Açık Kaynak İşletim Sistemi

2 - Linux’a Giriş ve Sanallaştırma

Emre Can Yılmaz
[email protected]

Ondokuz Mayıs Üniversitesi

2026

Geçen Hafta Ne Öğrendik?

  • Açık kaynak ve özgür yazılım kavramları
  • Açık kaynağın tarihçesi (Stallman, GNU, Torvalds, Linux)
  • Açık kaynağın avantajları / dezavantajları
  • Açık kaynak lisansları (GPL, MIT, Apache, BSD…)
  • Açık kaynak toplulukları ve iş modelleri
  • Açık kaynağa katkı yolları

Bu Hafta Ne Öğreneceğiz?

  • Linux nedir? Temel özellikleri nelerdir?
  • Neden Linux kullanmalıyız?
  • Linux dağıtımları: güncel ve yaygın örnekler
  • Ubuntu kurulumu için seçenekler (VirtualBox / WSL2 / Multipass gibi)
  • Sanallaştırma nedir? Neden kullanırız?
  • VirtualBox kurulumu ve kullanımı
  • Ubuntu 24.04 LTS kurulumu (adım adım)
  • Ubuntu’da ilk adımlar
  • Masaüstü ortamları ve anahtar kavramlar (X11, Wayland, compositor)
  • Ek: Konteyner nedir? VM’den farkı nedir?
  • Ek: WSL2 nedir? Nasıl kurulur?
  • Ek: macOS’ta Multipass ile Ubuntu VM

Derste Yol Haritası

Bu haftanın iki ana hedefi var:

  1. Ubuntu’yu güvenli bir ortamda kurmak ve ilk adımları atmak
  2. Linux dünyasında sık duyacağınız kavramları (dağıtım, masaüstü ortamı, VM, konteyner, WSL2) “en azından tanıyacak” seviyeye gelmek

Note

Not: WSL2 ve Multipass bu derste “alternatif kurulum yöntemi” olarak veriliyor. VirtualBox’ta sorun yaşayanlar bu yollara geçebilir.

Linux Nedir?

  • Çekirdek (Kernel): İşletim sisteminin kalbi. Donanımla doğrudan iletişim kurar.
    • İşlemci, bellek, depolama, ağ gibi kaynakları yönetir.
    • Uygulamaların donanımla etkileşimini sağlar.
  • GNU Araçları: Temel kullanıcı komutları, kabuk (shell), derleyici (compiler) vb.
  • Dağıtım (Distribution): Çekirdek, GNU araçları ve diğer yazılımların bir araya getirilmiş, kullanıma hazır hâli.

Yani: Linux aslında sadece çekirdektir. Günlük dilde “Linux” dediğimizde çoğu zaman GNU/Linux işletim sistemini kastederiz.

Linux’un Temel Özellikleri

  • Açık kaynak: Özgürce kullan, incele, değiştir, dağıt.
  • Çoklu kullanıcı: Aynı anda birden fazla kullanıcı sisteme erişebilir.
  • Çoklu görev (multitasking): Birden fazla işlem aynı anda çalışabilir.
  • Güvenlik: İzin sistemi, düzenli güncellemeler.
  • Kararlılık: Uzun süre sorunsuz çalışabilir (sunucularda yaygın kullanım).
  • Esneklik: Farklı ihtiyaçlara göre özelleştirilebilir.
  • Taşınabilirlik: Farklı donanım mimarilerinde çalışabilir (x86, ARM, vb.).
  • Komut satırı (CLI): Güçlü ve esnek yönetim aracı.
  • Geniş yazılım desteği: Birçok araç Linux’ta çalışır.
  • Topluluk desteği: Geniş ve aktif kullanıcı/geliştirici topluluğu.

Neden Linux Kullanmalıyız?

  • Özgürlük: Yazılımı kontrol etme, değiştirme ve paylaşma özgürlüğü.
  • Güvenlik: Kötü amaçlı yazılım riski genellikle daha düşüktür.
  • Gizlilik: Verileriniz üzerinde daha fazla kontrol.
  • Performans: Kaynak kullanımı verimli; eski donanımda da iş görebilir.
  • Özelleştirme: İstediğiniz gibi kişiselleştirme imkânı.
  • Öğrenme: İşletim sistemi mantığını anlamak için iyi bir ortam.
  • Kariyer: Sektörde çok yaygın bir altyapı (sunucu, devops, bulut).
  • Ücretsiz: Çoğu dağıtım ücretsiz olarak kullanılabilir.

Linux Dağıtımları (Güncel ve Yaygın Örnekler)

  • Ubuntu: Popüler, kullanıcı dostu, geniş yazılım deposu.
  • Debian: Kararlı, güvenli, Ubuntu’nun temel aldığı dağıtım.
  • Fedora: Güncel teknolojiler, geliştirici odaklı çizgi, Red Hat ekosistemiyle yakın.
  • Arch Linux: Esnek, minimalist, deneyimli kullanıcılar için.
  • openSUSE: YaST yönetim aracı; kararlı (Leap) ve güncel (Tumbleweed) seçenekleri.
  • Linux Mint: Ubuntu tabanlı; “kurulur kurulmaz” rahat kullanım; Cinnamon masaüstü.
  • **Pop!_OS:** Geliştirici iş akışı ve donanım uyumluluğu odağıyla bilinir.
  • Zorin OS: Windows’tan geçişte tanıdık arayüz hedefi.
  • Kali Linux: Güvenlik testleri için (günlük kullanım dağıtımı değildir).
  • Pardus: Türkiye’de geliştirilen dağıtım.
  • …ve yüzlercesi!

Dağıtımlar Neden Farklı?

Aynı çekirdek üzerine kurulurlar; fakat şu kararlar değişir:

  • Sürüm modeli: LTS (uzun destek) / rolling release (sürekli güncel)
  • Paket yönetimi ve depolar: apt / dnf / pacman gibi
  • Varsayılan masaüstü ortamı: GNOME / KDE / Xfce gibi
  • Hedef kitle: yeni başlayan / geliştirici / sunucu / güvenlik testleri

Bu derste pratik ve dokümantasyon avantajı nedeniyle Ubuntu LTS ile ilerleyeceğiz.

Dağıtım Seçimi (Ders Bağlamında)

Yeni başlayanlar için (ders bağlamında) Ubuntu LTS iyi bir başlangıç noktasıdır:

  • Dokümantasyon çok
  • Kurulumu ve güncellemesi nispeten kolay
  • Sorun yaşandığında internette benzer çözüm bulmak daha kolay

Neden Ubuntu?

  • Popülerlik: En yaygın kullanılan Linux dağıtımlarından biri.
  • Kullanıcı dostu: Kurulum ve kullanım daha kolay.
  • Geniş yazılım deposu: Binlerce uygulama ve araç.
  • Topluluk desteği: Sorulara hızlı yanıt bulma şansı yüksek.
  • Uzun süreli destek (LTS): 5 yıl boyunca güvenlik ve yazılım güncellemeleri.
  • Donanım desteği: Geniş donanım desteği, sürücülerin çoğu hazır gelir.
  • Kurumsal destek: Canonical tarafından desteklenir.
  • Ücretsiz: Ücretsiz ve açık kaynak.

Ubuntu Kurulum Seçenekleri (Genel Bakış)

  • Sanal olarak kurulum (VirtualBox, VMware…)
  • İkincil işletim sistemi olarak kurmak (dual boot)
  • Live olarak denemek / Live USB (araçlar: Rufus, balenaEtcher, Ventoy)
  • Linux VPS ile kullanmak (DigitalOcean, Scaleway, Amazon EC2, Turhost)
  • Windows’ta Linux terminali için WSL2 (alternatif)
  • macOS’ta hızlı Ubuntu VM için Multipass (alternatif)

Alternatif Kurulum Yöntemleri (Ne Zaman?)

Note

VirtualBox sorunsuz çalışıyorsa ders boyunca ana yol VirtualBox. Sorun yaşayanlar için hızlı alternatifler:

  • Windows: WSL2 (Linux terminaline hızlı giriş; GUI şart değilse çok pratik)
  • macOS (özellikle M1/M2/M3): Multipass (Ubuntu instance’ını hızlı başlatma)
  • macOS (M serisi) için ek not: Sanallaştırma dünyasında mimari (ARM/x86) konusu önemlidir.

Detay adımlar sunumun ilerleyen kısmında.

Sanallaştırma Nedir?

  • Bir bilgisayar içinde başka bir bilgisayar (veya bilgisayarlar) çalıştırma teknolojisi.
  • Ana makine (host): Sanallaştırmayı çalıştıran fiziksel bilgisayar.
  • Sanal makine (guest): Ana makine içinde çalışan sanal bilgisayar.
  • Hypervisor (sanallaştırıcı): Sanal makineleri yöneten yazılım.
    • Tip 1 (bare-metal): Doğrudan donanım üzerinde çalışır (VMware ESXi, Xen, Proxmox).
    • Tip 2 (hosted): Bir işletim sistemi üzerinde çalışır (VirtualBox, VMware Workstation).

Neden Sanallaştırma Kullanırız?

  • İzolasyon: Bir VM’deki sorun diğerlerini ve ana sistemi daha az etkiler.
  • Kur-boz rahatlığı: Deneme yap, boz, geri dön.
  • Snapshot (anlık görüntü): Temiz kurulumdan sonra snapshot alıp geri dönebilirsiniz.
  • Kaynak verimliliği: Tek fiziksel makinede birden fazla sistem.
  • Test ve geliştirme: Farklı OS ve yazılımları güvenli ortamda denemek.
  • Eğitim: İşletim sistemi öğrenmek için ideal.
  • Eski yazılımlar: Yeni sistemde çalışmayan yazılımları VM’de çalıştırmak.

Sanallaştırma - Özet (Daha Net)

  • Sanallaştırma, birden çok işletim sisteminin tek bir ana bilgisayarda çalışmasını sağlar.
  • Eğitimde en büyük avantaj: izolasyon + snapshot ile geri dönüş.
  • Dezavantaj: Bazı iş yüklerinde performans kaybı olabilir (özellikle disk/grafik). Ders senaryosunda genellikle sorun çıkarmaz.

VirtualBox Kurulumu

  1. İndirme: https://www.virtualbox.org/ adresinden işletim sisteminize uygun VirtualBox sürümünü indirin.

VirtualBox Kurulumu (Devam)

  1. Kurulum: İndirdiğiniz dosyayı çalıştırarak kurulum adımlarını takip edin.
    • Windows’ta: .exe dosyasını çalıştırın.
    • macOS’te: .dmg dosyasını açın ve VirtualBox simgesini Applications klasörüne sürükleyin.
    • Linux’ta: Paket yöneticisini kullanarak veya indirilen .deb (Debian/Ubuntu) veya .rpm (Fedora/openSUSE) dosyasını kurun.
  2. Extension Pack (isteğe bağlı): Bazı ek özellikler için VirtualBox Extension Pack indirip kurulabilir.

Kritik Not: Apple Silicon (M1/M2/M3/M4) ve VirtualBox

Warning

Mac (M serisi) kullananlar için önemli: - Apple Silicon’da (ARM) “x86 (amd64) VM” çalıştırma konusu kritik bir ayrımdır. - VirtualBox’ın macOS/ARM host desteği yeni sayılır ve pratikte sürüm/uyumluluk farkları çıkabilir. - Bu derste hedef Ubuntu çalıştırmak olduğu için, M serisi Mac’te daha az uğraştıran yol çoğu zaman Multipass olur.

  • M serisi Mac’te VirtualBox deneyecekseniz:
    • arm64 Ubuntu ISO kullanmanız gerekir (amd64 ISO ile uyumsuzluk yaşarsınız).
  • Sorun yaşarsanız:
    • Sunumun “Multipass” bölümüne geçin (önerilen alternatif).

VirtualBox ile İlgili 2 Kısa Not

  • VirtualBox’ın base package kısmı açık kaynak lisanslıdır; Extension Pack ayrı lisans koşullarına sahiptir.
  • Windows tarafında Hyper-V / WSL2 gibi özellikler açıkken VirtualBox bazı sistemlerde sorun çıkarabilir (veya performansı etkileyebilir).
    • Bu durumda “alternatif kurulum” olarak WSL2 yoluna geçmek pratik olabilir.

Ubuntu 24.04 LTS Kurulumu (Adım Adım)

  1. Ubuntu ISO Dosyasını İndirme: https://releases.ubuntu.com/24.04/ adresinden “Desktop image” seçeneğini indirin.
    • Intel/AMD işlemciler için: 64-bit (amd64)
    • Apple Silicon (M1/M2/M3/M4) için: arm64
  2. VirtualBox’ta Yeni Sanal Makine Oluşturma:
    • VirtualBox’ı açın.
    • “Yeni” (New) butonuna tıklayın.
    • Ad: (örn. “Ubuntu 24.04”)
    • Tür: Linux
    • Sürüm: Ubuntu (64-bit)
    • “İleri” (Next)

Sanal Makine Ayarları

  1. Bellek (RAM): En az 2 GB (2048 MB), önerilen 4 GB (4096 MB) veya daha fazla.

Sanal Makine Ayarları (Devam)

  1. Sabit Disk (Hard Disk):
    • “Şimdi sanal bir sabit disk oluştur” (Create a virtual hard disk now)
    • VDI (varsayılan)
    • Dinamik olarak ayrılan (disk alanı sadece kullanıldıkça artar)
    • Boyut: En az 25 GB, önerilen 50 GB veya daha fazla
    • “Oluştur” (Create)

Note

Kurulumdan sonra bir snapshot almak iyi olur (temiz kurulum noktasına hızlı dönüş için).

Ubuntu Kurulumu (Devam)

  1. Sanal Makineyi Başlatma:
    • Oluşturduğunuz sanal makineyi seçin.
    • “Başlat” (Start)
  2. Kurulum Medyasını Seçme (ISO):
    • Açılan pencerede Ubuntu 24.04 ISO dosyasını seçin:
      • Klasör simgesi → “Ekle” (Add) → .iso seç
    • “Başlat” (Start)

Ubuntu Kurulum Adımları

  1. Kurulum Adımları:
    • Dil seçimi (Türkçe)
    • “Ubuntu’yu Yükle/Deneyin” ekranında Install Ubuntu
    • Klavye düzeni (Türkçe Q, Türkçe F)
    • Güncellemeler ve diğer yazılımlar:
      • “Normal kurulum” (Normal Installation)
      • “Ubuntu yüklenirken güncellemeleri indir” (isteğe bağlı)
      • “Üçüncü taraf yazılımları kur” (isteğe bağlı)

Ubuntu Kurulum Türü (Önemli Not)

  • Kurulum türü:
    • “Diski sil ve Ubuntu’yu yükle” (Erase disk and install Ubuntu)

Warning

Korkmayın: Bu işlem sadece sanal makinenin sanal diskini siler.
Ana bilgisayarınızdaki (gerçek) disk ve dosyalara dokunmaz.

  • “Şimdi Yükle” (Install Now)

Kurulumu Tamamlama

  • Neredesiniz? (Saat dilimi)
  • Kimsiniz? (Kullanıcı adı, parola)
    • Güçlü bir parola seçin
    • “Otomatik oturum aç” / “parola iste” seçeneklerinden birini seçin
  • Kurulumun tamamlanmasını bekleyin
  • “Şimdi Yeniden Başlat” (Restart Now)

ISO’yu Çıkarma

  • VM yeniden başladığında ISO’yu çıkarmanız istenebilir:
    • “Aygıtlar” (Devices) → “Optik Sürücüler” (Optical Drives)
    • “Sanal sürücüden diski kaldır” (Remove disk from virtual drive)

Ubuntu’da İlk Adımlar

  • Güncellemeleri yükleme:
    • Terminali açın (Ctrl+Alt+T)
    • Şu komutları çalıştırın:
sudo apt update
sudo apt upgrade

Note

Bazı kaynaklarda full-upgrade da görebilirsiniz. Yeni başlayanlar için çoğu zaman update + upgrade yeterlidir.

“C: Sürücüsü Nerede?” (Mini Not)

Note

Linux’ta “C:” veya “D:” gibi sürücü harfleri yoktur.
Her şey / (kök dizin) ile başlar. Detayları haftaya dosya sistemi kısmında konuşacağız.

VirtualBox Guest Additions (Önerilen)

  • VM penceresinde:
    • “Aygıtlar” (Devices) → “Misafir Eklentilerini CD Kalıbını Yerleştir…” (Insert Guest Additions CD image…)
  • Masaüstündeki CD simgesine çift tıklayın
  • Açılan pencerede “Çalıştır” (Run)
  • Parolanızı girin, bitmesini bekleyin
  • VM’i yeniden başlatın

Guest Additions Ne İşe Yarar?

  • Daha iyi ekran çözünürlüğü
  • Tam ekran modu
  • Paylaşılan pano (kopyala-yapıştır)
  • Sürükle-bırak desteği
  • Daha iyi fare entegrasyonu

Linux Masaüstü Ortamları - Genel Bakış

Masaüstü ortamı, kullanıcının sistemle etkileşime geçtiği arayüzdür.

Linux, farklı kullanıcı ihtiyaçlarına yönelik çeşitli masaüstü ortamları sunar:

  • Farklı görünüm ve kullanım alışkanlığı
  • Farklı performans / kaynak tüketimi
  • Farklı özelleştirme yaklaşımı

Masaüstü Tarafında Anahtar Kavramlar

Masaüstü ortamını (GNOME/KDE gibi) anlatmadan önce birkaç anahtar kelime:

  • Display server / protokol: Uygulama ekrana nasıl görüntü verir? Klavye/fare olayı nasıl taşınır?
  • Compositor: Pencereleri birleştiren katman (efektler, ölçekleme, yenileme yönetimi).
  • Window Manager (WM): Pencere davranışları (yerleşim, odak, kısayollar).
  • X11 ve Wayland: Linux masaüstünde en sık duyacağınız iki temel yaklaşım.

Note

Bu derste amaç: Bu kelimeleri duyduğunuzda yabancı kalmamak.

X11 ve Wayland: 2 Dakikalık Özet

  • X11 (Xorg): Klasik altyapı. Çok uzun yıllardır kullanılıyor.
  • Wayland: Daha modern yaklaşım. Güncel masaüstü ihtiyaçlarına daha uygun tasarım hedefler.
  • Ubuntu gibi dağıtımlarda modern sistemlerde çoğu zaman Wayland varsayılan olur.
  • Eski X11 uygulamaları Wayland oturumunda çoğu zaman XWayland ile çalışmaya devam eder.

Note

Şimdilik bu kadarı yeterli: “ekranın nasıl çizildiğini yöneten iki farklı dünya”.

XWayland Nedir?

  • Wayland oturumunda, X11 uygulamalarını çalıştırmak için kullanılan uyumluluk katmanı.
  • Bu yüzden Wayland seçili olsa bile “X11 uygulaması çalışmaya devam edebilir”.

GNOME Masaüstü Ortamı

Ubuntu’nun varsayılan masaüstü ortamı GNOME’dur:

  • Modern, sade bir arayüz
  • Sol kenar çubuğu: Sık kullanılan uygulamalar
  • Üst panel: Sistem menüsü, bildirimler ve saat
  • Aktivite görünümü: Genellikle Super (Windows) tuşu veya sol üst köşe
  • Not: Bazı sistemlerde giriş ekranında Wayland / Xorg oturumu seçimi görülebilir

KDE Plasma Masaüstü Ortamı

  • Yüksek düzeyde özelleştirilebilir
  • Geleneksel masaüstü deneyimi
  • Windows benzeri arayüz ile geçiş kolaylığı
  • Zengin widget ve tema desteği
  • Kubuntu, KDE Neon gibi dağıtımlarda yaygındır

Xfce Masaüstü Ortamı

  • Hafif ve hızlı
  • Eski bilgisayarlar için uygundur
  • Kararlı ve sade deneyim
  • Xubuntu’da varsayılan olarak kullanılır

MATE Masaüstü Ortamı

  • GNOME 2 çizgisinin devamı
  • Geleneksel masaüstü deneyimi
  • Düşük kaynak kullanımı
  • Ubuntu MATE’de varsayılandır

Cinnamon Masaüstü Ortamı

  • Linux Mint’in varsayılan masaüstü ortamı
  • GNOME’dan türetilmiş; daha geleneksel deneyim sunar
  • Kullanımı kolay, görsel olarak anlaşılır

LXQt (LXDE Notu ile)

  • Son derece hafif
  • Çok eski bilgisayarlar için uygundur
  • Lubuntu’nun güncel çizgisinde LXQt vardır
  • LXDE daha eski bir projedir; pratikte LXQt daha yaygındır

Masaüstü Ortamı Karşılaştırması

Masaüstü Kaynak Kullanımı Özelleştirme Kullanım Kolaylığı İdeal Kullanıcı
GNOME Orta-Yüksek Orta Kolay Yeni başlayanlar, modernlik sevenler
KDE Orta Çok Yüksek Orta Özelleştirme sevenler, Windows’tan geçenler
Xfce Düşük Orta-Yüksek Orta Eski donanım, kararlılık arayanlar
MATE Düşük Orta-Yüksek Kolay Geleneksel masaüstü sevenler
Cinnamon Orta Orta-Yüksek Kolay Windows’tan geçenler
LXQt Çok Düşük Orta Kolay Çok eski donanım kullanıcıları

Dosya Yöneticileri

Her masaüstü ortamının kendi dosya yöneticisi vardır:

  • Nautilus (GNOME Files) - GNOME için
  • Dolphin - KDE için
  • Thunar - Xfce için
  • Caja - MATE için
  • Nemo - Cinnamon için
  • PCManFM - LXQt/LXDE için

Dosya Yöneticisi Özellikleri

Temel özellikler:

  • Dosya ve dizinleri görsel olarak gezinme
  • Sürükle-bırak ile taşıma/kopyalama
  • Çift tıklama ile açma
  • Sağ tıklama bağlam menüsü
  • Görünüm ayarları (ikon, liste vb.)
  • Ctrl+L ile konum çubuğuna doğrudan yazabilme

Ubuntu’da Varsayılan Uygulamalar

  • Web tarayıcısı: Firefox
  • Ofis: LibreOffice
  • E-posta: Thunderbird
  • Müzik: Rhythmbox
  • Video: Videos (Totem)
  • Resim: Photos
  • Terminal: GNOME Terminal
  • Dosya yöneticisi: Files (Nautilus)

Ek: Konteyner Nedir?

İlk kez duyanlar için en basit tanım:

  • Konteyner, “tam bir işletim sistemi” değil; uygulamayı ve bağımlılıklarını izole şekilde çalıştırma yöntemidir.
  • Konteynerler genellikle aynı çekirdeği paylaşır (bu yüzden VM kadar ağır değildir).
  • Amaç: “Bu uygulama bende çalışıyor ama sende çalışmıyor” sorununu azaltmak.

Note

Konteyner, işletim sistemi öğretmekten çok “uygulama çalıştırma/dağıtma” tarafında yaygındır.

VM vs Konteyner vs WSL2 (Kısa Kıyas)

Özellik VM (Sanal Makine) Konteyner WSL2
İzolasyon Tam OS düzeyi Süreç düzeyi Linux ortamı (Windows’a entegre)
Çekirdek Guest’in kendi çekirdeği Host çekirdeğini paylaşır Gerçek Linux çekirdeği (arka planda)
Kaynak tüketimi Daha yüksek Daha düşük Genellikle VM’den hafif hissedilir
Ne için iyi? OS öğrenmek, güçlü izolasyon Uygulamayı paketlemek/taşımak Windows’ta Linux terminali, geliştirme

Docker Nedir?

  • Docker, konteynerleri yönetmek için popüler bir araç zinciridir.
  • Docker ile genellikle şunlar yapılır:
    • Uygulamayı “image” hâline getirme
    • Bu image’dan konteyner çalıştırma
    • Aynı image’ı başka bir bilgisayarda da aynı şekilde çalıştırma

Note

Bu derste Docker’a derin girmiyoruz; amaç, kavramı tanımak ve VM’den farkını bilmek.

Ek: WSL2 Nedir?

  • WSL (Windows Subsystem for Linux), Windows üzerinde Linux çalıştırma yöntemidir.
  • WSL2, arka planda hafif bir sanallaştırma ile gerçek Linux çekirdeği kullanır.
  • Ders açısından anlamı:
    • Windows kullanan öğrenciler için Linux terminaline hızlı giriş
    • VirtualBox sorunu yaşayanlar için alternatif yol

WSL2 Kurulum (Kolay Yol)

Yöntem 1 (Önerilen): Komutla kurulum

Windows PowerShell’i Yönetici olarak açın:

wsl --install
  • Bu komut WSL bileşenlerini kurar ve çoğu sistemde Ubuntu’yu da otomatik kurar.
  • İşlem bitince yeniden başlatma isteyebilir.

WSL2 Kurulum (Microsoft Store Yolu)

Yöntem 2: Store üzerinden

  • Microsoft Store’da:
    • Windows Subsystem for Linux (WSL)
    • ve bir dağıtım (örn. Ubuntu) yüklenebilir.

Bu yöntem, komut yerine Store arayüzünü tercih edenler için daha tanıdık gelebilir.

WSL2 İlk Açılış

Kurulumdan sonra Ubuntu’yu açtığınızda:

  • Sizden bir kullanıcı adı ve parola ister.
  • Sonra güncelleme:
sudo apt update
sudo apt upgrade

WSL sürümünü kontrol etmek için (Windows tarafında):

wsl -l -v

WSL2 Dosyalar (Basit Pratik Not)

  • Windows disklerine Linux içinden genelde /mnt/c, /mnt/d gibi erişilir.
  • Proje/ödev dosyalarını çoğu zaman Linux tarafında (örn. ~/) tutmak rahat olur.
  • Windows ile dosya paylaşacaksanız /mnt/c/... kullanabilirsiniz.

Ek: macOS’ta Multipass ile Ubuntu VM

VirtualBox yerine (veya ek olarak) macOS’ta Ubuntu VM açmak için Multipass kullanılabilir.

  • Multipass, Ubuntu instance’larını hızlıca başlatmak için tasarlanmıştır.
  • macOS’ta genellikle sistemin sanallaştırma altyapısını kullanır.

Multipass (macOS) - Basit Örnek

Kurulum (Homebrew ile):

brew install --cask multipass
multipass version

Ubuntu 24.04 başlatma:

multipass launch 24.04 --name ubuntu2404 --cpus 2 --memory 2G --disk 20G
multipass list

VM’e girme:

multipass shell ubuntu2404

Komut çalıştırma (host’tan):

multipass exec ubuntu2404 -- lsb_release -a

Multipass - Durdur / Sil

multipass stop ubuntu2404
multipass start ubuntu2404
multipass delete ubuntu2404
multipass purge

Klasör paylaşımı (host → VM):

multipass mount ~/Desktop ubuntu2404:/mnt/host

Özet

  • Linux çekirdektir; günlük kullanımda çoğu zaman bir dağıtımı kastediyoruz.
  • Dağıtımlar; sürüm modeli, paket yönetimi ve varsayılan masaüstüyle ayrışır.
  • Sanallaştırma, işletim sistemi öğrenmek için güvenli bir deneme alanı sağlar.
  • VirtualBox ile Ubuntu 24.04 LTS kurarak pratik yapacağız.
  • Masaüstü tarafında X11 ve Wayland iki temel yaklaşım olarak karşımıza çıkar (şimdilik sadece tanıyoruz).
  • Konteyner, VM’den farklı olarak “tam OS” değil “uygulama izolasyonu” fikrine dayanır.
  • Windows’ta WSL2, VirtualBox’a alternatif veya tamamlayıcı bir Linux yoludur.
  • macOS’ta (özellikle M serisi) Multipass, Ubuntu VM açmak için pratik bir seçenektir.

Haftaya: Linux Dosya Sistemi ve Temel Kavramlar

  • Linux dosya sistemi hiyerarşisi
  • Dosya ve dizin kavramları
  • Temel dizinler (/, /home, /etc, /var…)
  • Terminal (konsol) ile tanışma

Uygulama

  • VirtualBox ve Ubuntu 24.04 LTS kurulumunu tamamlayın.
  • Kurulumdan sonra bir snapshot alın (temiz kurulum noktası).
  • Ubuntu masaüstünü (GNOME) keşfedin.
  • Terminali açıp uname -a, lsb_release -a, hostnamectl, whoami komutlarını deneyin.
  • VirtualBox Guest Additions’ı kurun.
  • Farklı Linux dağıtımlarını araştırın: “LTS vs rolling release” farkını 2-3 cümle ile not edin.
  • Windows kullananlar: WSL2 kurup Ubuntu’yu açın, güncelleyin (apt update/upgrade).
  • macOS kullananlar (isteğe bağlı): Multipass ile 24.04 instance başlatın, multipass exec ile doğrulayın.