print([obj]) aynı metodu çağırmaz. Liste çıktısını değiştirmek için sınıfa __repr__ da yazmak gerekir.

  • A yanlış: Liste çıktısı köşeli parantezlerle ham göründüğü için print() onu hiç işlemiyormuş gibi görünür. Biçimlendirir, ama elemanları gösterirken repr kullanır.
  • B yanlış: Metodun işi metni ekranda göstermek gibi göründüğü için içinde print() çağrılması gerektiği sanılabilir. Ama __str__ metni döndürmelidir; print(product) doğru çalıştığına göre metot doğru yazılmıştır.
  • C yanlış: Çıktıyı veren liste olduğu için değişikliğin list sınıfında yapılması gerektiği düşünülebilir. Gerekli değildir; elemanın __repr__ metodu yeterlidir.
  • E yanlış: Metodun adı str() fonksiyonunu çağrıştırdığı için yalnız onunla çalıştığı sanılabilir. Ama print(product) de __str__ metodunu çağırır; tek nesne yazdırılınca çıktının değişmesi bunu gösterir.

4. Doğru: C. == artık bizim koyduğumuz kurala (ürün kodları aynı mı?) göre karar verir; is ise hâlâ kimliği sorar ve ortada iki ayrı nesne vardır.

  • A yanlış: Nesneler artık eşit sayıldığı için aynı nesne oldukları düşünülebilir. Ama __eq__ yazmak iki nesneyi tek nesne yapmaz, is hâlâ kimliği sorar.
  • B yanlış: İki ayrı nesne oluşturulduğu için == sonucunun da False olacağı sanılabilir. Ama __eq__ tanımlandığı için == kodlara bakar ve kodlar eşit olduğunda True döner.
  • D yanlış: == ile is karıştırılırsa bu sonuç beklenir. Oysa kuralı == kullanır, iki ayrı nesne için is False verir.
  • E yanlış: Metotta return NotImplemented satırı göründüğü için bu değerin yazdırılacağı sanılabilir. Ama other bir Product olduğu için o dal hiç çalışmaz.

5. Doğru: A. Eşitlik bir tasarım kararıdır ve programın konusuna göre verilir: Product için kod, Book için ISBN, Student için öğrenci numarası olabilir.

  • B yanlış: __eq__ yazılmadan önce == kimliğe baktığı için eşitliğin de kimlikle belirleneceği sanılabilir. Ama kimliği zaten is sorar; __eq__ yazmanın amacı, ayrı nesneleri programın kuralına göre eşit sayabilmektir.
  • C yanlış: Metotların üst sınıftan devralındığını bilen öğrenci eşitliğin de oradan geleceğini düşünebilir. Ama kalıtım eşitlik kuralını belirlemez.
  • D yanlış: Yazdırılınca aynı görünen iki nesne aynı şey gibi algılanır. Ama __str__ kullanıcıya gösterilecek metni verir; eşitliğin kuralını belirlemez.
  • E yanlış: Eşitlik “bütün nitelikler aynı mı?” diye düşünülünce nitelik sayısı önemli görünür. Ama nitelik sayısı kuralı belirlemez; kural, nesneyi hangi niteliğin tanıttığına bağlıdır.

6. Doğru: D. Square, area metodunu yeniden yazmayı (override) unutmuş. Python bunu nesne oluşturulurken denetlemediği için Square(3) sorunsuz çalışır. s.area() çağrılınca üst sınıftaki gövde çalışır ve NotImplementedError açıkça ortaya çıkar.

  • A yanlış: Eksik metot nesnenin kendisini eksik bırakıyormuş gibi görünebilir. Ama NotImplementedError yalnız metot çağrılınca yükselir; nesne oluşturmak onu tetiklemez.
  • B yanlış: area() alt sınıfta yazılmadığı için bir şey döndürmeyeceği sanılabilir. Ama metot None döndürmez, istisna yükseltir. None ancak gövde pass ile boş bırakılsaydı görülürdü.
  • C yanlış: NotImplemented ile NotImplementedError adları birbirine çok benzer. Ama raise bir değer döndürmez, istisna yükseltir; program print çağrısına ulaşamaz.
  • E yanlış: Kare ve kenar uzunluğu verildiği için alanın hesaplanacağı düşünülebilir. Ama alan hesabı hiçbir yerde yazılmadı; Python side niteliğinden alanı kendisi çıkarmaz.

7. Doğru: E. NotImplementedError, metodun bu sınıfta yazılmadığını bildiren istisnadır ve raise ile yükseltilir.

  • A yanlış: raise doğru anahtar sözcük olduğu için ad da doğru sanılabilir. Ama NotImplemented bir istisna değil, özel bir değerdir. Bu satır TypeError verir.
  • B yanlış: Gövdesi boş metot “burada henüz bir şey yok” der gibi görünür. Ama metot hata vermeden None döndürür ve alt sınıfın metodu yazmadığı fark edilmez.
  • C yanlış: __eq__ içinde bu satırı gören öğrenci onu her “yazılmadı” durumu için kullanabilir. Ama bu bölümde return NotImplemented satırını __eq__ içinde, karşıdaki türle karşılaştırma yapılamadığını bildirmek için kullanıyoruz. Metot yazılmadığında hata vermez, metot bir değer döndürür ve alt sınıfın metodu yazmadığı fark edilmez.
  • D yanlış: Doğru istisna adı yazıldığı için kabul edilebilir görünür. Ama istisna return ile döndürülürse hata vermez, metot bir nesne döndürür ve program yanlış değerle devam eder. İstisna raise ile yükseltilir.

8. Doğru: E. Eşit kabul edilen nesnelerin aynı hash değerine sahip olması gerekir. Python bu sözleşmeyi koruyabilmek için varsayılan hash’i kaldırır; örnekler set elemanı ya da dict anahtarı olarak kullanılamaz.

  • A yanlış: Python varsayılan __repr__ verdiği için uygun bir __hash__ da yazacağı sanılabilir. Ama Python __hash__ metodunu __eq__ kuralına göre kendiliğinden yazmaz.
  • B yanlış: Eksik bir özel metot sınıfı kullanılamaz hâle getiriyormuş gibi görünebilir. Ama nesne oluşturma etkilenmez.
  • C yanlış: __eq__ yalnız == işlecini ilgilendiriyormuş gibi görünür. Ama hash davranışı da etkilenir; varsayılan __hash__ kaldırılır.
  • D yanlış: Sorun eşitlik metoduyla başladığı için == işleminin bozulduğu sanılabilir. Ama == çalışır; kaybolan hash davranışıdır.

9. Doğru: B. Programın konusuna özgü hatalar Exception sınıfından türetilir. class InsufficientBalanceError(Exception): pass yaygın ve güvenli kalıptır; çağıran kod bu hatayı yakalayıp çalışmayı sürdürebilir.

  • A yanlış: Her sınıf object sınıfından türediği için en temel seçim gibi görünür. Ama yalnız object sınıfından türeyen bir sınıf istisna olarak yükseltilemez.
  • C yanlış: Adı işin yapılamadığını çağrıştırdığı için yetersiz bakiyeye uyuyor gibi görünebilir. Ama bu istisna metodun yazılmadığını bildirir; bakiye ya da not hatası gibi konuya özgü hatalar için değildir.
  • D yanlış: Hata olunca programın durması gerektiği düşünülürse bu sınıf akla gelebilir. Ama SystemExit programı kapatma isteğini bildirir; çağıran kod yetersiz bakiyeyi yakalayıp çalışmayı sürdürebilmelidir.
  • E yanlış: Bütün istisnaların kökü olduğu için en kapsamlı seçim gibi görünür. Ama BaseException, KeyboardInterrupt ve SystemExit gibi programın akışını durduran istisnaların da köküdür; kendi hatalarınız doğrudan buradan türetilmez.

10. Doğru: A. InvalidScoreError bir ValueError’dır. Çağıran kod hatayı ister except InvalidScoreError ile, ister daha genel except ValueError ile yakalar. Geçersiz sınav notu zaten geçersiz bir değer olduğu için bu temel sınıf hatanın anlamına uyar. Yine de yalnızca özel sınıf yazmış olmak için katman katman istisna sınıfı kurulmamalıdır.

  • B yanlış: Yerleşik hataların hazır mesajları varmış gibi göründüğü için bu beklenebilir. Ama mesajı istisnayı yükseltirken siz verirsiniz: raise InvalidScoreError("Geçersiz not: 120").
  • C yanlış: Temel sınıf değiştiği için genel except Exception bloğunun bu hatayı görmeyeceği sanılabilir. Ama ValueError da Exception sınıfından türer; InvalidScoreError hem except ValueError hem except Exception ile yakalanır.
  • D yanlış: ValueError Python’ın tanıdığı yerleşik bir hata olduğu için Python’ın onu kendisi çözeceği sanılabilir. Ama yakalamak yine çağıran kodun except bloğunun işidir. Yakalanmayan istisna programı durdurur.
  • E yanlış: Daha özel bir temel sınıf seçmek bir tür iyileştirme gibi görünebilir. Ama temel sınıf hızı değiştirmez. Seçim hatanın anlamına göre yapılır.

11. Doğru: B. İlk turda 5 adet stoktan fazladır, OutOfStockError yükselir ve except OutOfStockError bloğu Stok yetmedi yazar. İkinci turda miktar 0 olduğu için ValueError yükselir. OutOfStockError Exception sınıfından türer, ValueError ile arasında kalıtım bağı yoktur. Bu yüzden except OutOfStockError bloğu ValueError hatasını yakalamaz ve program durur.

  • A yanlış: raise satırı programı hemen durduruyormuş gibi görünebilir. Ama yükseltilen OutOfStockError try bloğunun içinde olduğu için uygun except bloğu onu yakalar.
  • C yanlış: 0 adet stoktan fazla olmadığı için satışın yapılacağı sanılabilir. Ama sell() önce miktarın pozitif olup olmadığına bakar ve 0 için ValueError yükseltir; print("Satış tamam") satırına ulaşılmaz.
  • D yanlış: Yakalanmayan hatanın döngüde kendiliğinden geçileceği sanılabilir. Ama hiçbir except bloğunun yakalamadığı istisna programı durdurur ve traceback’te ValueError görünür.
  • E yanlış: except bloğu try içindeki her hatayı yakalıyormuş gibi görünür. Ama except OutOfStockError yalnız bu türü ve ondan türeyen istisnaları yakalar; ValueError bu bloğa girmez.

Tek sayfa özet

  • Özel metotları siz çağırmazsınız. print(), repr() ya da == kullanıldığında Python çağırır.
  • Sınıfta temsil metodu yoksa print() varsayılan temsili yazar: <__main__.Product object at 0x...>.
  • __str__ kullanıcıya, __repr__ geliştiriciye gösterilecek metni döndürür. __str__ yoksa print() __repr__ sonucunu kullanır, tersi olmaz.
  • Listeler elemanlarını gösterirken repr kullanır. Liste çıktısının okunur olması için sınıfa __repr__ yazın.
  • Sınıfta __eq__ yoksa == kimliğe bakar. __eq__, iki nesnenin ne zaman “aynı” sayılacağını programın konusuna göre sizin belirlediğiniz kurala bağlar. is yine kimliği sorar.
  • __eq__ başka türden bir nesneyle karşılaşınca NotImplemented döndürür. Alt sınıfın yazması gereken metot üst sınıfta raise NotImplementedError ile işaretlenir. Alt sınıf bu metodu yazmayı unutursa metot çağrıldığı anda NotImplementedError çıkar.
  • Eşit nesnelerin hash değeri aynı olmalıdır. __eq__ yazıp __hash__ yazmayan sınıfın nesneleri küme elemanı ya da sözlük anahtarı olamaz. Kümeye nesnenin yerine kodunu koyabilirsiniz.
  • Hata kodu döndürmek yerine istisna yükseltin. Metot yükseltir, kullanıcıyla konuşan kod yakalar.
  • Özel istisnalar çoğunlukla Exception sınıfından türetilir. Hata yerleşik bir türün özel biçimiyse (InvalidScoreError ile ValueError gibi) o türden türetilir.

Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

  • __str__ ile kullanıcıya dönük temsil yazar.
  • __repr__ ile hata ayıklamada nesnenin durumunu açık gösteren temsil yazar.
  • Koleksiyonların elemanlarını gösterirken repr() kullandığını belirler.
  • __eq__ ile programın konusuna uygun bir eşitlik kuralı yazar ve bunu nesne kimliğinden (is) ayırır.
  • Alt sınıfın uygulaması gereken metodu raise NotImplementedError ile işaretler ve alt sınıf bu metodu yazmayı unutursa ne olacağını açıklar.
  • __eq__ tanımlayan sınıfın hash sözleşmesini gözetmesi gerektiğini bilir.
  • Özel istisna sınıfı için uygun temel sınıfı seçer.
Başa dön