5 Kablosuz ağlar

Telefonundaki Wi-Fi çizgileri dolu. Bağlantı yine de yavaş. Bu çelişki değil — çekim gücü, kablosuz performansı belirleyen etkenlerden yalnızca biri. Bu hafta “çekiyor mu?” sorusunun neden yetersiz olduğunu ve yerine hangi soruları sorman gerektiğini göreceğiz.

Kablosuz ağlarda bantlar, kanal seçimi, kapsama ve güvenlik kavramlarının özeti.

Bu haftanın kapsamı

Sınavda sorulur: AP ile SSID’nin farkı; 2,4/5/6 GHz bantlarının kapsama–kapasite dengesi; 2,4 GHz’de 1-6-11 kanal planı; kanal genişliğinin her zaman iyi olmadığı; ortak hava süresi; sinyal gücünün tek başına yeterli olmaması; WPA2/WPA3 ile WEP/TKIP ayrımı; SSID’nin kimlik kanıtı olmaması.

Sınav dışı (bilgi amaçlı): 802.11 nesil hız tabloları, mesh/backhaul tasarımı, roaming optimizasyonu, CSMA/CA’nın protokol ayrıntıları.

5.1 Çekim gücü doluyken Wi-Fi neden yavaş olabilir?

Sinyal gücü yalnız “AP’ye ulaşabiliyor muyum?” sorusunu cevaplar. Yavaşlığın diğer nedenleri bambaşka yerlerde:

Neden	Belirti	Doğru soru
Çok kullanıcı	Yoğun saatlerde yavaşlama	Aynı AP’de kaç aktif cihaz var?
Kanal çakışması	Komşu AP’ler aynı kanalda	Kanal planı ne?
Kapsama / engel	Uzak odada düşüş	Ölçüm gerçek kullanım noktasında mı?
Üst bağlantı veya ISP	Her yerde aynı yavaşlık	Kabloluda da yavaş mı?

Dört vaka bu dört satıra karşılık geliyor.

5.2 Önce iki kavramı ayıralım: AP ve SSID

Access point (AP) fiziksel bir cihazdır: Wi-Fi kullanan istemcileri kablolu yerel ağa bağlar. SSID (Service Set Identifier) ise yalnızca ağ adıdır — telefonunda listede gördüğün metin.

Bu ayrım kritik: bir okulda aynı Kampus-WiFi SSID’sini yayınlayan onlarca AP olabilir. Kullanıcı koridorda yürürken cihazı aynı ağ adı altında farklı AP’lere geçer.

SSID bir cihaz değil, bir isimdir

Bu cümlenin iki sonucu var. Birincisi bu hafta: aynı ağ adı birçok AP tarafından yayınlanabilir. İkincisi 13. haftada: aynı ağ adını bir saldırgan da yayınlayabilir. SSID’nin tanıdık görünmesi, AP’nin gerçekten o kuruma ait olduğunu kanıtlamaz.

5.3 Vaka 1 — 45 kişi aynı AP’de

Sinyal gücü : tam
AP kapasitesi : 1 Gbps olarak ilan edilmiş
Bağlı istemci : 45 aktif cihaz
Belirti : herkes yavaş

5.3.1 Kanıt ne söylüyor

“AP 1 Gbps destekliyor, o hâlde herkes 1 Gbps alır” cümlesi yanlıştır. Kablosuz iletişimde aynı radyo kanalındaki cihazlar aynı anda sınırsız biçimde konuşamaz:

Cihazlar ortak hava süresini paylaşır. Kullanıcı ve trafik arttıkça her cihazın kullanabildiği sıra azalır.

Bu, 2. haftadaki hub sezgisinin kablosuz karşılığıdır: radyo ortamı paylaşılan bir ortamdır. Sinyal gücü tam olsa bile sıra beklemek zorundasın.

Bu dersin kapsamında mekanizmanın adı (CSMA/CA) ve zamanlama kuralları sınav dışıdır; ortak ortamı paylaşma sezgisi yeterlidir.

5.4 Vaka 2 — Üç sınıf, üç AP, aynı kanal

Sınıf A → AP1, kanal 6
Sınıf B → AP2, kanal 6
Sınıf C → AP3, kanal 6
Belirti : üç sınıfta da beklenenden yavaş

5.4.1 Kanıt ne söylüyor

Aynı frekans bandındaki Wi-Fi iletişimi belirli kanal aralıklarında yürütülür. Yakın AP’ler aynı veya çakışan kanalları kullanırsa birbirlerinin hava süresini tüketir — üç AP kurmuş olmana rağmen tek AP’lik kapasite elde edersin.

5.4.2 2,4 GHz’de 1-6-11

20 MHz kanal genişliği kullanılan yaygın 2,4 GHz planlarında 1, 6 ve 11 birbiriyle çakışmayan üç temel seçenektir:

Sınıf A → Kanal 1
Sınıf B → Kanal 6
Sınıf C → Kanal 11

Bölgesel düzenlemeler ve cihazların izin verilen kanal listesi farklı olabilir; ama küçük bir ağı okurken 1-6-11 en önemli başlangıç sezgisidir.

5.4.3 Kanal genişliği: geniş her zaman iyi değildir

Kanal genişliği arttıkça teorik kapasite artabilir. Ama geniş kanal daha fazla spektrum tüketir ve çevredeki ağlarla çakışma olasılığını yükseltir. Kalabalık bir ortamda geniş kanal seçmek, kapasiteyi artırmak yerine çakışmayı artırabilir.

Küçük ağlarda önce şu sorular sorulur: çevrede kaç ağ var, aynı kanalı kaç komşu kullanıyor, kullanıcı yoğunluğu ne, kapsama mı kapasite mi daha kritik?

5.5 Vaka 3 — Uzak odada yavaş, AP yanında hızlı

AP'nin yanında  : 170 Mbps
İki oda ötede   : 28 Mbps
Ethernet ile    : 490 Mbps

5.5.1 Kanıt ne söylüyor

Ethernet sonucu ISP’yi ve üst bağlantıyı temize çıkarıyor — hat hızlı. AP yanı ile uzak oda arasındaki fark ise doğrudan kapsama sorununu gösteriyor: mesafe, duvarlar, metal yüzeyler ve kat farkı radyo sinyalini zayıflatır.

5.5.2 Bantlar arasındaki denge

Bant	Genel özellik	Tipik yorum
2,4 GHz	Daha geniş kapsama, daha kalabalık ortam	Uzak/engelli alanlarda avantajlı olabilir
5 GHz	Daha fazla kanal, yüksek kapasite	Çoğu modern ağın ana çalışma bandı
6 GHz	Yeni cihazlar için ek temiz spektrum	Kapsama ve cihaz desteği ayrıca değerlendirilir

“Daha yüksek GHz her zaman daha hızlıdır” ya da “2,4 GHz her zaman daha iyidir” gibi kesin kurallar yanlıştır. Genel eğilim şu: frekans yükseldikçe kapasite artar, kapsama azalır.

5.5.3 AP yerleşimi

AP’yi “en kolay priz bulunan yere” koymak tasarım değildir. Başlangıç ilkeleri: AP’yi kullanım alanına yakın ve açık bir noktaya koy, kalın beton/metal engelleri azalt, yüksek yoğunluğu tek AP’ye yükleme, ölçümü gerçek kullanım noktasında yap. 11. haftada AP sayısı ve yerleşimini ağ planı içinde yeniden ele alacağız.

5.6 Vaka 4 — Aynı ağ adı iki kez görünüyor

Bir öğrenci kafeteryada Wi-Fi listesinde Kampus-WiFi adını iki kez görüyor.

5.6.1 Kanıt ne söylüyor

Bu normal de olabilir (aynı SSID’yi yayınlayan iki farklı AP), tehlikeli de. Çünkü SSID yalnız bir isimdir ve hiçbir doğrulama içermez. Bir saldırgan aynı adı yayınlayan sahte bir AP kurabilir; buna evil twin denir. 13. haftada bu riske ayrıntısıyla döneceğiz.

Şimdilik kural şu: ağ adı kimlik kanıtı değildir.

5.7 Wi-Fi güvenliği

Güncel küçük ağlarda temel seçim WPA2, cihaz desteği varsa WPA3’tür.

Seçenek	Değerlendirme
WEP	Eski ve kırılmış; güncel güvenlik için uygun değil
WPA / TKIP	Eski ve zayıf; mümkünse kullanılmamalı
WPA2	Güncel cihazlarda yaygın, uygun temel seçenek
WPA3	Daha yeni mekanizmalar; cihaz desteği gerekir

Şifreleme seçeneği kadar önemli iki şey daha var: tahmin edilmesi zor bir Wi-Fi parolası ve güncel cihaz yazılımı.

5.8 Ekranda ne gördük

Kablosuz sorunlarında en değerli tek hamle karşılaştırmalı ölçüm: aynı cihazla Ethernet’i denemek.

> ping 192.168.20.1          ← Wi-Fi üzerinden gateway
   time=3ms  time=48ms  time=7ms  time=112ms
   ↑ gecikmedeki oynaklık kablosuz ortamın tipik izidir

(aynı cihaz Ethernet kablosuyla)
> ping 192.168.20.1
   time=1ms  time=1ms  time=1ms  time=1ms
   ↑ kararlı: sorun kablosuz tarafta

Bu iki blok, “internet yavaş” şikâyetini “kablosuz ortam yavaş” bulgusuna dönüştürür. 10. haftada bu karşılaştırmalı ölçüm tekniğini ayrıntısıyla göreceğiz.

5.9 Sınav provası

Önce kendi cevabını seç; sonra cevap anahtarında her şıkkın neden doğru veya yanlış olduğunu oku. Sınav maddeleri bu mantıkla yazılır.

Madde 1. SSID fiziksel access point’in kendisi midir?

A. Hayır; SSID ağ adıdır ve aynı SSID’yi birden fazla AP yayınlayabilir
B. Evet; SSID access point’in seri numarasıdır
C. Hayır; SSID istemcinin MAC adresidir
D. Hayır; SSID kanal numarasının başka bir adıdır
E. Evet; her SSID tek bir fiziksel cihaza karşılık gelir

Madde 2. Tek bir AP’ye 45 aktif istemci bağlıysa her biri AP’nin ilan edilen maksimum hızını alır mı?

A. Evet; yeterli sinyal gücü varsa hız düşmez
B. Hayır; cihazlar ortak hava süresini paylaşır
C. Evet; AP kapasitesi her istemciye ayrı ayrı verilir
D. Hayır; ancak yalnız 2,4 GHz bandında düşer
E. Hayır; ancak yalnız WPA2 kullanılıyorsa hız düşer

Madde 3. 2,4 GHz’de 20 MHz kanal planı için sık kullanılan üç kanal hangileridir?

A. 2, 5 ve 8
B. 1, 2 ve 3
C. 1, 6 ve 11
D. 3, 6 ve 9
E. 1, 5 ve 9

Madde 4. Yan yana üç sınıftaki üç access point’in de kanal 6’da olması neden sorundur?

A. Kanal 6 aynı anda yalnız tek access point tarafından kullanılabilir
B. Kanal 6 tüm cihazlarda desteklenmez
C. Aynı kanal AP’lerin fiziksel olarak arızalanmasına yol açar
D. Aynı kanalı paylaştıkları için birbirlerinin hava süresini tüketirler
E. Sorun değildir; aynı kanal performansı artırır

Madde 5. Kablosuz ağda kanal genişliğini artırmak her zaman performansı artırır mı?

A. Hayır; kanal genişliği hızla ilgisizdir
B. Evet; geniş kanal her koşulda daha hızlıdır
C. Hayır; geniş kanal yalnız 2,4 GHz bandında sorun çıkarır
D. Evet; ancak yalnız WPA3 kullanılıyorsa
E. Hayır; geniş kanal daha fazla spektrum tüketir ve çakışma olasılığını yükseltir

Madde 6. Wi-Fi sinyal gücü tam görünürken bağlantı neden yavaş olabilir?

A. Kanal yoğunluğu, istemci sayısı, girişim veya üst bağlantı gibi başka sınırlar devrede olabilir
B. Sinyal gücü tamsa bağlantı yavaş olamaz
C. Sinyal gücü yalnız 6 GHz bandında anlamlıdır
D. Yalnızca kablo arızası bunu açıklayabilir
E. Cihazın ekran parlaklığı yüksektir

Madde 7. WEP ve TKIP için doğru güvenlik yorumu hangisidir?

A. Güncel standartlardır ve önerilir
B. Eski ve zayıf seçeneklerdir; güncel ağlarda WPA2/WPA3 tercih edilmelidir
C. Yalnız 5 GHz bandında zayıftırlar
D. WPA3’ten daha güvenlidirler
E. Yalnız kurumsal ağlarda zayıftırlar

Madde 8. Aynı dizüstü bilgisayarla Wi-Fi’da 28 Mbps, Ethernet’te 490 Mbps ölçülüyor. Bu karşılaştırma hangi hipotezi güçlendirir?

A. ISP hattı arızalıdır
B. Test sunucusu yanlış seçilmiştir
C. Sorun kablosuz tarafta (kapsama, kanal, girişim veya yoğunluk)
D. Ethernet kartı hatalı ölçüm yapıyordur
E. DNS sunucusu yavaştır

Cevaplar ve gerekçeler

Madde 1 — Doğru: A. Bir kurumda onlarca AP aynı SSID’yi yayınlayabilir; roaming bunun üzerine kuruludur.

B yanlış: SSID kullanıcının belirlediği bir isimdir, donanım kimliği değil.
C yanlış: SSID ağ adıdır; istemcinin MAC adresiyle ilgisi yoktur.
D yanlış: Kanal frekans planına aittir; SSID ağın adıdır.
E yanlış: Aynı ad birden çok AP tarafından yayınlanabilir.

Madde 2 — Doğru: B. Kablosuz ortam paylaşılan bir ortamdır; kullanıcı arttıkça her cihazın sırası azalır.

A yanlış: Sinyal gücü AP’ye ulaşabilmeyi gösterir, sıra beklememeyi değil.
C yanlış: AP kapasitesi istemci başına çoğaltılmaz.
D yanlış: Ortak hava süresi tüm bantlarda geçerlidir.
E yanlış: Şifreleme seçeneğiyle ortak hava süresi paylaşımının ilgisi yoktur.

Madde 3 — Doğru: C. 20 MHz kanal genişliğinde birbiriyle çakışmayan üç temel seçenektir.

A yanlış: Aralarındaki mesafe çakışmayı önlemeye yetmez.
B yanlış: Bu kanallar birbirleriyle büyük ölçüde çakışır.
D yanlış: Aralarındaki mesafe 20 MHz kanallarda çakışmayı önlemeye yetmez.
E yanlış: Yaygın çakışmasız plan 1-6-11’dir; bu üçlü kısmen çakışır.

Madde 4 — Doğru: D. Üç AP kurulmuş olmasına rağmen elde edilen kapasite tek AP’ninkine yaklaşır.

A yanlış: Teknik bir kısıt yoktur; sorun oluşan performans kaybıdır.
B yanlış: Kanal 6, 2,4 GHz’de yaygın desteklenen bir kanaldır.
C yanlış: Kanal çakışması donanım arızası üretmez.
E yanlış: Aynı kanal performansı azaltır.

Madde 5 — Doğru: E. Kalabalık bir ortamda geniş kanal, kapasiteyi artırmak yerine çakışmayı artırabilir.

A yanlış: Kanal genişliği kapasiteyi doğrudan etkiler; sorun her koşulda iyi olmamasıdır.
B yanlış: En geniş kanal = en iyi ayar yaygın ama yanlış bir kabuldür.
C yanlış: Çakışma riski kalabalık olan her bantta geçerlidir.
D yanlış: Şifreleme seçeneğiyle kanal genişliğinin ilgisi yoktur.

Madde 6 — Doğru: A. Sinyal gücü yalnız AP’ye ulaşabilmeyi gösterir; performansın diğer boyutlarını değil.

B yanlış: Bu, bu haftanın düzelttiği yanlış inançtır.
C yanlış: Sinyal gücü tüm bantlarda anlamlıdır.
D yanlış: Kablosuz bağlantıda kablo arızası zorunlu bir açıklama değildir.
E yanlış: Ağ performansıyla ilgisi olmayan bir etkendir.

Madde 7 — Doğru: B. WEP kırılmıştır, TKIP zayıf kabul edilir.

A yanlış: İkisi de güncel öneri değildir.
C yanlış: Zayıflık şifreleme tasarımındadır, banda bağlı değildir.
D yanlış: WPA3 en yeni ve en güçlü seçenektir.
E yanlış: Zayıflık şifreleme tasarımındadır ve ağ ölçeğinden bağımsızdır.

Madde 8 — Doğru: C. Ethernet sonucu ISP’yi ve üst bağlantıyı temize çıkarır; geriye kablosuz taraf kalır.

A yanlış: ISP yavaş olsaydı Ethernet ölçümü de düşük çıkardı.
B yanlış: Aynı test sunucusuyla Ethernet yüksek sonuç veriyor.
D yanlış: Tutarlı yüksek sonuç ölçüm hatası değil, sağlıklı hat kanıtıdır.
E yanlış: Hız ölçümü isim çözmeyi test etmez.

5.10 Tek sayfa özet

Sinyal gücü yalnız “AP’ye ulaşabiliyor muyum?” sorusunu cevaplar.
AP bir cihaz, SSID yalnızca bir isimdir. Aynı ad birçok AP tarafından yayınlanabilir — ve ağ adı kimlik kanıtı değildir.
Cihazlar ortak hava süresini paylaşır; kullanıcı arttıkça herkesin payı azalır.
2,4 GHz’de çakışmayan üç kanal: 1, 6, 11.
Frekans yükseldikçe kapasite artar, kapsama azalır (2,4 / 5 / 6 GHz).
Geniş kanal her zaman daha iyi değildir; kalabalıkta çakışmayı artırır.
WPA2/WPA3 kullan; WEP ve TKIP kullanma.
En güçlü tek hamle: aynı cihazla Ethernet karşılaştırması.

5.11 Bu bölümün kazanımları

Bu bölümü bitiren öğrenci:

AP ile SSID’yi ayırır ve SSID’nin kimlik kanıtı olmadığını bilir.
Ortak hava süresini kullanıcı sayısıyla ilişkilendirir.
2,4 GHz’de 1-6-11 kanal planını ve çakışmayı açıklar.
Bantların kapsama–kapasite dengesini karşılaştırır.
Sinyal gücünün tek başına yeterli olmadığını gerekçelendirir.
WPA2/WPA3 ile WEP/TKIP’i güvenlik açısından ayırır.
Karşılaştırmalı ölçümle kablosuz kaynaklı yavaşlığı daraltır.